Was dit te voorkomen? vraagt Frankrijk aan zijn president

Herdenking gendarme Nul risico is onmogelijk, zegt de Franse regering. President Macron wil laten zien dat hij snel reageert na de dodelijk gijzeling van vrijdag. De rechtse oppositie eist hardere maatregelen.

De Franse president Macron bij de kist van Arnaud Beltrame tijdens de herdenking op het hof van de Invalides in Parijs. Foto Christophe Petit Tesson/EPA

Het was niet de eerste terroristische aanslag sinds Emmanuel Macron president van Frankrijk werd. Maar de dodelijke supermarktgijzeling, vrijdag in het zuidelijke departement Aude, heeft de terroristische dreiging weer bovenaan de politieke agenda gebracht. Met alle polariserende debatten die daar sinds 2015 bij horen.

Macron leek dat te beseffen toen hij en zijn premier Édouard Philippe kort na de aanslag direct zichtbaar de leiding namen. Zij keerden, vanuit Brussel en Mulhouse, terug naar Parijs, waar ze samen in het crisiscentrum van het ministerie van Binnenlandse Zaken overlegden met de veiligheidsdiensten en via een videoverbinding spraken met minister Gérard Collomb in het zuiden. De presidentiële beeldregie was opmerkelijk: voor het eerst mochten tv-zenders de eerste paar minuten van het crisisoverleg filmen. De natie zag live hoe Macron het initiatief nam.

Maar dat belette de rechtse en uiterst rechtse oppositie in navolgende dagen niet om de president aan te spreken op zijn vermeende „naïviteit” tegenover terreur en islamisme. Terwijl de Franse politieke klasse vrijwel eensgezind was in lof voor de heldenmoed van gendarme Arnaud Beltrame, probeerde vooral de partij van oud-president Nicolas Sarkozy dit oude verwijt uit de verkiezingscampagne van 2017 nieuw politiek leven te geven.

Lees ook: Frankrijk eert heldhaftige gendarme die zijn leven opofferde tijdens gijzeling

Nationale hommage

Woensdagochtend herdacht Frankrijk de gendarme die zijn leven gaf om de gijzelaars te redden met een „nationale hommage” op het hof van de Invalides in Parijs. „Accepteren te sterven om onschuldigen te laten leven: dat is het hart van het engagement van de soldaat”, zei Macron voor de verzamelde politieke elite en Beltrames familie in een krachtige en emotionele toespraak. De opoffering van de luitenant-kolonel heeft volgens hem de „Franse verzetsgeest” aangewakkerd. Hij gebruikte nadrukkelijk niet het woord „oorlog”, zoals zijn voorganger Hollande vaak deed. Het land zal terreur overwinnen „dankzij kalmte en de veerkracht van de Fransen”, zei Macron.

Mensen wachten in Parijs op de kist van Arnaud Beltrame.
Foto Stephane de Sakutin/AFP

Dat laatste leek een reactie op de in de afgelopen dagen ontstane polemiek. De kritiek draait vooral om het feit dat, net als bij veel eerdere aanslagen, de dader bekend bleek bij de inlichtingendiensten. Radouane Lakdim stond sinds 2014 in het zogenoemde ‘Fiche S’, een lijst van 25.000 mensen die door mogelijke radicalisering de staatsveiligheid kunnen bedreigen. Hij zou zelfs net zijn opgeroepen voor een gesprek bij de binnenlandse veiligheidsdienst DGSI.

Preventieve hechtenis

Deze en andere aanslagen hadden voorkomen kunnen worden als Frankrijk de gevaarlijkste mensen van deze lijst preventief vastzet of enkelbanden omdoet, zei partijleider Laurent Wauquiez van Les Républicains. Mensen op die lijst met dubbele nationaliteit zouden direct uitgezet moeten worden, vindt hij. Daarmee zit Wauquiez inmiddels op dezelfde lijn als Marine Le Pen van het rechts-populistische Front National. Hij vroeg Macron „plechtig” om de noodtoestand weer in te stellen. Die werd vorig jaar juist beëindigd nadat een groot deel van de extra bevoegdheden voor politie en justitie in het gewone recht waren opgenomen.

‘Fiche S’ is op zich geen bewijs.

Édouard Philippe, premier

„Zij die zonder iets te weten zeggen dat deze aanslag voorkomen had kunnen worden, zij die geloven dat je Fransen nul risico kunt beloven, nemen met hun lichtvaardigheid een zware verantwoordelijkheid”, reageerde premier Philippe dinsdag in de Assemblée fel. Hij legde uit dat het ‘Fiche S’ voor de opsporingsdiensten niet meer dan een middel is om vast te stellen of een persoon een band met terrorisme of geweld heeft. „Het is niet op zichzelf een element van bewijs.”

Steun van Mélenchon

Hij kreeg expliciet steun van Jean-Luc Mélenchon, de leider van het hardlinkse La France Insoumise. Dinsdag werd een partijgenoot van Mélenchon veroordeeld voor „verheerlijking van terrorisme” omdat hij op Twitter de dood van gendarme Beltrame had toegejuicht met een verwijzing naar een bij een gendarmerie-actie in 2014 overleden milieuactivist. „Geweldig, een kolonel! Weer een Macron-kiezer minder.” Mélenchon, wiens partij regelmatig autoritair politieoptreden kritiseert, noemde Beltrame, in een in deze context uitzonderlijk ‘republikeins’ moment, een „held van de menselijke conditie”, die „compassie voorrang heeft gegeven”.

Bekijk hier vanaf 01:22:00 de toespraak van Macron:

    • Peter Vermaas