Rutte wil betere VN-vredesmissies

Veiligheidsraad Premier Rutte zat woensdag de Veiligheidsraad voor. De vele vredesmissies van de VN moeten moderner en robuuster, zei hij.

Premier Mark Rutte (VVD), deze week in New York (links), luistert woensdagavond in de voorzittersstoel van de VN-Veiligheidsraad naar secretaris-generaal António Guterres (rechts).

Foto’s Deen van Meer/ANP, Angela Weiss/AFP
Premier Mark Rutte (VVD), deze week in New York (links), luistert woensdagavond in de voorzittersstoel van de VN-Veiligheidsraad naar secretaris-generaal António Guterres (rechts).
Foto’s Deen van Meer/ANP, Angela Weiss/AFP

De missie is eigenlijk al geslaagd nog voordat premier Rutte de vergadering van de Veiligheidsraad opent. Nederland wil aandacht voor VN-vredesmissies en woensdagochtend zit de zaal tjokvol. Sommige landen stuurden een minister naar New York, de sprekerslijst is lang, de bode heeft moeite iedereen in het gareel te houden.

„VN-vredemissies redden levens”, zegt Rutte. „Er zijn goede dingen bereikt, maar er zijn ook donkere bladzijden. Wij als Nederland weten dat maar al te goed”, zegt hij in verwijzing naar Srebrenica. „Maar we willen niet wegkijken. We moeten allemaal onze verantwoordelijkheid nemen.”

Als ze effectief zijn, kunnen VN- missies het verschil maken tussen oorlog en vrede. Maar vaak gaat het niet goed, soms gaat het echt mis. De militairen zijn slecht opgeleid, slecht uitgerust, worden slecht geleid en worden door de Veiligheidsraad ook nog eens met onmogelijke opdrachten het veld ingestuurd. Sommige missies zijn niet effectief doordat soldaten hun kazerne niet uit durven. En er vallen steeds meer doden. Vorig jaar kwamen 59 VN-blauwhelmen om het leven, het hoogste aantal sinds 1994.

De afgelopen jaren kwamen de VN bovendien in het nieuws met schandalen. In Haïti stierven bijna tienduizend mensen aan cholera nadat de ziekte via VN-blauwhelmen was binnengekomen. Vredeshandhavers uit Sri Lanka verdienden er geld aan de seksuele exploitatie van kinderen. VN-soldaten maakten zich ook bij andere missies schuldig aan seksuele intimidatie en misbruik. Slachtoffers hiervan werden niet gehoord, daders niet vervolgd.

„We beschadigen het instrument van vredesmissies en van het multilateralisme zelf omdat we onrealistische verwachtingen scheppen”, zei secretaris-generaal António Guterres, die de kritiek en het hoge aantal sterfgevallen in zijn eerste jaar in functie ter harte heeft genomen. „Nu gaan levens en geloofwaardigheid verloren.”

De Verenigde Staten zetten de zaak bovendien onder druk door minder geld te geven. De VS dragen nu 28,5 procent van de kosten, dat wordt 25 procent. De Amerikaanse ambassadeur Nikki Haley riep andere VN-leden woensdag dan ook op meer geld op tafel te leggen.

In 2018 krijgt Nederland een tijdelijke zetel in de VN-Veiligheidsraad. De ambities zijn groot, wat niet per se een voordeel is. Lees daarover: met een waslijst maak je geen indruk

Gecompliceerde vredesakkoorden

Modernisering van de missies is een van de prioriteiten van het Nederlandse jaar in de Veiligheidsraad, één van de criteria waaraan straks het succes afgemeten kan worden. Woensdag heeft Nederland het maandelijks roulerende voorzitterschap gebruikt om het onderwerp hoog op de agenda te krijgen.

„We worden gezien als een van de landen die, buiten Afrika, het meest actief zijn op het terrein van de vredesmissies”, zei Rutte voor aanvang van de vergadering. „We hebben gezag op dit punt.” Nederland is actief in meerdere missies: Mali (250 man), Zuid-Soedan (6), Golanhoogvlakte (2), Libanon (12). In de komende maanden zal Nederland zich sterk maken voor een resolutie waarin de Veiligheidsraad zich vastlegt op moderne en robuuste missies.

In de raad zei Rutte dat de Nederlandse ervaring in Mali bijvoorbeeld geleerd heeft hoe belangrijke een goede informatie, ‘intel’, is voor een missie. Nederland heeft in Mali ook geleerd dat het lastig is om hoogwaardig materieel te krijgen. Helikopters en medische apparatuur zijn schaars. De VN zouden naar een rotatiesysteem toe moeten waarbij van te voren wordt afgesproken wie welk materieel levert. Dat zou de drempel voor landen om deel te nemen verlagen.

Hoe kan het eigenlijk dat de VN hun zaakjes niet op orde hebben in een kwestie van leven en dood? Oorspronkelijk waren vredesmissies bedoeld om een wapenstilstand te bewaken in de hoop dat strijdend partijen de kans zouden krijgen hun conflict bij te leggen. Het waren kleine missies, nauwelijks bewapend, die vooral het vertrouwen moesten herstellen.

Na de Koude Oorlog werden de missies groter en veel complexer. Nu moeten missies toezien op de uitvoering van gecompliceerde vredesakkoorden. Daar kwam nog bij dat de aard van het conflict veranderde. De blauwhelmen kwamen steeds vaker terecht in burgeroorlogen en conflicten met meerdere strijdende partijen. Ze gingen vrede bewaken waar geen vrede was.

Zal er na zo’n resolutie, mocht die er komen, snel iets veranderen? De VN zijn een complexe organisatie van soevereine staten. Sommige landen zijn niet happig op regelmatige troepeninspecties door ‘New York’ en laten zich op militair vlak niet graag de les lezen. Ook het delen van ‘intel’ ligt gevoelig .

En dan is er nog het verschil tussen rijk en arm. Voor sommige landen is de vredesmissie een verdienmodel: ze sturen goedkope soldaten en vangen er van de VN een hoge vergoeding voor.

Bekijk ook de video: Oké! Nederland zit in de VN-Veiligheidsraad. En nu?:

    • Michel Kerres