Kan nieuwe leider voorkomen dat Ethiopië uiteenvalt?

Ethiopië

Ethiopië, het op een na volkrijkste land van Afrika, verkeert in crisis. Dinsdagavond werd de naam van een nieuwe premier bekend gemaakt. Abiy Ahmed moet de onrust bedwingen.

Oromo’s verwelkomden vorige maand de vrijlating van een van hun politieke leiders. Foto Tiksa Negeri/Reuters

Na wekenlang koortsachtig beraad achter de schermen heeft Ethiopië een nieuwe premier. Zijn naam is Abiy Ahmed en op zijn schouders rust de taak de grootschalige onrust te bedwingen die het land volgens sommige analisten op de rand van een burgeroorlog heeft gebracht.

Abiy Ahmed is een Oromo, de grootste bevolkingsgroep van Ethiopië. Het is voor het eerst dat een Oromo het land gaat leiden. Juist Oromo’s gingen de afgelopen maanden massaal de straat op, organiseerden stakingen en vielen buitenlandse bedrijven aan.

In Ethiopië, een land van ruim honderd miljoen inwoners, is de premier de hoogste leider. Premier Haile Mariam Desaglen trad vorige maand onverwachts af omdat hij niet in staat bleek de onlusten te bedwingen, waarna voor de tweede keer in twee jaar de noodtoestand werd uitgeroepen. Het touwtrekken binnen de regeringspartij dat voorafging aan de benoeming van zijn opvolger Abiy Ahmed wijst erop dat de langdurende crisis in dit strategisch in de Hoorn van Afrika gelegen land nog niet voorbij is.

Honderden politieke gevangenen

Haile Mariam Desaglen liet eerder dit jaar honderden politieke gevangen vrij, onder wie politici en journalisten, maar afgelopen weekend werden enkele van hen opnieuw gearresteerd. Dit wijst er op dat de oude garde van Tigreeërs achter de schermen de macht houdt.

Het regerende Ethiopische Democratische Revolutionaire Volksfront (EPRDF) bestaat uit vier tribale partijen: die van Oromo’s (34 procent van de bevolking), Amharen (27 procent), Tigreeërs (6 procent) en kleine groepen. Een oplossing van de crisis in Ethiopië lijkt niet meer mogelijk zonder de Oromo’s, of de Amharen, beduidend meer macht te geven ten koste van de Tigreeërs, die na hun militaire machtsovername in 1991 de controle in handen kregen over het leger en grote belangen hebben in de economie. Tot vice-premier werd Demeke Mekonnen benoemd, een Amhaar.

Abiy Ahmed, de nieuwe premier van Ethiopië Foto EPA

De Oromo’s spelen een sleutelrol bij de in 2015 uitgebroken volksopstand in hun woongebied Oromiya en de benoeming van Abiy Ahmed is een poging de gemoederen onder hen te bedaren. Kern van de crisis is dat de intolerante centrale regering niet de meerderheid van alle Ethiopiërs vertegenwoordigt. Eerst rebelleerden Oromo-jongeren, gevolgd door ’s lands tweede groep. de Amhara. Leger en politie schoten honderden mensen dood en zetten tienduizenden gevangen. Buitenlandse bedrijven werden door de betogers aangevallen, waaronder die van Nederlandse tuinbouwers.

Lappen grond afgenomen

De Oromo’s richtten aanvankelijk hun woede op de overheid in Addis Abeba, omdat die grote lappen grond van Oromiya had afgenomen voor uitbreiding van de hoofdstad. Na de protesten draaide de regering dit besluit terug, maar toen was de bosbrand al naar andere delen van Ethiopië overgeslagen.

In Ethiopië spreekt men niet van stammen maar nationaliteiten. Ethiopië is nooit gekoloniseerd geweest door buitenlandse machten maar in zijn eeuwenoude historie hebben de Amaharen en de Tigreeërs wel zelf volkeren onderhorig gemaakt. Toen de Tigrese guerrillagroep onder Meles Zenawi in 1991 Addis Abeba veroverde, slaagde hij er niet in de Oromo’s aan zijn kant te krijgen. De premier zette een surrogaat Oromo-partij op, de ongeliefde Oromo Democratische Volksorganisatie (OPDO). Meles introduceerde het etnische federalisme en verdeelde het land onder in elf tribale, zelfbesturende regio’s.

De opdeling van het land in etnische regio’s heeft geleid tot vijanddenken

Jan Abbink, Expert Hoorn van Afrika aan Universiteit Leiden

Ruim een kwart eeuw later omarmen de Oromo’s alsnog de OPDO. Want onder leiding van Lemma Megersa, president van Oromiya, en zijn rechterhand en nu landelijk premier Abiy Ahmed, steunde het OPDO de eisen tot hervormingen van de betogers. Zo werd de OPDO de spreekbuis van de Oromo’s en op nationaal niveau de voerman van hervormingen.

„Gevaar is dat het etnisch denken inmiddels zo verinnerlijkt is door het etnische federalisme dat in de politiek gemakkelijk de andere groep tot zondeboek wordt gemaakt”, meent Jan Abbink, expert in de Hoorn van Afrika en verbonden aan de Universiteit Leiden. Dit werd op pijnlijke wijze eind vorig jaar duidelijk toen bij een grensconflict tussen Oromiya en de Somalische regio een miljoen mensen ontheemd raakten en honderden werden gedood. Vooral Tigreeërs en leden van minderheidsgroepen in het zuiden werden slachtoffer van aanvallen op niet-Oromo groepen in Oromiya.

Vijanddenken

„De opdeling van het land in etnische regio’s heeft geleid tot vijanddenken”, zegt Abbink. Niet alleen de Oromo’s eisen op basis van hun numerieke meerderheid hun rechten op, ook de Amhara roeren zich. „De Tigreeërs behouden vooralsnog de macht door te schuiven binnen de regerende coalitiepartij. Zo spelen ze Oromo’s tegen Amhara uit. Maar dit door Tigreeërs gedomineerde regime ontbreekt het nu aan nieuwe ideeën om het land te besturen. Het grijpt terug op oude methodes, zoals het afroepen van de noodtoestand. Dit is allemaal zeer zorgwekkend voor de toekomst van Ethiopië”, vindt Abbink.

Correctie (28 maart). In een eerdere versie stond dat premier Abiy Ahmed een moslim is. Dat is hierboven aangepast. Hij is een wedergeboren christen.