Gemiddelde burgers bestaan niet

Noord-Brabant

Brabantse burgers? Die betrek je bij het bestuur, vindt de provincie. Daarom is er nu een gids met visies op de toekomst en tips voor bestuurders.

Bart Maat/ ANP

De stemmen zijn geteld. De uitslag is bekend. Wat nu? De provincie Noord-Brabant probeert het formateurs en onderhandelaars gemakkelijk te maken. Ze krijgen allemaal de Toekomstgids voor Brabantse gemeenten, met visies op de toekomst, en tips voor een bestuur dat burgers niet van zich vervreemdt, maar, door een uitnodigend beleid, bij het bestuur betrekt.

„We willen prikkelen”, zegt Marieke Beekers, projectleider bij BrabantKennis, een denktank die de toekomst van de provincie verkent. „We willen bestuurders stimuleren verder te kijken dan vier jaar. We bedrijven geen futurisme, maar hopen dat bestuurders zich bewust zijn van signalen van verandering, en daar in hun beleid alvast rekening mee houden.”

Geen clichés

De samenleving is niet eenvoudig in groepen in te delen, en dus moeten gemeenten dat ook niet doen. „Mijn advies aan de bestuurders is: los problemen in je stad binnen een zo klein mogelijke cirkel op”, zegt ‘toekomstpsycholoog’ Tom Kniesmeijer, auteur van een reeks beschouwingen in de gids. „Veel gemeenten gaan nog uit van het grote gemiddelde, baseren daar een beleidsplan op en rollen dat beleid uit over de wijken.”

„Dat werkt niet meer. Technologische bedrijven denken allang niet meer in gemiddelde burgers en doelgroepen. We gaan naar een ongemiddelde samenleving waarin alles individueel is bepaald. Daar is geen plaats voor clichés over bijvoorbeeld ‘de’ PVV-stemmer, zoals ook liefhebbers van hiphopmuziek er niet altijd hetzelfde uitzien en dezelfde leeftijd hebben. Gemeenten moeten niet werken voor wijken, maar voor straten, voor individuen.”

Roep ambtenaren maar op het matje. Zo dragen ze weer verantwoordelijkheid.

Tom Kniesmeijer, ‘toekomstpsycholoog’

Rode draad in alle beschouwingen, interviews en beschrijvingen is dat „de mens centraal” staat. Wat burgemeesters en wethouders vooral niet moeten doen, is de kiezer bedanken voor zijn stem en vervolgens simpelweg het eigen programma uitvoeren, denkend dat zij het allemaal wel even zullen regelen voor de burger. Luister naar het individu, is de boodschap, en bekijk wat dat individu nodig heeft.

In de toekomstige gemeente van Tom Kniesmeijer ontstaat veel meer vrijheid bij ambtenaren die niet langer alleen kijken of een bepaalde burger past binnen de regels van het controleerbare beleid. Die ambtenaren bepalen zélf of, bijvoorbeeld, een gezin met schulden geholpen kan worden. Zoals in Zaanstad, vertelt hij. Daar wordt geëxperimenteerd met een „vrij budget”.

Lees over de proef in Zaanstad: Hulp nieuwe stijl, sámen tegen muren oplopen

Kniesmeijer: „Ambtenaren hebben een paar ton en kunnen zelf bepalen aan wie ze een deel van dat geld toekennen. Dat werkt goed. Door vroeg ingrijpen voorkom je huisuitzettingen of schulden die almaar oplopen. Dat bespaart een heleboel geld.” En controle over hun werkwijze? „Roep ambtenaren maar op het matje. Zo dragen ze weer verantwoordelijkheid. Daar worden mensen gelukkig van.”

De Toekomstgids beschrijft hoe gemeenten technologische ontwikkelingen moeten omarmen, maar daarbij „de menselijke maat in de gemeentelijke systemen” moeten bewaken. Wil je als gemeente een nog verfijnder datasysteem of een nóg mooiere app? „Probeer dan dóór die systemen ook het individu te zien”, zegt Kniesmeijer. Proeven met een zelfrijdende buurtbus worden toegejuicht, want zo kunnen met name ouderen mobiel blijven. Bij andere technieken passen kanttekeningen; van niet meer contant kunnen betalen aan een gemeentelijke balie tot aan de robotisering in de zorg.

Gemeenschapsgevoel

„Een algoritme kan in 90 procent van de gevallen correct voorspellen dat een bepaalde ingreep de beste weg is. Het gaat juist om die resterende 10 procent, waarin dat níét het geval is”, stelt Melanie Peeters, directeur van het Rathenau Instituut.

Denk ook aan het gemeenschapsgevoel. Burgers zijn via internet met de hele wereld verbonden, maar trekken zich ook graag terug in hun vertrouwde cirkel, met verwante zielen. Probeer die werelden te verzoenen; want individuen hebben wel degelijk behoefte aan houvast en „tijdelijke gemeenschappen”. Dus: organiseer een stadscamping, suggereert de Toekomstgids, zoals in Tilburg. „Zo leren stadgenoten die elkaar in het gewone leven voorbijlopen, elkaar beter kennen en waarderen.” Of bedenk, eveneens in Tilburg, een diner in een tunnel onder de spoorlijn die normaliter twee stadsdelen van elkaar scheidt. „Iemand uit Noord nodigt iemand uit Zuid uit, en andersom.”

Toekomstgids | Provinciaal advies aan nieuwe colleges in de Brabantse gemeenten

Hoe maak je een nieuw college?

  • Maak ruimte voor verrassingen. „Aan het einde van de bestuursperiode ziet de wereld er echt anders uit dan je nu denkt of kunt voorspellen.”
  • Formuleer een inspirerende missie voor de toekomst van de gemeente, waarop je aanspreekbaar bent. Experimenteer, leer en faal. „Beleid hoeft niet direct in steen te worden gehouwen.”
  • Verras met een leeg hoofdstuk in je bestuursakkoord. „Daarmee geef je de buitenwereld een échte ‘go’ om mee te doen.”
  • Wees openhartig over de onderhandelingen voor een nieuw college. „Deel iedere dag waarover je hebt gesproken.”
  • Hoe bestuur je?

  • Beslis: wie is de eigenaar van gemeentelijke data? En wie heeft de regie?
  • Heb oog voor digibetisme.
  • Zet niet de technologie maar het maatschappelijke vraagstuk centraal.
  • Wat is het ‘gevoel van hier’? Benut sociale media om voeling te houden met wat er leeft.
  • Organiseer geen formele inspraakavonden, maar houd liever informele buurtborrels.
  • Wat moet je nooit vergeten?

  • Denk globaal en doe lokaal.
  • Benut technologie voor de menselijke maat.
  • Zoek het wij in het ik.
  • Kijk naar de jongere generaties.
  • Reken niet buiten de burger. Zorg dat er een levendige doe- en debatcultuur bestaat.