Het horrorscenario voor elke zeiler: een teamgenoot achterlaten op zee

Zeilrace De Britse zeezeiler John Fisher sloeg overboord bij de Volvo Ocean Race en is opgegeven. Het is het horrorscenario voor iedere zeiler: een teamgenoot achterlaten op zee.

Team Sun Hung Kai-Scallywag in de zevende etappe van de Volvo Ocean Race. Maandag sloeg bemanningslid John Fisher overboord. De race startte in oktober in Alicante, eind juni is de finish in Den Haag. Foto Konrad Frost/Volvo Ocean Race

In stormachtig weer, met golven van acht meter hoog en een watertemperatuur van negen graden, sloeg maandag de Britse zeiler John Fisher (47) overboord in de Zuidelijke Oceaan. Een reddingsoperatie werd opgezet. Maar dinsdag meldde de organisatie van de Volvo Ocean Race, de prestigieuze zeilwedstrijd om de wereld, dat zij ervan uit gaat dat Fisher „verloren is op zee”.

Voor de zevende etappe was hij met zijn team Sun Hung Kai-Scallywag, met het Nederlandse bemanningslid Annemieke Bes, vertrokken vanuit het Nieuw-Zeelandse Auckland richting Kaap Hoorn, het zuidelijkste puntje van Zuid-Amerika.

Toen hij overboord sloeg keerden ze om, probeerden hem bij windkracht acht te zoeken, alle zeilers dragen zogeheten bakenzenders. Uren later moesten ze besluiten verder te gaan – slechter weer was op komst en het werd donker. Het is het horrorscenario voor iedere zeiler: een teamgenoot achterlaten op zee.

Dodelijke incidenten in het zeezeilen zijn uitzonderlijk. Volgens website Yachting World waren er tot deze editie vijf fatale ongelukken met bemanningsleden in de Ocean Race, waarvan drie in 1973. In januari overleed er ook een visser na een botsing tussen een van de teams met een vissersboot in de wateren voor Hongkong.

Hans Horrevoets

De laatste zeiler die verongelukte in de Ocean Race was de Nederlander Hans Horrevoets, in 2006 op de Atlantische Oceaan, op zijn 32ste. „Gisteren heb ik mijn boot overgevaren van Den Helder naar Lauwersoog, toen heb ik drie keer aan Hans gedacht”, zegt zeezeiler Roy Heiner, destijds als technisch directeur betrokken bij de campagne van teamsponsor ABN Amro. „Iedere keer dat ik op een boot stap, denk ik eraan.”

Lees meer over het fatale ongeval van Hans Horrevoets: Nachtmerrie van alle zeilers

Het is nog onduidelijk wat er precies fout ging bij Fisher. Er wordt gespeculeerd dat hij niet aangelijnd was, omdat in de officiële statements niet wordt vermeld dat dit wel het geval was. Overboord slaan kan op verschillende manieren, vertelt Heiner. Je kan aangelijnd zijn maar materiaal kan breken of kapot gaan, de giek kan tegen je aan klappen, je kan de controle verliezen als je je op het dek begeeft en water tegen je aan slaat, of je kan domweg door een verkeerde actie in het water belanden.

De Zuidelijke Oceaan, waar het dus misging met Fisher, is berucht door de grillige, woeste weersomstandigheden. Heiner, tweevoudig deelnemer aan de Ocean Race, herinnert zich vier dagen met windkracht twaalf in het betreffende gebied, achttien jaar geleden. „Dan ben je aan het overleven.”

De Zuidelijke Oceaan is anders dan andere oceanen, vertelt Henk Huizinga, die als meteoroloog lang werkzaam was bij het KNMI en nu cursussen aan zeezeilers geeft op het gebied van weersinformatie. „Het is er verschrikkelijk ruig, heel anders dan op het noordelijk halfrond. De hele stroming wordt niet tegengehouden door land. Dus dat maakt dat daar de wind de motor is van alles.”

Smalle corridor

In de laatste edities is het lastiger geworden omdat je niet meer onbeperkt naar het zuiden (richting Antarctica) mag uitwijken, zegt Ruud Kattenberg, oprichter en uitgever van het digitale zeiltijdschrift Zilt Magazine. De organisatie heeft een grens ingebouwd, anders kunnen deelnemers botsen met ijs, wat in het verleden wel eens gebeurde. Kattenberg: „Er is naar het zuiden geen ontsnapping, waardoor die corridor waar ze hun route moeten vinden tussen Nieuw-Zeeland en Kaap Hoorn best smal is.”

De drie overleden zeilers van 1973 zijn waarschijnlijk ook verdronken in de Zuidelijke Oceaan. Het is een verlaten gebied, met nauwelijks scheepsverkeer, vertelt Heiner. „Alleen als de zeilers de wereld rondgaan zijn er daar mensen. Verder zijn er veel albatrossen. Je zou kunnen zeggen: het is een oerwoud op het water.”

Het kost veel tijd om reddingsdiensten te mobiliseren, doordat het vaste land ver weg is. Midden in de Zuidelijke Oceaan bevindt zich ‘Point Nemo’, de meest afgelegen locatie op aarde, 2.688 kilometer verwijderd van het dichtstbijzijnde land. Heiner: „Ze zeggen ook wel: je bent dichter bij het ruimtestation. Als er iets gebeurt moet je het zelf oplossen, je kan niet de wegenwacht bellen.”

Hoewel er betrekkelijk weinig dodelijke ongelukken zijn in de Ocean Race, houden zeilers er rekening mee dat het kan gebeuren, zegt Heiner. Ook hij voerde een dergelijk gesprek met zijn vrouw. „Bij alle campagnes waar ik betrokken was, hebben we mensen aangeraden dat te doen. Zo is de wedstrijd, het is gevaarlijk. Wat gebeurt er als het fout gaat, hoe is het dan geregeld en wie kan dan de handtekeningen zetten?”