Van AkzoNobel blijft steeds minder over

Splitsing Het conglomeraat AkzoNobel, met farma, verf en speciaalchemie, is bijna verleden tijd. In 2007 ging farma de deur uit. Dinsdag kwam de chemiedivisie in buitenlandse handen. Wordt AkzoNobel nu een speelbal op de beurs?

Verffabriek in het Britse Ashington. Foto Reuters

Om niet in Amerikaanse handen te vallen heeft verf- en chemiebedrijf AkzoNobel zijn chemiedivisie verkocht aan... een Amerikaanse private-equityfinancier. Dinsdagochtend maakte AkzoNobel, onverwacht snel, de uitkomst bekend van de veiling van de divisie die vorig jaar in gang was gezet nadat het concern tot driemaal toe – en tot woede van een groep beleggers – een ongevraagd lucratief overnamebod van de Amerikaanse verfconcurrent PPG had afgewezen.

Na de verkoop van deze divisie ontstaan twee nieuwe bedrijven met elk hun eigen kernactiviteit: lakken en verf (AkzoNobel, omzet 9,6 miljard euro) en speciaalchemie (zout, soda, omzet 5 miljard). Op eigen benen en met verschillende eigenaren hebben zij het beste perspectief, is het verhaal. Het ‘oude’ conglomeraat AkzoNobel, dat tot 2007 ook een farmadivisie (Organon) had, is straks geschiedenis. Het opbreken van conglomeraten is een Amerikaanse en Europese trend, die Philips eerder al deed splitsen in een lichtbedrijf en een medisch technologiebedrijf.

Beroep op oranjegevoel

De nieuwe eigenaren van de chemiedivisie zijn de Amerikaanse financier Carlyle en het staatsinvesteringsfonds van Singapore GIC. Zij kennen de divisie een waarde toe van 10,1 miljard euro, waarvan overigens een deel als geleend geld wordt meegeteld. Na aftrek van kosten en restverplichtingen rekent AkzoNobel op een contante opbrengst van 7,5 miljard euro, die grotendeels wordt uitgekeerd aan zijn aandeelhouders.

Vorig jaar deed AkzoNobel met succes een beroep op het oranjegevoel van lokale en landelijke politici en van zijn eigen werknemers. Concurrent PPG én boze activistische beleggers onder aanvoering van de Amerikaanse vermogensbeheerder Elliot moesten van het lijf worden gehouden. Die beleggers wisten later toch indirect een rol aan de onderhandelingstafel te krijgen. AkzoNobel betrekt Elliott bijvoorbeeld bij de keuze van nieuwe commissarissen. Elliott bezit volgens de meest recente informatie bijna 10 procent van de AkzoNobel-aandelen. Het kan overigens nog wel vijf of zes maanden duren voordat de beleggers hun bonus krijgen. Het geld wordt pas betaald als het binnen is, zei bestuursvoorzitter Thierry Vanlancker dinsdag in een telefonische persconferentie. En het geld is pas binnen als de concurrentiewaakhonden in Europa, de VS en China groen licht hebben gegeven. Op de beurs namen beleggers al een voorschotje. De koers van AkzoNobel stond in de middag ruim drie procent hoger.

Lees ook het interview dat Vanlancker gaf na zijn aantreden als topman: ‘Je kunt het nooit goed doen’

Vakbonden zijn voorzichtig

Nu beleggers hebben gekregen wat zij wilden, is het de vraag hoe de werknemers reageren. Vakbonden FNV en CNV waren dinsdag behoedzaam. Ze moeten nog hun eerste overleg hebben met de nieuwe eigenaren. Vanlancker van AkzoNobel prees Carlyle en GIC alvast als verantwoordelijke, langetermijn-investeerders, die het chemiebedrijf op basis van de huidige strategie willen voortzetten en die op groei aansturen. Tegelijkertijd liet hij over twee hete hangijzers geen misverstand bestaan. AkzoNobel heeft geen garanties gekregen of bedongen over hoe lang Carlyle en GIC aandeelhouder zijn en hoe hun beleid wordt. Sinds de verkoop van Organon, dat drie jaar later werd ontmanteld, bestaat onder werknemers en politici de angst op herhaling.

Topman Vanlancker was ook opnieuw stellig in zijn afwijzing van de eis van de vakbonden en de gepensioneerden van AkzoNobel voor een extra storting van 400 miljoen euro in het pensioenfonds. Het concern is zijn juridische verplichtingen steeds nagekomen, zei hij, maar dit valt erbuiten en heeft niks met de overname te maken.

Vakbond FNV heeft al een actiebijeenkomst aangekondigd op donderdag om te beslissen wat men wil doen om z’n eis kracht bij te zetten. De bond is bang dat het draagvlak voor het pensioenfonds na de verkoop van de chemiedivisie ingrijpend krimpt. Bij AkzoNobel werken in Nederland ongeveer 5.000 mensen, van wie de helft bij de chemiedivise. Vorig jaar demonstreerden honderden AkzoNobel-werknemers met oranje petjes voor de aandeelhoudersvergadering van AkzoNobel tégen Elliott en vóór het management om zelfstandig te blijven.

Bijna de helft kleiner

Na de splitsing kiest de chemiedivisie voor een hoofdkantoor in Nederland. Dat is leuk voor het kabinet-Rutte III dat inzet op Nederland als hoofdkantorenland (Unilever, geneesmiddelenautoriteit EMA, Tata/Thyssen staalfusie).

Maar wat gaat er gebeuren als de splitsing over een maand of zes afgerond is? AkzoNobel was zelf vorig jaar doelwit van een bod (door PPG), maar ook zelf een potentiële fusiepartner in onderhandelingen met de Amerikaanse concurrent Axalta Coatings. Toevallig: Carlyle werd in 2013 eigenaar van Axalta en bracht de verffabrikant binnen twee jaar naar de Amerikaanse beurs.

Vanlancker hield zich dinsdag op de vlakte over verdere schaalvergroting. Hij zet in op rendementsgroei en alle overnames zijn afhankelijk van één vraag: wat is de prijs.

Bekijk ook: Een Nederlands bedrijf in buitenlandse handen, moeten we dat wel willen?

Gemakkelijke speelbal

Straks is AkzoNobel echter qua beurswaarde en omzet bijna de helft tot eenderde kleiner dan het concern dat vorig jaar PPG wist te weerstaan. Met de splitsing ontstaat precies de situatie waar tegenstanders van zulke beleggersvriendelijke maatregelen zo van gruwen: twee kleinere bedrijven die gemakkelijk een speelbal van financiële eigenaren of beursgevechten zijn.

En het oranjegevoel, wat is daar van over? De chemiedivisie krijgt, met een Nederlands hoofdkantoor, twee buitenlandse eigenaren. AkzoNobel heeft, ook met hoofdkantoor in Nederland, een Belgische bestuursvoorzitter (Vanlancker) en een Deense president-commissaris, Nils Andersen.

De Deen neemt de plaats in van Anthony Burgmans, het gezicht van de tegenstand tegen PPG en daarom mikpunt van rechtszaken van Elliott. Burgmans moet na twaalf jaar afscheid nemen. Met de benoeming van Andersen neemt AkzoNobel afstand van een informele norm die de laatste tien jaar onder grote Nederlandse concerns is gegroeid. Een Nederlandse president-commissaris die de lokale mores kent en onderdeel is van het maatschappelijk netwerk is het beste slot op deur als er een vijandige bieder op de stoep staat.

Veel Nederlandse bedrijven zijn al langer onderdeel van een internationaal concern. Wat kunnen zij eigenlijk doen als sluiting of overname dreigt? Lees ook: Speelbal in beursgevecht
    • Menno Tamminga
    • Joris Kooiman