Voor de aanslag: Katja (Diane Kruger) en haar man Nuri (Numan Acar).

‘Ik film mijn eigen angst en woede’

Fatih Akin De Duitse regisseur maakte de wraakthriller ‘Aus dem Nichts’, geïnspireerd op de zogeheten ‘NSU-moorden’ in Duitsland. „Ik had net zo goed zelf slachtoffer kunnen zijn.”

Met Aus dem Nichts leverde Fatih Akin een wraakthriller af die is geïnspireerd op een reeks neonazistische aanslagen die tussen 2000 en 2007 plaatsvonden in Duitsland. Bij de aanslagen kwamen negen migranten en een politievrouw om. Verantwoordelijk was een groepering die zich NSU noemde. Akin ontwikkelde de film die zich afspeelt in zijn thuisstad Hamburg voor Diane Kruger; een Duitse ster, maar één die vooral in Amerikaanse en Franse films te zien was. Kruger won in Cannes de prijs voor beste actrice voor haar rol als Katja, een vrouw die haar van origine Turkse man en zoontje verliest bij een terreuraanslag.

„We zien bijna dagelijks terreuraanslagen in het nieuws, maar we krijgen zelden iets te zien over de nasleep van die aanslagen”, vertelt Akin in Cannes. „Alle aandacht gaat altijd uit naar het verhaal en de achtergrond van de dader. Over de slachtoffers horen we bijna niets. Die zijn vaak gereduceerd tot het aantal mensen dat is omgekomen of gewond is geraakt bij een aanslag. Daar wilde ik iets tegenoverstellen door een film te maken over de nabestaanden.”

Waarom koos u voor een film over geweld van neonazi’s? Je zou ook kunnen denken dat het geweld van jihadisten op dit moment misschien het meest urgente probleem is.

„Voor mij is deze film heel persoonlijk. Ik was zo woedend over het NSU-schandaal in Duitsland en over het idee dat ik ook zelf het slachtoffer zou kunnen zijn van deze mensen, uitsluitend vanwege mijn uiterlijk. Ik ben er ook helemaal niet op uit om de meest relevante filmmaker te zijn, of zo.

„In de film doet het er uiteindelijk niet zo enorm veel toe wie de aanslag heeft gepleegd. De manier waarop de daders in beeld komen, is niet het belangrijkste aspect van de film. Veel belangrijker is het verdriet van Katja en haar ontwikkeling. De politieke achtergrond is niet doorslaggevend.

„We leven nu allemaal in een wereld die in een staat van oorlog verkeert, of we dat nu willen of niet. Maar dat is geen oorlog meer zoals in het verleden waarbij er twee legers tegenover elkaar stonden, met het slagveld in het midden. We leven in een tijd van asymmetrische oorlogsvoering. Er lopen mensen rond die mij willen doden alleen maar omdat ik een Turkse en een islamitische achtergrond heb, net zo goed als er anderen rondlopen die mensen willen doden vanwege hun westerse of christelijke achtergrond.”

U deinst niet terug voor het leed. U laat zelfs een moeder zien die een doodkistje moet uitzoeken voor haar kind.

„Dat is zo triest. Voor mij is dat een manier om mijn eigen angsten onder ogen te zien. Ik had die scène geschreven, maar ik wist niet zo vreselijk veel van doodkisten, omdat ik er godzijdank in mijn leven niet mee te maken heb gehad. Toen ik vervolgens op Google naar doodkisten zocht voor kinderen, verschenen er beelden op het scherm van kleine kisten die zijn vormgegeven als brandweerauto’s. Die worden echt verkocht. Dat is zo’n aangrijpend, krachtig beeld. Daar móést ik iets mee doen. Dat is mijn taak als filmmaker. Anders kan ik er net zo goed mee stoppen.”

Lees hier de recensie van ‘Aus dem Nichts’

Katja raakt verteerd door wraakgevoelens.

„Dat zit in ieder van ons. Veel van de verhalen in de Bijbel gaan al over wraak. Daar kun je wel heel politiek correct over willen zijn, maar dan word je al snel hypocriet. Ik heb ook geen antwoord op de vraag of wraak nemen altijd goed is of altijd slecht. Dat weet ik niet. Ik ben te jong om daar een antwoord op te hebben. Ik heb alleen vragen.”

Katja zegt op zeker moment: ‘Als ik dood zou zijn en niet mijn man, zou de politie veel harder werken om de zaak op te lossen.’ Denkt u dat ook?

„Dat zou heel goed kunnen, ja. Als Katja was omgekomen, zou de politie niet meteen hebben aangenomen dat de aanslag wel iets met drugshandel te maken zou hebben. Zo is het ook in werkelijkheid gegaan. Omdat de slachtoffers geen blond haar en blauwe ogen hadden, zijn er meteen allerlei aannames gedaan over hun achtergrond. Dat heeft er zeker aan bijgedragen dat het zo vreselijk lang heeft geduurd voordat de aanslagen zijn opgelost. Dat is een serieus probleem.”

    • Peter de Bruijn