Recensie

Het Griekse tempo van voor de crisis

Boek

Ruim 50 jaar was Frans van Hasselt correspondent Griekenland voor NRC. Nu is er postuum een boek.

Frans van Hasselt met moeder en zus, nadat het Griekse kolonelsbewind hem in 1967 had uitgewezen; in 1974 keerde hij terug. Foto ANP

De toekomst komt bij Grieken van achteren, legde Frans van Hasselt (1927-2011) uit in een van zijn ‘correspondenties’, zoals hij zijn beschouwende bijdragen aan NRC Handelsblad noemde. „Als de tijd iets is dat voorbijgaat, dan is de Griek het wezen aan wie hij voorbijgaat, zoals een koning een parade voorbij laat gaan. Het is de dag die oud wordt, niet de Griek.”

Tussen 1959 en 2011, ongekend lang voor een correspondent, leverde Frans van Hasselt artikelen over Griekenland, over muziek, de taal en het dagelijks leven. Het tempo bepaalde hij grotendeels zelf. Internet was er nog niet. Het nieuws leek minder snel te gaan en Griekenland was ver weg.

Zijn verhouding tot tijd nam Van Hasselt van de Grieken over. ’s Avonds na tien uur zat hij steevast bij zijn geliefde taverna Zorbas, aan de voet van de Acropolis. Collega’s die hem wilden bereiken moesten, crisis of niet, Zorbas maar bellen. Daar ook werd hij laat in zijn leven door een bezoekende NRC-collega overgehaald nog een boek over Griekenland te schrijven. Van Hasselt aarzelde, maar ging overstag toen een medewerker van de Nederlandse ambassade in Griekenland, Agnes Dijk, co-auteur werd. Dijk was een van de weinigen die door hem thuis ontvangen werden. Als ze aan het werk gingen, maakte hij een stoel vrij „in een kamer tot de nok toe gevuld met kranten”, vertelt ze. „Aanvankelijk leverde hij mij alles op de schrijfmachine geschreven.” Na wat overreding mocht ze hem aan een laptop en internet helpen. Van Hasselt, inmiddels tachtig en slecht ter been, vervloekte ‘het apparaat’ , maar leerde er wel enigszins mee werken.

Het boek dat in 2009 in eerste aanleg af was, werd ingehaald door de tijd. Eind 2009 begon wat al snel de ‘Griekse crisis’ ging heten. Het maakte Van Hasselt moedeloos, wat werd versterkt door de crisis zelf. Hij overleed in februari 2011, de crisis nog in volle gang, het boek onaf.

Nu, zeven jaar later, is het boek alsnog verschenen door de vasthoudendheid van liefhebbers van Van Hasselt en Griekenland. Beladen erfgoed. Het Griekenland van voor de crisis is een eerlijke titel. Lezers die nog van Van Hasselts stijl en inzichten willen genieten, hoeven niet alles te weten over de begrotingstekorten tussen 2009 en nu. Ze zoeken een land waarvan iedereen hoopt dat het niet is veranderd.

De ontwikkeling van Griekenland na 1945 is kundig beschreven. Daarnaast bevat het boek de ‘correspondenties’, prachtige tijdloze observaties waaruit blijkt hoe Grieken in het leven staan. „‘Opgeruimd staat netjes’ zeggen ze nog net niet, maar bij heel oude gestorvenen gaat het wel die kant op.”

Frans van Hasselt: Beladen erfgoed. Het Griekenland van voor de crisis. Ta Grammata – Black Olive Press. €19,90
    • Marloes de Koning