Pionnen op het schaakbord tussen het Westen en Rusland

Subjectio

Fotograaf Pierre Crom legde vast hoe Rusland, NAVO en EU strijden om invloed in Macedonië, Montenegro, Servië, Kosovo, Bosnië-Herzegovina, Moldavië, Oekraïne en Wit-Rusland.

Ze horen niet bij de NAVO en ook niet bij de EU, zitten in de wachtkamer en voelen de hete adem van Rusland in hun nek. De landen die fotograaf Pierre Crom de afgelopen vier jaar bezocht, bungelen maar zo’n beetje tussen de verschillende machtsblokken in. En dat zorgt voor verdeeldheid.

Pierre Croms fotoproject ‘Subjectio’, waarvoor hij een Zilveren Camera-nominatie ontving, toont de politieke verdeeldheid in Macedonië, Montenegro, Servië, Kosovo, Bosnië-Herzegovina, Moldavië en het afgescheiden, niet erkende en door Rusland gesteunde ministaatje Transnistrië. De titel Subjectio – Latijn voor ‘onderwerping’ – verwijst naar de onderliggende, onzichtbare geopolitieke machtsstrijd in de regio, vertelt Crom. De serie, die in 2014 in Oekraïne ontstond toen Crom de MH17-ramp versloeg, biedt een overzicht van de versplintering in de regio.

Inwoners van Banja Luka in Republika Srpska in Bosnië-Herzegovina, bij een militaire parade in januari 2017. Het door Rusland gesteunde gebied staat op gespannen voet met het meer Westerse Sarajevo.

Versplintering die veroorzaakt wordt door beroerde economische hervormingen, het gebrek aan investeringen, de endemische corruptie, etnische conflicten en een chronisch gebrek aan politieke competitie. Waar in 2015 de migratiecrisis bijkwam, die het populisme en nationalisme in de lokale politiek verder opvoerde.

Moskou doet daar met agressief nabuurschapsbeleid nog een schepje bovenop. Naar eigen zeggen om de eigen belangen (en die van Russischtaligen) in de door de NAVO gedomineerde regio te beschermen. Het Westen beticht Rusland echter van politieke inmenging, variërend van ouderwets militair machtsvertoon tot modernere instrumenten als de inzet van hackers en trollen om de publieke opinie te bespelen. Zoals in Oekraïne waar Rusland schiereiland de Krim annexeerde en waar een oorlog tussen het pro-Europese Kiev en door Rusland gesteunde separatisten alweer zijn vierde jaar in gaat.

In Moldavië, dat begin jaren 90 Transnistrië aan Rusland verloor, verbood het parlement daarom onlangs Russische media.

Oekraïense badgasten wonen een herdenkingsceremonie bij voor de Tweede Wereldoorlog op het strand van Melekyne, niet ver van Marioepol in zuid-Oekraïne. In 1943 landden Sovjettroepen op het strand om Marioepol te bevrijden van de nazi’s.

Foto Pierre Crom

Ook elders op de Balkan is de spanning om te snijden. Kosovo, dat EU-lidmaatschap is beloofd maar waar hervormingen uitblijven, blijft een hoofdpijndossier. Servië weigert een duidelijke keuze te maken tussen de EU en Rusland. Terwijl de Albanese minderheid zich uitspreekt voor EU-lidmaatschap, trapte de aan Poetin gelieerde, Russische motorclub Nachtwolven er vorige week een omstreden ‘Balkan-tour’ af. En Commissievoorzitter Juncker ging onlangs persoonlijk op rondreis waarbij hij verklaarde dat ‘Europa de Balkan niet in de steek mag laten’.

In Montenegro, NAVO-lidstaat sinds juni 2017, begon vorig jaar een monsterproces tegen 14 personen die verdacht worden van een couppoging, onder wie negen Serviërs en twee spionnen van de Russische inlichtingendienst. Komende maand reist fotograaf Crom naar het land om de presidentsverkiezingen te volgen.

Correctie (28-03-2018): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Montenegro kandidaat-NAVO-lidstaat is. Dat moet NAVO-lidstaat sinds juni 2017 zijn. Hierboven is dat aangepast.

Correctie (29-03-2018): In een eerdere versie van dit artikel werd Subjectio vertaald als ‘ik onderwerp’. Dit moest zijn ‘onderwerping’. Hierboven is dat aangepast.