Met havik Bolton wordt het ‘America First op steroïden’

Verenigde Naties

Bij de VN is verbijsterd gereageerd op de keuze voor de beruchte John Bolton als Trumps nationale veiligheidsadviseur.

John Bolton Foto Joshua Roberts/Reuters

De benoeming afgelopen week van voormalig VN-ambassadeur John Bolton tot nationaal veiligheidsadviseur van de Amerikaanse president Donald Trump is door pleitbezorgers van internationale samenwerking met verbijstering ontvangen. Amerikaanse VN-ambassadeurs verwerven altijd een zekere faam, John Bolton is berucht.

De een zei zeker te weten dat het nu fout zal aflopen in Iran en Noord-Korea, de ander deelde filmpjes over de ondergang van de wereld. Carl Bildt, oud-premier van Zweden en VN-gezant, vroeg op Twitter: „Waar is de schuilkelder?”

De internationale pers in New York vroeg Nederland, deze maand voorzitter van de Veiligheidsraad, om een reactie. Minister Sigrid Kaag (Ontwikkeling en Handel, D66) antwoordde: „Het is de keuze van de Amerikaanse regering, van president Trump. Nederland is, zoals jullie weten, een land dat sterk hecht aan het multilateralisme […] dé methode om de brandende kwesties van deze tijd op te lossen.”

Überhavik

Hoe kan één man al op voorhand zoveel losmaken? Bolton (69), met zijn onmiskenbare snor, staat te boek als überhavik. Als buitenlandcommentator op Trumps favoriete zender Fox News sprak hij zich uit tegen de internationale nucleaire deal met Iran, tegen het klimaatakkoord, tegen de tweestatenoplossing voor het Midden-Oosten en vóór militair ingrijpen tegen Noord-Korea.

Met Bolton wordt het „America First op steroïden”, waarschuwde consultancybedrijf Eurasia Group zijn klanten, meldde The New York Times. „Verhoogd risico over de hele linie.”

Bolton ziet niets in multilaterale samenwerking, hij heeft een hekel aan EU en VN. „Er is niet zoiets als de Verenigde Naties”, zei hij eens. „Indien het VN-gebouw in New York tien verdiepingen kwijtraakt, zou dit niet echt een verschil maken.” De VN-toren telt 38 verdiepingen.

Carrière-diplomaat Bolton was bij de Verenigde Naties vrij kort in functie, van augustus 2005 tot december 2006. De benoeming door president George W. Bush was al zeer controversieel in het Congres – zo omstreden dat Bolton snel werd benoemd tijdens het reces. Democraten waren tegen zijn opvattingen, Republikeinen zagen niets in zijn agressieve stijl. Hij trad terug omdat hij vreesde dat de Senaat, waar Democraten de macht hadden, een verlenging van zijn termijn zouden blokkeren.

In de zomer dat hij aantrad werd koortsachtig gewerkt aan een bijzondere VN-top over de bestrijding van armoede later dat najaar. Bolton diende maar liefst 750 amendementen in op de tekst die staatshoofden en regeringsleiders op die top zouden moeten ondertekenen. Bolton wilde geen extra ontwikkelingshulp en geen maatregelen voor het klimaat.

„Bolton heeft niet zomaar een hekel aan de VN”, stelde VN-watcher Richard Gowan van Columbia University, „Hij kent de organisatie ook nog eens zo goed, dat het gevaarlijk is.”

Bolton was nooit een vriend van de VN en zijn aversie werd alleen nog maar aangewakkerd toen de Veiligheidsraad Amerikaanse initiatieven zoals de inval in Irak niet wilde steunen. In zijn optiek zijn de internationale normen die de VN stimuleren een aanslag op de soevereiniteit van de Verenigde Staten.

Lees ook: Wie vliegt er nu weer uit? ‘Stay tuned’ twittert Trump zelf

Bolton is uitgegroeid tot een favoriet doelwit van gematigd links. Is de kritiek overdreven? De anti-VN-uitspraken zijn decennia oud, zijn laatste optreden bij de VN is ook al langer dan tien jaar geleden. Daar staat tegenover dat Bolton heilig overtuigd is van zijn opvattingen.

De kans is daarom groot dat de Amerikaanse opstelling in de VN zal veranderen. Bij het aantreden van Trump werd gevreesd dat hij de VN met obstructie en vergaande bezuinigen in de wielen zou rijden. Al met al viel dat nogal mee. Trumps VN-ambassadeur Nikki Haley was en is kritisch over de VN, maar stelt zich constructief op. Er werd minder bezuinigd op de Amerikaanse bijdrage dan voorzien, Trump trad op tijdens de Algemene Vergadering in september en drong aan op een efficiëntere organisatie.

Diplomatiek drama

Maar met de benoeming van Mike Pompeo op Buitenlandse Zaken en Bolton tot veiligheidsadviseur is de kans groot dat 2018 een turbulent jaar gaat worden in de VN. „Hij zal er bij Haley en Pompeo op aandringen de VN tamelijk drastisch te verzwakken”, schreef Gowan al voor Boltons benoeming in World Politics Review. Gowan verwacht vaker patstellingen in de Veiligheidsraad en grotere Amerikaanse bezuinigingen op de VN-begroting. Ook is het denkbaar dat de VS nog meer internationale organisaties de rug zullen toekeren, te denken valt aan de Mensensrechtenraad in Genève. Gowan: „Verwacht niet dat de VN veel zullen bereiken terwijl dit diplomatieke drama zich voltrekt.”

En dat zijn dan alleen nog maar de gevolgen voor de Verenigde Naties.

    • Michel Kerres