Jubilerend RPhO zorgt met Mahler 8 voor kippenvel

Klassiek De Achtste symfonie van Mahler is een evenement. Met ruim driehonderd uitvoerenden vierde het Rotterdams Philharmonisch het honderdjarig jubileum. Scheidend chef Yannick bracht de muziek schitterend tot leven.

Yannick Nézet-Séguin leidde, behalve zijn uitgebreide orkest, acht vocale solisten, het Groot Omroepkoor, Rotterdam Symphony Chorus, Orfeón Donostiarra en het Nationaal Kinderkoor. Foto Jan Hordijk

In het jaar waarin het Rotterdams Philharmonisch zijn eeuwfeest viert en Yannick Nézet-Séguin na tien jaar chefschap afscheid neemt, mag de Achtste symfonie van Mahler niet ontbreken. Vanwege de enorme bezetting en kosten, en ook vanwege de uitputtende intensiteit, is de Achtste geen dagelijkse kost en bij uitstek geschikt om een jubileum te onderstrepen. Meer nog dan een symfonie is het een evenement.

Rotterdam heeft bovendien een bijzondere band met Mahler 8. Eduard Flipse, de dirigent die het orkest op de kaart zette, leidde in 1954 een geruchtmakende uitvoering in de oude Ahoy-hal, die ook op plaat verscheen en internationaal indruk maakte. De bijnaam ‘Symphonie der Tausend’ werd indertijd bijna achteloos waargemaakt: maar liefst 1.275 zangers en musici stonden er op het podium.

Geluidsstormen

Tegenwoordig is zoiets onbetaalbaar. En less is more, zou je haast zeggen – al telde de troepenmacht afgelopen weekend in De Doelen nog steeds een respectabele driehonderd vrouwen, mannen en kinderen. De Achtste wordt van begin tot eind gezongen en Yannick leidde, behalve zijn uitgebreide orkest, acht vocale solisten, het Groot Omroepkoor, Rotterdam Symphony Chorus, Orfeón Donostiarra en het Nationaal Kinderkoor. De koren zongen geweldig en de solisten waren stuk voor stuk imposant, al was het maar om hun vermogen zich in de geluidsstormen hoorbaar te maken. Qua voordracht stak sopraan Erin Wall boven haar collega’s uit. De etherische solo van sopraan Erin Morley vanaf het hoogste balkon achter in de zaal was schitterend, ook in dramaturgisch opzicht.

Vooraf plaatste Yannick de Achtste mooi in perspectief: veel Mahler-liefhebbers hebben hun bedenkingen, luisteraars die niet van Mahler houden kunnen het werk juist vaak wel waarderen. Feit is dat ‘typische’ Mahler-kenmerken ontbreken – geen volksmuziek, geen tonale ambiguïteit, geen duistere ironie. Het gaat in de Achtste om verlossing door de liefde en dat is een verheven aangelegenheid.

Mahlers Achtste symfonie wordt zelden uitgevoerd. Te groot, te duur. Maar de komende 2,5 jaar gaan maar liefst vier orkesten het werk uitvoeren. Dat vieren we met een strip van Hisko Hulsing.

De enorme bezetting vestigt de aandacht allereerst op de monumentale tutti, die vooral het eerste deel, de hymne ‘Veni creator spiritus’, domineren. Yannick dirigeerde ze overtuigend, met duidelijke contouren en zonder de trommelvliezen blijvend te beschadigen, al piepte het ‘Accende lumen sensibus’ nog wel even na. De donderende openingsaanroep zorgde met een stralende klank zelfs voor kippenvel.

Verhaal vertellen

Maar de symfonie duurt 80 minuten en de meeste daarvan zijn verre van fortissimo. Yannick hield de spanning steeds knap vast. Zijn grote kracht, heeft hij de achterliggende jaren ruimschoots bewezen, is muziek tot leven brengen en een verhaal laten vertellen. In het omvangrijke tweede deel, een mini-opera op de slotakte van Goethes Faust II, was de natuurlyriek vervoerend, met tastend pizzicato van de cello’s en bassen en een fluwelig van kleur verschietende melodie in de houtblazers. De koorinzetten op ‘Waldung, sie schwankt heran’ waren bewonderenswaardig compact – bijna puntig, voor zover zoiets mogelijk is met tweehonderd zangers.

Na de sprookjesachtig tinkelende opmaat van harpen, celesta, fluiten en klarinet begon het slotkoor ‘Alles vergängliche’ diep en fluisterzacht, subtiel geschraagd door een nauwelijks waarneembaar strijkerstremolo. Dit moment moet volgens Mahler ‘als een zucht’ klinken. Wanneer dat lukt met driehonderd mensen is de verstilling van een magische orde.

Dirigent Yannick Nézet-Séguin verlaat het Rotterdams Philharmonisch en wordt de nieuwe ‘music director’ van de Metropolitan Opera in New York. Een logische stap? Yannick Nézet-Séguin heeft zin in veel opera in New York