Opinie

    • Marc Hijink

Het datadieselgate van Facebook

Waarom zijn we juist nu zo verontwaardigd over Facebook, terwijl het nieuws over Cambridge Analytica al een jaar bekend was?

Vorige week viel de wereld over Facebook heen. Hel en verdoemenis werden erbij gesleept omdat het sociale netwerk niet voorkwam dat data van 50 miljoen Amerikanen gebruikt werden voor politieke targeting.

Een klokkenluider bevestigde wat we al een jaar wisten: databedrijf Cambridge Analytica had geprobeerd de Amerikaanse verkiezingen en het Brexit-referendum te sturen met gedetailleerde profielen van Facebook-gebruikers. 

Obama’s ‘oppernerd’

Politici hanteren hetzelfde gereedschap als marketeers. Ook president Obama gebruikte sociale media om zijn herverkiezing in 2012 veilig te stellen. In 2013 sprak ik de ‘oppernerd’ van Obama’s campagneteam, Harper Reed. Hij ontwierp „een Facebook-app die zo aantrekkelijk was dat mensen er op inlogden en zo vrijwillig hun gegevens deelden”.

Met datamining stelde Reeds team psychologische profielen samen. Invloedrijke personen werden bestookt met advertenties – ‘Facebook-blasters’ – om donaties en stemmen van vrienden te verzamelen. Privacy was een generatiedingetje, dacht Reed, dat de meeste gebruikers niet interesseert.

Obama’s herverkiezing werd gevierd als overwinning van de nerds. Anno 2018 is de oppernerd een kwade genius: topman Alexander Nix van Cambridge Analytica, die doorverkochte Facebook-data gebruikte. Die gewiekste aanpak van Obama werd de zwarte magie van Trump.

Waarom zijn we nu wel verontwaardigd? Facebook is nog altijd een open netwerk dat gebruikers tot op de millimeter in kaart brengt en adverteerders liefst geen strobreed in de weg legt om hun doelgroep in het vizier te nemen. Facebook-apps kunnen sinds een tijdje geen data van vrienden uit je netwerk meer overnemen. Jouw eigen data kunnen apps nog wel doorverkopen. Facebook verbiedt dit, maar er is weinig zicht op naleving van deze regel. Overigens kun je Facebook-apps zelf beteugelen bij je privacyinstellingen. Het is maar een tip.

Die gewiekste aanpak van Obama werd de zwarte magie van Trump

Wij zijn zelf veranderd

Wat is er veranderd? Ik denk dat wij zijn veranderd en hogere eisen stellen aan hoe bedrijven onze gegevens gebruiken. Data wordt vaak vergeleken met olie: machtsmiddel, brandstof voor kunstmatige intelligentie.

Als data olie is, dan is Facebook de Volkswagen onder de techbedrijven. VW’s dieselschandaal bewees dat die efficiënte brandstof veel schadelijke eigenschappen heeft. Iets wat we onderhuids wisten maar jaren negeerden.

Of die nauwkeurig gemikte politieke campagnes echt effect hebben staat nog niet vast. Het Republikeinse campagneteam twijfelde of Cambridge Analytica’s aanpak beter werkte dan tv-campagnes. Harper Reed noemde zijn werk voor Obama ‘geen overwinning voor tech’: „Hooguit hielpen we de beste kandidaat iets ruimer te laten winnen.”

Ik betwijfel of uitgerekend dit de crisis is die Facebook gaat nekken. Sociale netwerken worden uitgehold door gebruikers die minder met elkaar delen en dat proces is al in gang gezet. Niet de luide #deleteFacebook-oproep maar de groeiende desinteresse van een zwijgende meerderheid, dat is waar Zuckerberg zich zorgen om maakt.

is techredacteur.
    • Marc Hijink