Europese landen worstelen met Catalaanse crisis

Internationale arrestatiebevelen Moeten andere landen meewerken aan de vervolging van separatistische Catalaanse politici? De Spaanse justitie zet rechters en politici elders voor het blok.

Carles Puigdemont tijdens zijn bezoek aan Finland. Foto Antti Aimo-Koivisto/AFP

Carles Puigdemont heeft met zijn arrestatie in Duitsland gekregen waar hij lang tevergeefs op hoopte: de Catalaanse crisis is alsnog een Europese crisis geworden. Met het uitschrijven van zeven Europese arrestatiebevelen voor Catalaanse separatisten heeft de Spaanse rechter Pablo Llarena verschillende Europese landen voor het blok gezet. Werken Duitsland, België, Schotland en Zwitserland mee aan de vervolging van deze politici? Tot afgrijzen van Puigdemont schuiven Europese politici deze vraag met de wetgeving in de hand door naar hun rechters.

Verschillende Europese opiniemakers en politici roerden zich toch. De Süddeutsche Zeitung stelt in een commentaar over arrestatie van de afgezette regiopresident Puigdemont dat „de Bondsrepubliek zijn eerste politieke gevangene heeft”. In een eerder stadium moedigde de Belgische staatssecretaris Theo Francken van de nationalistische Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) de Catalaanse leider aan asiel aan te vragen in het Noord-Europese land. En ook de premier van Schotland, Nicola Sturgeon, liet via Twitter weten dat haar regering zich sterk keert tegen „het arresteren en gevangen nemen van politici die de onafhankelijkheid ondersteunen.”

Politiek afzijdig

De Duitse krant, de Belgische nationalist en de Schotse leider weten echter ook dat een besluit over de uitlevering van de Catalaanse separatisten nu louter juridisch is. „Volgens de Extradition Act 2003 spelen Schotse ministers geen rol bij de bepaling van een Europees arrestatiebevel”, zo stelt Sturgeon op sociale media. „Onze politie, het Openbaar Ministerie en de rechtbanken zijn onafhankelijk en zijn verplicht zich aan de wet van het Verenigd Koninkrijk te houden. Daarom onthouden we ons van verder commentaar.”

NRC Studio

De Duitse minister van Justitie Katarina Barley benadrukte dat de rechter aan zet is en de politiek zich nu afzijdig moet houden. Dit tot woede van de separatisten die al maanden tevergeefs om politieke steun vanuit de Europese Unie vragen. Nadat rechter Llarena op vrijdag de nieuwe Europese arrestatiebevelen uitschreef, kwamen verscheidene Europese politiekorpsen direct in actie. De Finse politie probeerde Puigdemont vrijdag tevergeefs te lokaliseren nadat die een lezing had gehouden in Helsinki, de Duitse politie slaagde er op zondagochtend wel in Puigdemont te arresteren, en de Schotse politie probeert Clara Ponsatí op te sporen.

Ponsatí, oud-‘minister’ van Onderwijs onder Puigdemont, verhuisde enkele weken geleden van België naar Schotland om als hoogleraar Economie aan de slag te gaan bij de Universiteit van Saint Andrews. Ze werd net als Puigdemont verrast door het bevel en liet via haar advocaat aan de politie weten zich „één dezer dagen” bij de Schotse autoriteiten te zullen melden. De drie in België verblijvende oud-‘ministers’ Antonio Comín, Lluís Puig en Meritxell Serret zullen zich weer bij de plaatselijke politie moeten verantwoorden. En het vrijdag gevluchte parlementslid Marta Rovira is overgeleverd aan de inzichten van de Zwitserse justitie.

Lees ook: Rebel Puigdemont in de cel en terug in de schijnwerpers

Geweld of niet

Het is in de EU-landen Duitsland, Schotland en België niet alleen de vraag of de politici uitgeleverd moeten worden aan Spanje, maar ook voor welke misdrijven ze precies berecht kunnen worden. Ze worden allemaal verdacht van misbruik van gemeenschapsgeld en van rebellie. Het eerste delict staat op een zogenoemde Europese lijst, maar bij rebellie, waar in Spanje een maximumstraf van 25 jaar op staat, ligt dat anders. In België bestaat een dergelijk vergrijp niet, in Duitsland moet er bij het vergelijkbare ‘hoogverraad’ sprake zijn van geweld, en in Schotland moet de wet nog nader worden bestudeerd. De Zwitsers hebben al laten doorschemeren geen medewerking te verlenen aan de Spanjaarden.

De Spaanse rechter Llarena beschouwt het verboden referendum over afscheiding van Spanje als het orkestreren van een ‘gewelddadige opstand’. Hij trekt een vergelijking met de couppoging van militairen op 23 februari 1981. Er zitten nu negen Catalaanse separatisten vast voor rebellie in gevangenissen rondom Madrid. Het is aan de juristen van Duitsland, Schotland, België en Zwitserland hoeveel daarbij komen. Zo is het lot over de toekomst van Puigdemont en zijn vertrouwelingen nu toch in Europese handen. Maar dat had de Catalaan zich toch heel anders voorgesteld toen hij op 27 oktober 2017 even de zelfverklaarde president was van de republiek Catalonië.

Lees ook: Rechter Pablo Llarena stuurt vijf Catalaanse politici naar de cel
    • Koen Greven