NRA in het nauw door demonstrerende jongeren

Vuurwapendebat VS Zaterdag demonstreerden in de hele VS jongeren en hun ouders tegen vuurwapengeweld en de macht van de wapenlobby NRA. Die lijkt voor het eerst sinds jaren in de verdediging gedrongen.

Een studente huilt tijdens de ‘March for our lives’-betoging in Washington. In de hele VS gingen honderdduizenden mensen de straat op om te protesteren tegen vuurwapengeweld. Foto Jonathan Ernst/Reuters

„Eindexamens. Geen begrafenissen!” „Stembiljetten, geen kogels!”

Honderdduizenden, vooral jonge, mensen demonstreerden zaterdag in honderden Amerikaanse steden tegen vuurwapengeweld. Niet alleen in Democratische bolwerken als Washington en New York, maar ook in het Republikeinse Houston en in staten als Georgia en Alabama werd gedemonstreerd.

Jongeren eisten een schooltijd zonder angst voor een massa-schietpartij; betogingen in door vuurwapengeweld geplaagde steden als Baltimore en Chicago vroegen ook aandacht voor de dagelijkse tol van doodgeschoten jongeren in arme zwarte binnensteden. Krachtige speeches van tieners en zelfs een elf- en een negenjarige deden bij velen tranen over de wangen lopen. In Azië en Europa (Amsterdam, Den Haag, Berlijn, Londen) waren solidariteitsbetogingen.

De grootste ‘March for our Lives’ was die in Washington, waar volgens sommige schattingen zo’n 200.000 mensen op de been waren, maar volgens de organisatoren zelf 800.000. Daar voerden de bekendste overlevenden van het bloedbad op de school in Parkland, Florida, het woord.

Zij wisten hun ontreddering in de afgelopen maand om te zetten in de grootste protestbeweging tegen het Amerikaanse vuurwapengeweld in een generatie. Emma González noemde alle slachtoffers bij naam en sprak zes minuten en twintig seconden, precies zo lang als de schutter nodig had om veertien van haar vrienden en drie leraren te vermoorden. David Hogg zei: „Als je goed luistert, kun je de machthebbers horen trillen.” Vooruitlopend op de tussentijdse Congresverkiezingen in november zei hij: „We gaan hier dé verkiezingskwestie van maken.”

De grote vraag is of de beweging zo lang momentum behoudt. Ruim een maand na de schietpartij in Parkland (14 februari) is duidelijk dat de jongeren, geholpen door bestaande antiwapengroepen, de passiviteit over wapengeweld in de VS slim hebben weten te doorbreken. Ze hebben een aantal concrete eisen. Ze willen een herstel van het verbod op zware semi-automatische wapens en een verhoging van de leeftijdsgrens voor de aanschaf van dergelijke wapens.

Ook in Nederland vonden dit weekend solidariteitsacties plaats. Lees daarover: Als ze hard genoeg roepen, horen ze het misschien wel in de VS

Stemrevolutie

Ook hebben ze, daarbij geholpen door andere, veelal Democratische lobbygroepen tegen de regering-Trump, een strategie: ze mikken op een revolutie in het stemhokje in november. „Vote them out”, scandeerden ze, stem politici weg die geld aannemen van de wapenlobby NRA of die passief zijn over wapens. Op veel demonstraties waren standjes waar jongeren zich konden registreren als kiezer. „Meestal gaat 18 procent van de 18-jarigen stemmen bij tussentijdse verkiezingen” ,zei Hogg. „Niet langer.”

Afgelopen maand wist de protestbeweging veel te bereiken. Voor het eerst sinds vóór de eeuwwisseling oordelen meer Amerikanen negatief dan positief over de wapenlobby NRA, bleek afgelopen week uit een peiling van The Wall Street Journal en NBC. Zo’n vijftien grote bedrijven kondigden aan de banden met de NRA verbreken, enkele winkelketens verhoogden de leeftijdsgrens voor de aanschaf van een semi-automatisch wapen.

Maar hoewel sommige Amerikaanse staten, waaronder Florida, maatregelen hebben genomen, geven het Witte Huis en het door Republikeinen gedomineerde Congres voorlopig geen duimbreed toe. De president bracht zaterdag door op een golfbaan en liet niet van zich horen via Twitter.

Harper Caudle, 6, sits on her father, Steven, during a “March for Our Lives” event in Tulsa, Okla., Saturday, March 24, 2018. Students and activists across the country planned events Saturday in conjunction with a Washington march spearheaded by teens from Marjory Stoneman Douglas High School in Parkland, Fla., where over a dozen people were killed in February. (Ian Maule/Tulsa World via AP)
ROUND ROCK, TX - MARCH 24: Jeanne Miller participates in a March for Our Lives rally on March 24, 2018 in Round Rock, Texas. More than 800 March for Our Lives events, organized by survivors of the Parkland, Florida school shooting on February 14 that left 17 dead, are taking place around the world to call for legislative action to address school safety and gun violence. Scott Olson/Getty Images/AFP
== FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY ==
epa06627659 An estimated hundreds of thousands of people attend the March For Our Lives on Pennsylvania Avenue in Washington, DC, USA, 24 March 2018. March For Our Lives was organized in response to the 14 February shooting at Marjory Stoneman Douglas High School in Parkland, Florida. The student activists demand that their lives and safety become a priority, and an end to gun violence and mass shootings in schools. EPA/MICHAEL REYNOLDS

Vrijdag tekende Trump een begrotingswet waarin alleen een kleine aanscherping op achtergrondcontroles bij wapenaankoop is opgenomen. Van verdergaande maatregelen die in de dagen na recente schietpartijen werden opgeworpen, zoals een verbod op bump stocks of de verhoging van de leeftijdsgrens voor de aanschaf van semi-automatische wapens, wordt in het Congres al niet meer gerept.

De NRA hield zich zaterdag stil, maar ging de afgelopen weken op het eigen videokanaal NRA-TV vol in de aanval tegen de jongeren. Zo trok NRA-boegbeeld Colion Noir van leer tegen David Hogg. Hij en zijn medescholieren zouden „marionetten” zijn van „antisemitisch en gewelddadig” links. Woordvoerder Dana Loesch zei dat wie te jong is om te stemmen, ook te jong is om zich over wapenpolitiek te buigen.

Toen president Trump begin deze maand opperde dat hij de leeftijdsgrens voor het aanschaffen van zware semi-automatische wapens wilde verhogen van 18 naar 21 jaar, waarbij hij zijn partijgenoten verweet dat ze bang zijn voor de NRA, bracht topman Chris Cox snel een bezoek aan Trump.

In het voorstel waar het Witte Huis hierna mee kwam was de verhoging van de leeftijdsgrens niet terug te vinden. Wel wilde Trump niet-onderwijzend personeel bewapenen en hen de kans bieden vrijwillig een schietcursus te volgen.

Daarmee betekende het voorstel in feite méér wapenverkoop, plus werk voor organisaties die vuurwapentraining verzorgen, zoals de NRA. „Geweldige mensen en geweldige Amerikaanse patriotten”, twitterde Trump over de NRA.

Lees ook het commentaar van NRC: Steun Amerikaanse jongeren in strijd tegen wapenlobby

Tanende wapenindustrie

Compromissen zijn gevaarlijk voor de NRA. Hoewel de organisatie claimt vijf miljoen wapenbezitters als leden te hebben (een getal dat niet te verifiëren is), komt tweederde van de inkomsten direct van de wapenindustrie. En die verkeert momenteel in zwaar weer. De winst van American Outdoor Brands, dat onder meer Smith & Wesson bezit, decimeerde vorig jaar, die van Sturm Ruger daalde met 35 procent. Zondag vroeg Remington uitstel van betaling aan.

Onder Obama zorgden grote schietpartijen steeds voor pieken in de aandelenkoersen van wapenfabrikanten omdat de wapenverkoop telkens steeg dankzij de angst voor strengere wetten. Onder Trump is dat effect nagenoeg uitgebleven.

De NRA zet daarom alles op alles de achterban op scherp te houden. Die bestaat, zo bleek vorig jaar uit een enquête van onderzoeksbureau Pew, voor 77 procent uit Republikeinen. Het merendeel omschrijft zich als ‘zeer conservatief’ en omschrijft wapenbezit als een allesdefiniërende kwestie. Van de NRA-leden zegt 92 procent dat hun vrijheid staat of valt met een wapen.

An attendee wears face paint during “March for Our Lives”, an organized demonstration to end gun violence, in downtown Los Angeles, California, U.S., March 24, 2018. REUTERS/Patrick T. Fallon
Luca Jansen holds her sign as she sits on the shoulders of her father Roger Jansen during the “March for Our Lives” event after recent school shootings, at a rally in Chicago, Illinois, U.S., March 24, 2018. REUTERS/Joshua Lott
Emma Gonzalez, a survivor of the mass shooting at Marjory Stoneman Douglas High School in Parkland, Fla., closes her eyes and cries as she stands silently at the podium for the amount of time it took the Parkland shooter to go on his killing spree during the “March for Our Lives” rally in support of gun control in Washington, Saturday, March 24, 2018. (AP Photo/Alex Brandon)

Waar driekwart van de Republikeinen zegt dat achtergrondchecks beter moeten, en 90 procent zegt dat geesteszieken geen toegang tot een wapen moeten hebben, liggen deze percentages onder NRA-leden op 52 en 79 procent. Maar de industrie is tegen, en de NRA-top dus ook. „Wij steunen geen enkele ban”, aldus woordvoerster Loesch onlangs.

Dit kleine, maar radicale segment van de bevolking wordt sinds het aantreden van Trump onder meer op scherp gehouden met de opruiende spotjes op NRA-TV, dat net als Fox News Trump onvoorwaardelijk steunt. De video’s doen het voorkomen alsof Trump voortdurend bedreigd wordt door Democraten en de pers. Woordkeus en beeldtaal suggereren steeds dat de vijand elk moment de aanval kan openen.

Een video uit 2017 met beelden van straatrellen en een gewonde aanhanger van Trump, en waarin NRA-woordvoerder Loesch opriep het geweld van demonstrerende tegenstanders van Trump te stoppen met „de gebalde vuist van de waarheid”, leidde ook onder Republikeinse wapenbezitters tot geschokte reacties. DeRay McKesson, de voorman van de Afro-Amerikaanse protestbeweging Black Lives Matter, noemde de video een „openlijke uitnodiging white supremacy met geweld te verdedigen”.

NRA-tactiek

Illustratie door Studio NRC

De scholieren van Parkland komen in hun speeches steeds weer terug op de miljoenen die Donald Trump en Republikeinse politici aannemen van de NRA. Maar de invloed van de wapenlobby reikt verder dan die donaties, die lang niet zo groot zijn als die van bijvoorbeeld Wall Street of de farmaceutische industrie.

Belangrijker is de mate waarin voor de radicale achterban wapenbezit in het stemhokje de enige, allesbepalende kwestie is. Juist deze gemotiveerde kiezers komen op in de primaries en bij de tussentijdse verkiezingen in november. Toen David Hogg zaterdag zei „wij zullen dit tot dé verkiezingskwestie maken”, echoode hij in feite de NRA-tactiek sinds jaren.

Het brengt gematigde Republikeinen in de aanloop naar de tussentijdse Congresverkiezingen van november in een lastige positie: klem tussen de onwrikbare standpunten van de NRA, met zijn tot de tanden gemotiveerde achterban, en de nu hoog oplaaiende volkswoede over de vele schietpartijen.

Sommige Republikeinse politici in swing states en gemengde districten verklaarden zich na ‘Parkland’ voorstander van maatregelen tegen wapenbezit. Gouverneur Rick Scott van Florida brak zelfs openlijk met de NRA toen hij een wet tekende die de leeftijdsgrens voor de aanschaf van aanvalswapens verhoogt. De reactie van de NRA: een onmiddellijke gang naar de rechter.

Update (26-03-2018): Dit artikel is aangevuld met het aantal mensen dat volgens de organisatoren aanwezig was bij de ‘March for our Lives’ in Washington.

    • Maartje Somers