Rebel Puigdemont in de cel en terug in de schijnwerpers

Catalonië Voormalig Catalaans leider Carles Puigdemont is zondag aangehouden in Duitsland. Spanje wil hem berechten om ‘rebellie’.

Carles Puigdemont eerder deze maand op een vergadering met partijgenoten in Brussel. Foto Eric Vidal/Reuters

Carles Puigdemont zit in een Duitse cel en is daarmee terug in de schijnwerpers. De voormalige regiopresident van Catalonië, die door de Spaanse justitie wordt gezocht, werd zondagochtend door de Duitse politie aangehouden op een snelweg tussen de Deense grens en Hamburg. Hij zou vanuit Finland via Denemarken onderweg zijn geweest naar België, waar hij sinds oktober in zelfgekozen ballingschap woont.

Hij werd aangehouden op basis van een Europees arrestatiebevel, dat de Spaanse rechter Pablo Llarena vrijdag had uitgevaardigd. Puigdemont, die in oktober eenzijdig de onafhankelijkheid van Catalonië uitriep, wordt rebellie ten laste gelegd en misbruik van gemeenschapsgeld.

Een Duitse rechter moet nu beslissen of Puigdemont wordt uitgeleverd, en zo ja op welke gronden. Een besluit daarover kan naar verwachting één tot twee maanden duren.

In Catalonië gingen de voorstanders van onafhankelijkheid, die de afgelopen maanden juist verder verdeeld raakten, plotseling weer verenigd de straat op, verbonden in hun woede tegen Madrid. Tienduizenden aanhangers van Puigdemont eisten in Barcelona en andere steden in Catalonië zijn vrijlating. De protesten verliepen grimmig. De politie voerde charges uit om een menigte in bedwang te houden die verhaal wilde halen bij de afvaardiging van de Spaanse regering. Negen mensen werden gearresteerd en er vielen tientallen gewonden.

Puigdemont had zich maanden lang onaantastbaar gevoeld. Uitlevering door België leek van de baan nadat het Spaanse hooggerechtshof een eerder verzoek daartoe begin december vorig jaar had ingetrokken. Rechter Llarena had het uitleveringsverzoek ingetrokken uit vrees dat Puigdemont in België een straf voor rebellie zou ontlopen, omdat dit misdrijf daar niet in het wetboek van strafrecht voorkomt. Maar vrijdagavond, toen Puigdemont in Finland was, kwam Llarena onverwachts met een nieuw arrestatiebevel tegen Puigdemont en vier oud-‘ministers’. Finland zou bereid zijn geweest hem te arresteren, maar toen men daartoe wilde overgaan was het al te laat.

Volgens de krant El País hield de Spaanse inlichtingendienst CNI Puigdemont op zijn reis naar Finland scherp in de gaten, en tipte die Duitsland over zijn komst. Puigdemont werd op dertig kilometer voorbij de Deense grens aangehouden in een auto met een Belgisch kenteken.

Tienduizenden aanhangers van Puigdemont eisten in Barcelona en andere steden in Catalonië zijn vrijlating.

De vraag in Duitsland is niet alleen of de rechter besluit Puigdemont uit te leveren. Belangrijk is ook, als het tot uitlevering komt, voor welke misdrijven dat gebeurt. Gaat het alleen om misbruik van gemeenschapsgeld, dan is Spanje eraan gebonden hem ook alleen daarvoor te vervolgen.

Uitlevering op grond van rebellie, waar in Spanje een maximale celstraf van 25 jaar op staat, ligt moeilijker. In het Duitse recht kent men wel een vergelijkbaar misdrijf, hoogverraad, maar daarbij moet sprake zijn van gebruik van geweld of dreiging met geweld. En of daar bij Puigdemont sprake van was is omstreden.

Rechter Llarena beschouwt het organiseren en het houden van een verboden referendum over afscheiding van Spanje als het orkestreren van een ‘gewelddadige opstand’. De rechter trekt een vergelijking met de couppoging van 23 februari 1981, toen militairen en leden van de Guardia Civil de macht in het nationale parlement probeerden over te nemen. In Duitsland is de aanhouding van Puigdemont omstreden. Minister van Justitie Katarina Barley benadrukte dat de rechter aan zet is en de politiek zich nu afzijdig moet houden. Maar verschillende linkse politici veroordeelden de arrestatie en bepleitten vrijlating van Puigdemont. Volgens een commentaar in de Süddeutsche Zeitung zou het conflict tussen Spanje en de Catalaanse separatisten geïnternationaliseerd zijn. De krant schrijft maandag: „Nu heeft de Bondsrepubliek zijn eerste politieke gevangene”.