Column

Haat en discriminatie zitten in de mens

In het Nationaal-Socialistische Dokumentationszentrum in München is een tijdelijke tentoonstelling onder het motto ‘Nie wieder. Schon wieder. Immer noch’, met als thema de geschiedenis van het rechts-extremisme in Duitsland. Nooit meer, Toch weer, Altijd maar weer – zo vertaal ik het, met een aarzeling over ‘maar’. Dat ontmoedigende ‘altijd maar weer’-gevoel over de menselijke conditie overvalt je pas als je de expositie gezien hebt. Er wordt zonder enig spoor van twijfel een rechte lijn getrokken van het nazisme en de holocaust naar de xenofobie, het rechtsradicalisme en de islam- en buitenlanderhaat van vandaag.

In Duitsland dan, hè. Want voor een langsrijdende Nederlandse toerist op weg naar de sneeuw, met een middagje over voor München, is het een wat ongemakkelijke ervaring. Zijn ‘wij’ aan het wegkijken en hebben ‘zij’ wel in de gaten wat er gebeurt? Vinden ‘wij’ zo geleidelijk aan van alles normaal dat helemaal niet normaal is, en dat ook nooit geweest is?

’s Avonds kreeg ik in het Duitse satirische ZDF-programma Heute mee hoe de nieuwe Pegida-parlementariërs daar zonder omhaal worden weggezet als ‘Rassisten’. Terwijl we in Nederland ons een houding proberen te geven jegens het Forum voor Democratie, onder wiens dekmantel recent nog, ras, intelligentie en IQ politiek besproken werden. Waarna FvD-beschermheer Paul Cliteur op de opiniepagina komt uitleggen dat er met het begrip ras zo overdreven wordt. En dat politieke carrières daardoor ‘gebroken’ worden. En wat te denken van de PVV die met nóg weer grovere filmpjes de haat tegen moslims aan het opstoken is?

In het NS-Dokuzentrum kon je de bijbehorende clichés zo terugvinden, en dan niet alleen uit de periode ‘33-‘45. Maar dat is bij ons dus een taboe, althans geworden. Waarna een week later een zwarte moslimkandidaat voor de Emmense gemeenteraad bij het flyeren op straat in het voorbijgaan de grauwste racistische beledigingen kreeg toegevoegd. We lopen hier met afgewend gezicht door de shit en doen of het niet stinkt, zo lijkt het mij. Maar dat doet het wel. Altijd maar weer. Ik kan het ook niet helpen, maar haat en discriminatie zit kennelijk in de mens.

De rechtsstaat bestaat niet uit zichzelf.

In Oostenrijk waren ze vorige week bezig om de Anschluss van 1938, precies 80 jaar geleden, historisch en politiek te duiden. Nu wist ik sinds de Sound of Music al dat het daar niet pluis was, met allerlei kéurige Oostenrijkers die bij de Wehrmacht hun plicht gingen doen, omdat hun land zich net enthousiast bij Hitler had aangesloten. Maar het is ook in 2018 nog navrant om vast te stellen hoelang Oostenrijk erover deed om van de naoorlogse mythe dat het slachtoffer van de nazi’s was, af te komen. En zich rekenschap te geven van wat al die keurige landsleute aan de Holocaust en het nazisme in uniform bijdroegen. Daar zit je dan als Hollander met je skipak in de lokale Gasthof aan het bier, waar ‘Unsere Gefallene’, aan de muur ingelijst, nog altijd eer wordt betoond. Zum wohl en wat een toestand hè, die migranten. Wat u zegt buurman.

In Oostenrijk hebben ze het allemaal van begin af aan geweten en daarna nog decennia effectief verdrongen, totdat kanselier Vranitzky in de jaren ’90 het gordijn opzij trok. En de landgenoten uitnodigde toch eens bij zichzelf te rade te gaan. Daar zijn ze in 2018 nog mee bezig en serieus ook, stelde ik, gek genoeg opgelucht vast. Met als nationaal raadsel waar het enorme enthousiasme vandaan kwam dat Hitler in staat stelde binnen een paar dagen een heel land op te rollen. Wat gebeurde daar? Een aanval van nostalgie naar het Habsburgse Rijk, maar nu in de vorm van het Derde? Jaloers verlangen naar het Nazi-Wirtschaftswunder? Stil gedeeld antisemitisme? Verliefd op een volksmenner die het volk betoverde? Een paar dagen na de Anschluss werden de Oostenrijkse joden al gedwongen met borstel en zeep de straten te poetsen. Ook haat verenigt, zo bleek.

Nee, bezoekt allen op weg naar de bergen het NS-Dokuzentrum, met de overwoekerde ruïnes van de naziheldengalerijen nog voor de deur, opgeblazen door de geallieerden en daarna met opzet met rust gelaten. Daar begon het, de oprichting van de meest afzichtelijke politiestaat ooit – de spiegel is er minder beslagen dan bij ons.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht