Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Bij de geringste twijfel stem je tegen

De vergruizing zet door. Deze week ontdeden nog meer kiezers zich van de knellende jas van de grote landelijk bekende partijen en de bijbehorende politieke identiteit. In groten getale stemden ze op een lokale partij. Zo’n partij die vooral iets vindt van fietsen over de Grote Marktstraat en wiens ideologie niet duidelijk wordt, maar met wie je in ieder geval een vage liefde voor een postcodegebied deelt.

Een veilige keus. Je wordt de komende jaren tenminste niet geconfronteerd met een landelijke politicus van de partij waarop je hebt gestemd en die iets zegt waarmee je het oneens bent. ‘Jouw’ partij zal geen kabinet steunen waar jij niet volledig achter staat. En ach, wat ze in de gemeenteraad uitspoken, verschijnt toch niet in de media. Wel lekker het gevoel van meedoen, betrokkenheid, je inlezen en rondjes rood kleuren, maar dan met zo min mogelijk consequenties als het gaat om ideologieën en politieke identiteiten die niet op jouw individu zijn toegesneden.

Welkom in de millenniumdemocratie.

Dezelfde tendens zag je bij het referendum. Tegen. Natuurlijk tegen. De meeste tegenstemmers steunden het principe achter de wet, maar verder was die wet het nét niet helemaal. De commentaren kwamen grotendeels op hetzelfde neer: „Kom maar terug met een betere wet”. Lekker veilig statement, want je weet zeker dat ze niet terugkomen, al was het maar omdat het referendum tegen die tijd is afgeschaft.

Belangrijkste bezwaar van de burgers die aan het woord kwamen, was dat er meer waarborgen nodig zijn. Terwijl deze wet al tjokvol waarborgen zit. Een eindeloze reeks aan wegingsnotities, interne procedures, checks, nog meer checks, nog meer juristen die zich afvragen of het gebruikte middel wel subsidiair is, proportioneel, doelmatig en rechtstatelijk. Vooraf toetsing, achteraf toetsing, door rechters en ministers en anderen. Op elk punt van het verzamelen, openen, delen en bewaren van de data moeten zij overtuigd zijn van de absolute noodzaak van de maatregel voor de bescherming van de rechtstaat.

Maar nee, er moesten meer waarborgen in – tot de wet de facto een onbruikbaar middel wordt.

Het resultaat? Na jarenlang trekken en duwen tussen juristen, ambtenaren en hopeloos verdeelde politici ligt er eindelijk een wet op tafel. Met, uiteraard, alle mankementen van dien. Iedereen moest een beetje water bij de wijn doen. En de burger? Die kijkt desgevraagd even op van zijn telefoon waar hij 24/7 zijn data vrijelijk verspreidt onder elke commerciële partij die hem een leuk appje kan bieden, en antwoordt, niet gehinderd door enig verantwoordelijkheidsgevoel: „Kom maar terug met een betere wet”.

We worden wakker in een land waar de inlichtingendiensten vooral kunnen werken als terroristen elkaar faxen. Waar het briefgeheim de zwaarste privacybescherming kent. Gewoon, omdat we hebben verleerd hoe we het eens kunnen worden.

Deze krant schreef dat de principiële vraag was hoeveel de staat van de burger mag weten. Maar de principiële vraag luidde: hoe ontzettend moeilijk, traag en bureaucratisch wil je het de veiligheidsdiensten maken om de rechtsstaat te beschermen? Of nee, misschien was de belangrijkste vraag: in welke mate vertrouw je de overheid? En dan bedoel ik niet de politici, maar het ambtenarenapparaat. Vertrouw je erop dat er een leger aan ernstige ambtenaren en juristen een zorgvuldige afweging maakt over wanneer welke informatie mag worden ingezameld, bewaard en gedeeld? Of dat er een stel kortzichtige cowboys aan de knoppen zitten?

Of nee, misschien was de echte vraag: wat stem je bij twijfel? Wat stem je in een land waar er een uitermate wankel kabinet van vier partijen aan te pas moet komen om nog ergens een meerderheid voor te behalen? Wat stem je in een tijd waarin elke politicus moet inleveren, inslikken en principes moet wegzetten om iets voor elkaar te krijgen? Alleen omdat de burger het verdomt om over de eigen schaduw heen te stappen en de politici telkens weer met een onmogelijke uitslag opzadelt?

Het antwoord werd woensdag duidelijk. Een moderne Nederlandse stemmer duikt zoveel mogelijk weg, bekent zo weinig mogelijk kleur en ontwijkt zoveel mogelijk elke ideologie en politieke identiteit. Bij de geringste twijfel stem je tegen. Treurig.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.
    • Rosanne Hertzberger