Column

Volksvertegenwoordigers

Is de tijd van de grote partijen voorbij? Lodewijk Asscher zei het afgelopen woensdag, als verklaring voor opnieuw een dreun voor zijn PvdA. Een reflex die je vaker ziet wanneer de dingen beroerd gaan – dan heeft de tijdgeest het gedaan. Als jouw krant niet gelezen wordt, lezen de mensen geen kranten meer, als jouw boek niet verkoopt, lezen de mensen geen boeken meer – en als jouw partij klein is geworden, is de tijd van de grote partijen voorbij.

Dat de kiezer bij de gemeenteraadsverkiezingen massaal voor lokale partijen koos, wordt dan een fact of life – niets kan je eraan doen, je kunt er eigenlijk alleen maar in berusten. Over Asscher zelf kun je zeggen dat hij na de klap van de verkiezingen van vorig jaar vooral heeft uitgeblonken in waardig berusten. Sympathiek, maar je stemt niet op een man omdat hij zijn verlies zo goed draagt.

In de nabeschouwingen wordt nu geconstateerd dat de aanhang van de „klassieke bestuurspartijen” schrikbarend is geslonken. „Niemand zit meer op grote verhalen te wachten,’’ schrijft Volkskrant-commentator Martin Sommer. „Vandaar de breed gevoelde irritatie over de debatten tussen de landelijke partijleiders.”

Ik weet niet waar Sommer naar gekeken heeft, maar ik had bij die debatten niet de indruk dat ik geplet werd onder het gewicht van grote verhalen. Grote woorden, maar dat is iets anders. Ikzelf heb in die debatten nauwelijks een verhaal kunnen ontdekken, groot of klein. Toegegeven: er was ook geen ruimte voor. Als landelijke politici al zoiets als een brede maatschappelijke visie hadden, dan maakte de idiote formats van die debatten het onmogelijk die over het voetlicht te brengen.

Het zijn echt niet de vergezichten die de kiezer doen afhaken. Waar men steeds meer genoeg van heeft, denk ik, is het politieke circus, de mini-debatjes, toneelstukjes, het eindeloze vliegen afvangen, de ingestudeerde parmantige oneliners, het eindeloze gekakel achteraf dat voor beschouwing door moet gaan. Het is alsof je naar heel oud cabaret kijkt. Ooit, denk je, moeten mensen dit leuk gevonden hebben.

Die afkeer geldt echt niet alleen de „klassieke bestuurspartijen” – ook de PVV-stemmer keert Geert Wilders de rug toe. Zijn pogingen zijn electoraat te bespelen, met een vunzig spotje over de islam of het uitventen van zijn zieke poes – alleen de grootste Geert-dweper doorziet het niet.

In Rotterdam kreeg de PVV maar één zetel, in Den Haag werd de beweging van Wilders nagenoeg weggevaagd door de partij van Richard de Mos. De Mos: „Wij luisteren naar de burgers. Geert Wilders komt een keer in de vier jaar een hondje aaien in Loosduinen, wij zijn er elke week.”

Samengevat: men heeft helemaal geen afkeer van de politiek, men heeft een groeiende hekel aan beroepspolitici. D66-kamerlid Kees Verhoeven lijkt me een aardige man, maar het is geen prettig gezicht hem de uitslag van het referendum over de sleepwet in zijn voordeel te zien uitleggen. Annabel Nanninga van het FvD was altijd een gênante trol, maar na de verkiezingen in Amsterdam zag ik haar de toch wat teleurstellende prestatie van haar partij wegpoetsen met brave nietszeggendheden. Dan liever een trol.

De Haagse cultuur moet flink op de schop – niet door de zoveelste politieke clown, maar door politici die authentiek durven te zijn, die niet bij iedere uitspraak zenuwachtig achteromkijken wat hun politieke assistent ervan vindt.

Het probleem van die landelijke partijen is dat ze meestal én geen vergezicht voorbij onze lokale horizon hebben én tekortschieten in lokale betrokkenheid. Daarbij: men is zo getraind in het bespelen van de kiezer, dat men niet doorheeft dat de kiezer het spelletje zelf steeds beter doorziet. Geen wonder dat die het dicht bij huis zoekt.

Politici zijn de afgelopen jaren steeds meer in de ban geraakt van de mogelijkheden om de kiezer te paaien. Reclamebureaus, spindokters, woordvoerders, en bedrijven als Cambridge Analytica die op basis van (gestolen) data aan microtargeting doen – je krijgt dan alleen het politieke standpunt voorgeschoteld waar je het toch al mee eens bent. Men is zo opgegaan in dat spel, dat men ook zichzelf geweld heeft aangedaan: zelfs een authentieke overtuiging klinkt inmiddels onoprecht.

De winst van lokale partijen woensdag vertelt ons veel dingen, maar vooral waar veel mensen naar verlangen: volksvertegenwoordigers.

Bas Heijne schrijft elke week een column op deze plaats.