Versnipperd Rotterdam is niet zo onbestuurbaar

Gemeenteraadsverkiezingen

Rotterdam telt nu 13 fracties in de raad en drie nieuwkomers. Leefbaar is veruit de grootste, maar rechts en links zijn nog in evenwicht.

Foto Robin Utrecht/ANP

Het grootste feestje werd in de verkiezingsnacht gevierd in café Nora naast het stadhuis, waar Leefbaar Rotterdam deze week bijeen kwam. De partij haalde bij de gemeenteraadsverkiezingen ruim eenvijfde van de stemmen en is met 11 zetels veruit de grootste partij gebleven – ondanks een verlies van 3 zetels in vergelijking met de uitslag vier jaar geleden.

Na het tellen van de stemmen werd ook duidelijk dat de gemeenteraad verder verdeeld is geraakt. In totaal deden twintig partijen mee in de stad, waarvan er maar liefst dertien ook de kiesdrempel hebben gehaald: drie fracties meer dan na de verkiezingen van 2014. Denk, de PVV en 50Plus zijn erbij gekomen. Een coalitie uit deze versnipperde raad moet nu de tweede stad van het land (638.000 inwoners) gaan besturen.

Feestjes

Op het feest van de democratie vierde in Rotterdam dus iedereen zijn eigen feestje. De vraag is of de stad Rotterdam ook echt zo verdeeld is als de politieke uitkomst suggereert.

Enerzijds ja, het is een stad met ongeveer 170 verschillende nationaliteiten. De Nieuwe Maas scheidt het welvarende ‘Noord’ van het achtergestelde ‘Zuid’. Er loopt een kloof langs opleidingsniveau’s, inkomens en culturen. Veel groepen leven langs elkaar heen in hun eigen bubbels. De ene Rotterdammer voelt zich ontheemd in zijn eigen stad. De andere Rotterdammer wordt gediscrimineerd als hij solliciteert.

Maar de polarisatie is in de campagne ook kunstmatig opgevoerd. Lang niet iedereen ziet islamitische slagers en shishalounges in één straat als een groot probleem. Veel inwoners met een biculturele achtergrond zijn aan de Maas geboren en voelen zich gewoon ‘Rotterdammer’. Mensen zijn niet altijd bezig met hun eigen of de Nederlandse ‘identiteit’. Ze hebben universele wensen: een baan, een betaalbare woning, een veilige stad en een goede toekomst voor hun kinderen. De diversiteit van de stad wordt óók gevierd, door buren, vrienden, collega’s en geliefden.

Wat de versnipperde verkiezingsuitslag in ieder geval aantoont, is dat er een electorale markt is voor identiteitspolitiek. De opkomst in Rotterdam steeg licht van 45,1 procent in 2014 naar 46,8 procent afgelopen woensdag.

Oppermachtig

Tot begin deze eeuw leek Rotterdam nog een rode ‘havenstad’ en waren de sociaal-democraten almachtig aan de Coolsingel. Een college zonder de PvdA was in de jaren zeventig, tachtig en begin jaren negentig on-denk-baar.

Leefbaar Rotterdam van Fortuyn viel die positie in 2002 hard aan en haalde vanuit het niets 17 zetels. Daarna volgde een periode tot 2014 waarin Leefbaar en de PvdA feitelijk twee machtsblokken in Rotterdam vormden.

Bij de afgelopen verkiezingen begon dat machtsevenwicht al te verschuiven. De PvdA zakte naar 8 zetels, terwijl Leefbaar 14 zetels haalde. De deelname van landelijke partijen aan de verkiezingen in Rotterdam heeft de verdere versnippering gestimuleerd.

Tegelijkertijd is de links-rechts-verhouding in de raad nog min of meer in evenwicht, volgens de voorlopige uitslag van donderdagochtend. De rechtse partijen Leefbaar en de VVD hebben met de PVV samen 18 zetels. De linkerflank van PvdA, GroenLinks, Denk, SP, Nida en Partij voor de Dieren telt eveneens 18 zetels.

Verder wonnen de nieuwkomers Denk, PVV en 50 Plus samen vanuit het niets 6 zetels. Hun winst ging ten koste van gevestigde partijen: de PvdA, SP, D66, het CDA én ook Leefbaar.

De afkalving van de PvdA, de opkomst van Leefbaar Rotterdam en de versnippering nu

Over rechts

Een verkenning moet verschillende mogelijke coalities in kaart gaan brengen. De stad die ‘over links’ of ‘over rechts’ kon gaan, kan opnieuw voor het laatste gaan. Leefbaar heeft als grootste partij de positie om een coalitie te vormen met bijvoorbeeld VVD, CDA en D66 – als die partijen er tenminste uitkomen, want D66 heeft Leefbaar vooralsnog uitgesloten, wegens de coalitie met Forum voor Democratie.

Los van de VVD hebben drie van die vier partijen net al vier jaar met elkaar in een college gezeten. Op thema’s als meer aandacht voor veiligheid, meer woningbouw voor de middeninkomens, en een stevig regime voor bijstandsgerechtigden hebben ze elkaar kunnen vinden – dus waarom niet nog een collegeperiode? Het moet, in theorie althans, niet al te moeilijk voor ze zijn om tot een nieuw coalitie-akkoord te komen. En als die vier partijen er samen op de een of andere manier uitkomen, dan is dat versnipperde Rotterdam ineens helemaal niet zo onbestuurbaar als het lijkt.

Stel dat het over rechts niet lukt, dan kan het, ook in theorie, nog altijd over links. Het gloednieuwe Links Verbond van PvdA, GroenLinks, SP en Nida is eerder deze maand geklapt over een oude tweet van Nida (waarin de partij Israël vergeleek met IS). Maar de partijen onderschrijven nog altijd hun manifest voor een sociale, duurzame en inclusieve stad, hebben ze gezegd. Samen komen ze uit op veertien zetels; zelfs zonder Nida is dat meer dan Leefbaar.

Het ex-Links Verbond zou op papier met bijvoorbeeld D66, Denk en de Partij voor de Dieren ook een brede coalitie over links kunnen vormen.

Leefbaar heeft zelf een brede coalitie met VVD, D66, Pvda en GroenLinks voorgesteld. Maar als D66 vasthoudt aan de uitsluiting van Leefbaar, kunnen die vier partijen met samen twintig zetels ook zónder Leefbaar een meerderheidscoalitie vormen, met bijvoorbeeld het CDA en nieuwkomer 50Plus erbij. En dan staat winnaar Leefbaar ineens buitenspel.

Verdeeldheid

Gaat het nieuwe college, van welke kleur dan ook, de verdeeldheid in Rotterdam die er is voor de volgende raadsverkiezingen in 2022 oplossen?

Natuurlijk niet. Daar zijn de onderlinge verschillen in Rotterdam te groot voor. Er is geen stad in Nederland waar zoveel armoede is, zoveel bijstandsgerechtigden zijn. Ongeveer een kwart van de kinderen groeit op in armoede. Er zijn wijken genoeg, vooral op Zuid en in Rotterdam West, waar het gemiddelde maandinkomen onder de 2.000 euro bruto zit. In wijken als Feijenoord en Spangen wonen nog veel Rotterdammers met een migratie-achtergrond die zich in het Nederlands niet redden.

Lees ook: Leefbaar Rotterdam kan coalitie over rechts proberen in versnipperde raad

Volgens politiek links zijn de kloven onder politiek rechts de laatste jaren alleen maar groter geworden. Maar Rotterdam zit wel in de lift en de stad is in trek. De skyline van Rotterdam is indrukwekkend en de stad wordt steeds meer gevonden door toeristen. Het aantal hoger en middelbaar opgeleiden groeit, in Rotterdam sneller dan in Nederland als geheel. Het aantal werklozen is gedaald tot 6,5 procent van de beroepsbevolking en het aantal banen neemt toe.

Om de polarisatie te verminderen, moet de zogenoemde ‘onderklasse’ het beter krijgen. Links en rechts zien dat allebei in, maar hebben ieder hun eigen wegen. Het is aan het nieuwe college en de raad om samen het vertrouwen van de kiezer te verdienen. Ook van de 53,2 procent van de stemgerechtigden die deze week niet heeft gestemd.

Update (23 maart 2018): Na de definitieve uitslag met verdeling van restzetels op vrijdagochtend heeft Denk 4 in plaats van 3 zetels en gaat de PVV van 2 zetels naar 1 zetel. Daarmee komt de rechterflank van Leefbaar, VVD en PVV uit op 17 zetels. De linkerflank van PvdA, GroenLinks, Denk, SP, Nida en Partij voor de Dieren komt uit op 19 zetels.