Vermijd een proces: praat met rechter over uw conflict

Plan SP

Met ‘Huizen van het Recht’ wil de SP de rechtspraak toegankelijker maken. Rechters zijn enthousiast.

Foto Lex van Lieshout / ANP

De rechtspraak is te complex geworden en voor veel mensen niet toegankelijk, vinden de Tweede Kamer en de Raad voor de Rechtspraak al langer. Daarom kondigt het regeerakkoord experimenten aan met eenvoudiger procedures.

De SP komt deze vrijdag met een plan dat verder gaat: zogenoemde ‘Huizen van het Recht’, waar rechters en hulpverleners samen problemen van mensen moeten oplossen. SP-Kamerlid Michiel van Nispen ziet het helemaal voor zich. Op pakweg elke 60.000 inwoners een Huis van het Recht, bijvoorbeeld gevestigd in buurthuizen. Wie een geschil heeft met een ander, loopt er zo binnen en krijgt meteen hulp, is het idee. Binnenlopen hoeft voor Van Nispen niet per se tot een rechtsgang te leiden. „Over een probleem praten kan vaak al veel oplossen”, zegt hij. „Voor sommige geschillen is overheidsrechtspraak niet de beste oplossing, zoals voor financiële en psychische problemen.” Daarom wil hij dat ook de geestelijke gezondheidszorg, maatschappelijk werkers en sociale diensten in zo’n Huis zitting krijgen.

Nederland zou volgens Van Nispen een voorbeeld moeten nemen aan België. Daar bestaan zogenoemde ‘vrederechters’. Laagdrempelige centra, waar mensen tijdens kantooruren binnenlopen om een geschil te bespreken. Er wordt eerst geprobeerd tot een „verzoening” met de tegenpartij te komen. Lukt dat niet, dan kan alsnog een rechtszaak volgen.

Het Huis moet „niet te ingewikkeld en niet te kostbaar” zijn, schrijft Van Nispen in zijn voorstel. Dat is nu vaak wel zo, zegt Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak. „De rechtspraak lijkt voor veel mensen een black box. We merken dat we lang niet altijd kunnen bieden waar behoefte aan is.”

De Raad pleit al langer voor experimenten en dit voorjaar komt minister Dekker (Rechtsbescherming, VVD) naar verwachting met voorstellen.

Het Huis zou één van de experimenten kunnen zijn, denkt Bakker. „Er moet dan wel geld voor komen. Aan het bedienen van burgers met laagdrempelige rechtspraak hangt een prijskaartje.”

Experiment Groningen

In Noord-Nederland loopt al een experiment: de ‘spreekuurrechter’. Ton Lennaerts is rechter en initiatiefnemer. Voor 39,50 euro – ruim minder dan de honderden euro’s bij een normale gerechtelijke procedure – kunnen mensen hun geschil voorleggen. Advocaten zijn er meestal niet bij betrokken, een dik dossier ontbreekt en vaak komt er een schikking, in plaats van een vonnis.

Lennaerts is blij met het voorstel van de SP. „Mensen hebben vaak geen idee waar ze naartoe moeten met een juridisch probleem. Vaak zit er achter dat probleem een andere oorzaak.”

Neem schulden, zegt Frits Bakker. „Rechters zien mensen vaak meerdere keren langskomen. Ze hebben schulden bij meerdere instanties en moeten daarom regelmatig voorkomen. Maar hen telkens dwingen tot betaling lost niets écht op.”

In 2016 nam de Kamer al een motie aan van de ChristenUnie om de invoering van ‘vrederechters’ te onderzoeken. D66 en de ChristenUnie staan „sympathiek” tegenover het plan van de SP.

    • Mark Lievisse Adriaanse