‘Rutte zit nu steviger in het zadel dan een paar maanden geleden’

Gemeenteraadsverkiezingen Het politiek panel van NRC vindt D66-leider Alexander Pechtold en PVV-voorman Geert Wilders de grote verliezers van de gemeenteraadsverkiezingen.

Foto Olaf Kraak/ANP

Hoe hij het telkens voor elkaar krijgt, dat snappen ze ook niet. Maar ons politiek panel ziet een stille winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen, die in de media nu nog wat weinig aandacht krijgt: Mark Rutte. Bijna de helft noemt de premier en VVD-leider als de politiek leider voor wie deze verkiezingen het gunstigst hebben uitgepakt. „Hij zit steviger in het zadel dan een paar maanden geleden, dat geeft vleugels”, zegt een oud-D66-Kamerlid. Een voormalige PvdA-minister signaleert dat Rutte de eerste regeringsleider is die bij gemeenteraadsverkiezingen niet verliest en vindt dat knap. „Het is in tegenspraak met de gangbare opvatting dat regeren verliezen betekent.”

Maar meer nog dan Rutte wordt GroenLinks-leider Jesse Klaver genoemd als de grote winnaar van deze verkiezingen. GroenLinks won in veel gemeenten en werd ten koste van grote concurrent D66 de grootste partij in zowel Amsterdam als Utrecht. Klaver bestendigt volgens veel panelleden hiermee zijn positie van leider op links. Een oud-CDA-bewindspersoon zegt: „De succesreeks van Klaver zet zich op deze manier voort. Bij kabinetsdeelname had dat heel anders kunnen uitpakken.” Een VVD’er zegt over Klaver: „Hij is de nieuwe Alexander Pechtold”.

Dat laatste is niet per se een fijn vooruitzicht voor Klaver: het merendeel van ons panel beschouwt D66-leider Pechtold als de grote verliezer van de verkiezingen. D66 verloor stevig ten opzichte van de succesvolle raadsverkiezingen van 2014. Veel panelleden constateren dat het ‘Pechtold-effect’ is uitgewerkt. „De glans is er wel af”, zegt een lobbyist. D66 heeft onder meer verloren door het meeregeren en „negatieve publiciteit inzake de krooonjuwelen”, stelt een CDA’er. Maar ook de rol van Pechtold zelf wordt opgeworpen. „Pechtolds politieke einde wordt veelvuldig voorspeld in de analyses. Hij zal niet goed geslapen hebben”, denkt een oud-PvdA-strateeg.

Naast Pechtold komt ook PVV-leider Geert Wilders volgens ons panel gehavend uit de strijd. Hoewel de PVV in veel plaatsen voor het eerst in de gemeenteraad komt, vallen de scores in bijna elke gemeente tegen. „Geert raakt het duidelijk kwijt”, constateert een oud-PVV-politicus. Een oud-PvdA-politicus: „Minder (gemeenten), minder (resultaat), kortom: minder.”

Tot slot het referendum, dat op een verrassend ‘nee’ uitliep. Het kabinet moet de inlichtingenwet dus ‘heroverwegen’. Zo’n zeventig procent denkt dat het kabinet iets gaat doen. Verschillende opties worden genoemd, zoals het verbeteren van de wet of het vervroegen van de evaluatie. Een kleine dertig procent van het panel denkt de coalitie niets doet. „Ze zullen zich in alle bochten wringen en zeggen dat het maar een raadgevend referendum is”, verwacht een oud-CDA-strateeg.

    • Pim van den Dool
    • Clara van de Wiel