‘Muis krijgt ander uiterlijk door menselijk contact’

Echt Waar?

Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier een opvallend persbericht. Deze week: een tamme muis kleurt wit en krijgt een kleinere kop als bijeffect van het feit dat-ie minder schuw is geworden. Is dat echt zo?

Foto bij het persbericht: ‘De witte vlekken zijn een teken van zelfdomesticatie’ Foto Linda Heeb

Als wilde muizen tammer worden, is dat aan hun uiterlijk te zien: ze krijgen meer witte vachtharen, en hun kop wordt kleiner. Dat verkondigen evolutiebiologen van de universiteit van Zürich deze maand in een artikel in Royal Society Open Science.

De afgelopen vijftien jaar bestudeerden ze een muizenpopulatie in een verlaten boerenschuur. Aanvankelijk bestond die uit twaalf individuen, inmiddels gaat het om enkele honderden muizen. Pakweg eens in de anderhalve week komen de onderzoekers langs, onder andere om de koplengte van pasgeboren muisjes op te meten en om de vacht van net volwassen muizen te controleren.

Een kleine kop en een vacht met witte vlekken kunnen duiden op het ‘domesticatiesyndroom’: het (al door Darwin omschreven) verschijnsel dat niet alleen het gedrag van tamme dieren verandert, maar ook hun uiterlijk (denk aan honden met korte snuiten en katten met witte ‘sokjes’).

Witte vlekken zijn een bijproduct van tam worden, redeneerde een internationaal team van evolutiebiologen al in 2014. Pigmentcellen ontstaan uit dezelfde stamcellen als de bijnieren die stresshormonen produceren. Bij tamme dieren zijn die bijnieren klein, doordat de stamcellen minder actief waren. Minder actieve stamcellen leiden tot minder pigment en geringere koplengte, is het idee.

Zulke ‘zelfdomesticatie’ (dus zonder dat er sprake is van fokken) kan bij muizen al binnen een paar generaties optreden, schrijven de Zwitsers. De koplengte van de muizen nam vanaf 2007 significant af, en het percentage muizen met witte vlekken nam toe van 2,5 procent in 2010 naar 5,4 procent in 2016. Is dat het gevolg van contact met mensen? Nee, niet per se, geven ze in hun artikel toe. Ook inteelt en veranderende omgevingsfactoren zouden bijvoorbeeld oorzaken kunnen zijn.