Met komst Bolton bepalen haviken nu het Amerikaanse buitenlandbeleid

President Donald Trump heeft Nationale Veiligheidsadviseur Herbert McMaster vervangen door John Bolton. Een ultraconservatieve havik die oorlogen met Iran en Noord-Korea bepleitte.

Het ontslag van luitenant-generaal b.d. McMaster hing al weken in de lucht. Foto Reuters

Donald Trump zet zijn zuivering in het Witte Huis door, deze keer met grote gevolgen voor Amerika’s buitenlands beleid. Op donderdagavond ontsloeg Trump zijn Nationale Veiligheidsadviseur, Herbert McMaster. De president verving hem door de voormalige VN-ambassadeur John Bolton.

Bolton wordt, na Mike Flynn en McMaster, al de derde Nationale Veiligheidsadviseur, de hoogste adviseur op het gebied van oorlog, vrede en nationale veiligheid. Het ontslag van luitenant-generaal b.d. McMaster hing al weken in de lucht. McMaster gold als een onafhankelijke denker, die met zijn ruime militaire ervaring tegenwicht aan de president kon bieden. Net als minister Rex Tillerson van Buitenlandse Zaken, die vorige week ontslagen werd, sprak McMaster Trump nog wel eens tegen. De komst van John Bolton, en aanstaand minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo, duidt op een nieuw tijdperk. Twee ultraconservatieve haviken gaan het buitenlands beleid van Trump bepalen.

John Bolton was een invloedrijke figuur in de regering van George W. Bush, in de aanloop naar de Irak-oorlog. Als VN-ambassadeur bekritiseerde hij vooral de Verenigde Naties zelf. Hij staat niet bekend als een neoconservatief: hij is niet uit op het verspreiden van democratie via interventies. Die interventies dienen puur een strategisch doel.

Hard over de islam

De afgelopen jaren werd hij een graag geziene gast op Fox News, en stond hij bekend om zijn harde standpunten over de islam, buitenlandse politiek en internationale samenwerking. Bolton is voorzitter van de anti-islamitische denktank Gatestone, die regelmatig artikelen plaatst van Geert Wilders. Ook pleitte Bolton voor oorlog tegen Iran en Noord-Korea. Het nucleaire akkoord met Iran, dat Trump dreigt op te blazen, noemde hij onlangs „een grote strategische blunder”.

Mike Pompeo is het hierin met Bolton eens. Dat betekent dat de belangrijkste adviseurs op buitenlands gebied van Trump zullen proberen hem over te halen het akkoord stop te zetten. Trump heeft het voortbestaan van het akkoord aan voorwaarden verbonden, en wil binnenkort evalueren. Herbert McMaster probeerde Trump ervan te overtuigen dat hij het akkoord niet eenzijdig moet opzeggen.

Iran is niet het enige land dat zich zorgen moet maken. Vorige maand noemde John Bolton op CPAC, het belangrijkste conservatieve congres, China „de grootste bedreiging van de VS”. Bolton: „We moeten China een korte en duidelijke boodschap sturen: jullie winnen het nooit van ons.” Bolton pleitte voor een harde confrontatiepolitiek met China, en zei dat de Democraten China hadden laten uitgroeien tot een wereldmacht.

Het is opmerkelijk dat Trump zich omringt met twee interventionisten. Als presidentskandidaat had hij juist kritiek op de betrokkenheid van voorgaande regeringen in de wereld. Trump keerde zich tegen de Irak-oorlog, waarvan Bolton een architect was. Hij pleitte soms zelfs voor isolationisme: eerst moest Amerika de eigen problemen oplossen, dan pas die van de wereld. Alleen voor de oorlog tegen Islamitische Staat maakte hij een uitzondering.

Vaak van koers veranderd

Conservatieven omarmden dit als een ‘Trump-doctrine’, maar in werkelijkheid is Trump vaak van koers veranderd. Hij dreigde met vernietiging van Noord-Korea, en omarmde korte tijd later een topontmoeting met leider Kim Jong-un.

Trump bewondert Bolton als tv-persoonlijkheid, zei hij enkele jaren geleden. Bolton is de derde hooggeplaatste adviseur met televisie-achtergrond die Trump in acht dagen aanstelde. Hij benoemde CNBC-commentator Larry Kudlow tot zijn hoogste economische adviseur, en belastte advocaat Joseph diGenova (bekend van Fox News) met de taak Trump te verdedigen tegen het Rusland-onderzoek door speciaal aanklager Robert Mueller.

Trumps advocaat John Dowd nam donderdag zelf ontslag. Dowd had vorige week opgeroepen tot een einde aan het onderzoek van Mueller. Hij zei dat hij dat in opdracht van Trump had gedaan, maar trok dat later in. Dowd vond bovendien dat Trump beter niet kan getuigen voor Mueller, terwijl Trump zegt dat wel te willen. Net als met McMaster beklaagde Trump zich over zijn advocaat: hij zou hem beperken. Trump hoopt zich nu te omringen met adviseurs die hem zijn instincten meer laten botvieren.

    • Guus Valk