Recensie

Kunst doet de Pessoa-fan verdwijnen in het niets

Sander Kollaard

Kollaards nieuwe verhalenbundel is een demonstratie van compositorische kunde, psychologisch inzicht en van kennis, terwijl hij ook herhaaldelijk het literaire duppelloopsgeweer hanteert.

Begin hiermee: Kalfsvlies, Marieke Lucas Rijneveld | Kameleon, Charlotte Van den Broeck | Kwaad gesternte, Hannah van Binsbergen

Als er geen naam op het omslag van Levensberichten zou staan zou je het niet een-twee-drie aan Sander Kollaard (1961) linken. Eerder schreef hij de onderscheiden verhalenbundel Onmiddellijke terugkeer van uw geliefde en de zeer succesvolle roman Stadium IV. In de verhalenbundel lazen we over de levensfasen van een twijfelende, angstige man, in Stadium IV volgden we twee pensionado’s van wie er een kanker kreeg. Beide boeken waren in de kern, en dat zal niet verbazen, emotioneel van aard. De verhalenbundel Levensberichten wijkt hier danig van af. Die is intellectueel. De inzet is geen manifestatie van melancholie, maar van een literaire opvatting. Er wordt niet getwijfeld, maar geredeneerd.

Afgezien van het openingsstuk, over een Amsterdamse oudere heer die na meer dan een halve eeuw het graf van zijn vrouw en kind bezoekt in Den Helder, worden de verhalen gekenmerkt door artistieke verdubbeling. Daarin zijn personages te vinden, en een handeling. Erdoorheen zweeft de geest van de kunst, van de verbeelding, vaak in de vorm van een schrijver.

Zo maken we kennis met twee vrienden van wie er een tijdens het hardlopen voor de groep uit gaat lopen en nooit meer in beeld verschijnt. De verteller werpt je snippers informatie toe over de man, die geld zat had maar er ook een knagende interesse in Fernando Pessoa op nahield, de Portugese dichter die direct en indirect uiting gaf aan zijn twijfel aan het bestaan van een omlijnd ik. Een andere verteller is zo in de ban van een – verdwenen – schrijver dat hij zijn kans bij een leuke vrouw laat lopen, terwijl in weer een ander verhaal een vrouw met een schilder in contact komt nadat haar voormalige minnaar is overleden.

Is het met dat doorlopende verdwijnen en overlijden zo dat de kunst troost biedt? Zo simpel stelt Kollaard het niet. Het is mogelijk, dat getroost worden, maar wel op een cerebrale manier: je rekt je bewustzijn er mee op, je stelt jezelf er mee in staat anders tegen de zaak aan te kijken. Maar kunst kan ook een venijnig goedje zijn, zoals in het geval van de Pessoa-adept. Want, zo vraag je je af, was die hardloper wel opgewassen tegen de twijfels die de dichter hem in de maag splitste? De literatuur en de verbeelding staan ontegenzeggelijk op een sokkel in Kollaards bundel, maar niet iedereen op een sokkel is een held. Dat is onbewust een heel moderne boodschap.

Oordelen over Levensberichten is nog niet zo gemakkelijk. Het is enerzijds een demonstratie van compositorische kunde, psychologisch inzicht en van kennis, terwijl het ook mindere kenmerken heeft. Zoals dat hanteren van dat literaire dubbelloopsgeweer: het heeft iets van een formule. Meer moeite had ik met het nogal klinische, cerebrale karakter. Kollaards personages zijn zo individualistisch en vergeestelijkt dat je naar verloop van tijd gaat hopen dat er eens wat sociale interactie plaats zal vinden. Als de eerder genoemde vrouw (die met de dode minnaar) ergens middenin de bundel opbiecht dat ze altijd zulke verrukkelijke seks hadden, weet je opeens wat er daarvóór zo node miste: bloed dat door die mensen heen stroomt. Bloed voor het brein, jazeker, maar ook voor de rest van het lichaam.

    • Sebastiaan Kort