Houssein zoekt in Syrië naar zijn kinderen, die bij IS gingen

Documentaire Journalist Sinan Can ging terug naar IS-gebied, samen met een vader die zijn kinderen verloor aan IS. „Kinderen verdienen een tweede kans.”

Tv-journalist Sinan Can en Houssein in de documentaire 'De Verloren Kinderen van het Kalifaat'. BNNVARA

Houssein (57) uit Assendelft zag zijn halve gezin naar IS-gebied vertrekken, zonder dat hij iets kon doen. Eerst reisde zijn dochter Meryem (29) haar geradicaliseerde man achterna. Daarna volgde zijn ex-vrouw, die hun 15-jarige zoon Illyas meenam, zonder overleg. Nu is Ilyas dood. De Marokkaans-Nederlandse vader heeft nog één wens: zijn dochter en twee kleinkinderen (3 en 4 jaar) zien. Ze zitten in een Koerdisch gevangenenkamp. Samen met documentairemaker Sinan Can trekt hij naar Noord-Syrië op zoek naar zijn kinderen. Het resultaat, De Verloren Kinderen van het Kalifaat (BNNVARA), is maandag te zien op NPO 2.

In december was zijn tweeluik In het spoor van IS nog op tv. Nu keert Can al weer terug naar Syrië met hetzelfde team, regisseur Jochem Pinxteren en cameraman Bruce Amende. De eerste film was een weids, historisch overzicht. De tweede een klein, persoonlijk verhaal. Can: „Deze film zit meer op de emotie. Ik was kapot van mijn vorige reis door IS-gebied, maar dit was te mooi om te laten liggen.”

Hoe kwam u aan Houssein?

„Via mijn collega Danielle van Lieshout. Houssein zat in haar film Enkele reis naar het Kalifaat uit 2016. Ik hoorde dat Houssein iedere avond met de pyjama van zijn zoon slaapt en er steeds aan ruikt. Dat vond ik zo aangrijpend. Die constante duisternis waarin hij leeft. Op reis sliep Houssein weinig, hij rookte veel, en heeft vrijwel de hele tijd gehuild. We zijn geweest op de plek waar zijn zoon is gestorven. Daar liggen nog allemaal menselijke resten, als een stuk kaak.”

Lees ook het interview dat NRC in 2016 had met Houssein: “Mijn kinderen hebben mensen vermoord”

Wisten jullie van tevoren of jullie de kinderen zouden vinden?

„Nee, we namen het risico dat het zou mislukken. Als we ze niet hadden gevonden, had ik een halve, onbevredigende film gehad. Ik had vooraf geen toezeggingen, maar ik had de Koerdische machthebbers wel gevraagd: ‘Hoe gaan jullie reageren als ik een vader van een IS-strijder meeneem?’ Ze zeiden dat het geen probleem was. Maar je weet nooit wat je aantreft. Je zal maar een man treffen die zijn halve familie heeft verloren aan IS, en die zegt: ‘Fuck jij even een eind op met je zoektocht’.”

Hoe kreeg u de Koerden zo ver om mee te werken?

„Mijn moeder is Koerdisch, ik weet dat Koerden emotionele mensen zijn. Ze raken ontroerd van zo’n verhaal. Dus ik heb ze moreel gegijzeld. Ik zei: ‘Je mag deze man niet met lege handen naar huis sturen’. Dat kun je niet maken’. De Koerden hadden veel respect voor Houssein, een oude, weerloze man die zo’n reis onderneemt. Ze zeiden tegen hem: ‘Wij hebben ook kinderen. Jouw kind heeft alleen een verkeerde afslag genomen’.”

Vlnr Sinan Can, Houssein, zijn dochter Meryem en haar kinderen. BNNVARA

Een beladen moment in de film is de hereniging van Houssein met zijn dochter. Ze zit in Syrië gevangen met haar twee kleuters, ze heeft het zwaar, maar de kijker weet ook dat ze IS-strijder was.

Hoe pak je dat als interviewer aan?

„Ik vond het vooral belangrijk Houssein de ruimte te geven; het eerste uur heb ik niets gezegd. Je moet oppassen dat je er geen verhoor van maakt. Dan kom je in een welles-nietes terecht; geen goede tv. Meryem vertelde hetzelfde verhaal als alle andere vrouwen: ze was erin geluisd door haar man. Zij was geen dader maar slachtoffer.

„Ik had het daar moeilijk mee. We kwamen van het plein in Raqqa waar elke vrijdag mensenhoofden op het hek werden gespiest. En dan kom je bij zo’n vrouw die daar medeverantwoordelijk voor is. Ik raakte geïrriteerd. IS heeft ook vrouwen getraind, ze kunnen allen een kalasjnikov vasthouden. Nu de kansen zijn gekeerd, presenteren ze zich als slachtoffers.”

Wat hadden de Koerden voor belang bij uw documentaire?

„Ze zitten in hun maag met al die westerse IS-strijders. Ze vinden dat de thuislanden Meryem en de anderen moeten terugnemen. Dat vertellen ze ook: kunnen jullie je troep niet komen ophalen? Denemarken doet dat, Nederland en andere landen niet.”

En is dat een goed idee?

„Ik twijfel. Kinderen verdienen sowieso een tweede kans. Meryems kinderen moeten naar Nederland komen. Maar het is een dilemma wat je met de moeders moet doen. Weet wat je binnenhaalt. De IS-strijders die gevangen zitten, zijn de overlevers. Dit is de harde kern. Als één van die terugkeerders een aanslag pleegt, ben je kapot. Misschien moet er een internationaal tribunaal komen. Is dat de manier om dit op te ruimen.”

De Verloren Kinderen van het Kalifaat (BNNVARA). Maandag op NPO 2, 21.00u.