Opinie

De prestatiemaatschappij heeft tegengif nodig - van jou

Kwetsbaarheid tonen is taboe op de werkvloer, schrijven en Ten onrechte, want het is precies wat we nodig hebben.

Foto: Gorodenkoff Productions OU

Mensen voelen zich niet veilig om hun grenzen aan te geven, betoogde oud-bankier Mikkel Hofstee in NRC. Zo ontstaan er nieuwe scheidslijnen tussen de mensen die wel goed voor zichzelf kunnen opkomen in de huidige maatschappij die is gericht op zelfredzaamheid (de cans) en zij die dat niet kunnen (cannots), betoogde ook het Sociaal en Cultureel Planbureau al.

Wij zien echter nóg een scheidslijn ontstaan: tussen de mensen met een ijzeren stress-syteem die mee kunnen komen in de cultuur van efficiency en zero tolerance voor fouten, en zij die dat niet kunnen.

Als gepromoveerde – niet op ons mondje gevallen – academici behoren wij volgens de indicatoren tot de cans. We kunnen ons prima redden binnen de zorgsystemen en zijn wat ze noemen ‘zelfredzaam’. Toch voelen we ons binnen de huidige werkcultuur meer een cannot, behorend tot de groep die zich niet kan handhaven op het werk. Die kopje onder gaat. Die niet meer kan, maar vooral niet wil voldoen aan de oproep ‘het-moet-hoger-beter-sneller’. Aan het eindeloos jezelf en je eigen prestaties zichtbaar maken, als het moet ten koste van de ander. We zijn geen cannots, maar want nots.

Het begint al bij de plusklas op de basisschool

Hoge werkdruk en stress zijn diep geworteld in onze samenleving. Het begint al bij de plusklasjes op de basisschool. Iedereen moet een zonnetje zijn. De nadruk op excellentie in vervolgopleidingen, talentenjachten, de gepolijste versies die mensen van zichzelf tonen op digitale media, de competitieve werksfeer binnen veel organisaties. Iedereen op weg naar de top. Er is nauwelijks of geen ruimte meer voor feilbaarheid, voor schaamte, voor het niet-weten.

Op je werk is kwetsbaarheid tonen een taboe. Daar ben je ‘de professional’, stevig in je schoenen, effectief communicerend, een vat vol goede ideeën, een foutloze teamplayer. De angsten, de zelftwijfel en de feilbaarheid worden niet getoond.

En dat is een verlies. Maar dat niet alleen, het is ook een groot gevaar. Al die angsten, stress, onzekerheden woekeren in de harten van mensen, en zoeken naarstig naar een uitweg, via burn-out en overspannenheid.

Toch verlangen wij naar kwetsbaarheid

Toch verlangen wij naar de kwetsbare kant van het leven. Het nieuwe boek van Marieke Rijneveld De avond is ongemak staat deze week op nummer drie in de bestseller top-60. En dat is niet voor niets. Ze schrijft in prachtig proza over de rauwe kant van het bestaan, het verlies, de eenzaamheid, de angsten, de zelftwijfel, het diepe gemis aan warmte en geborgenheid. Rijneveld biedt een verlossing uit het anti-kwetsbaarheidssyndroom dat ons gevangen houdt.

Om de samenleving gezond te houden, moeten we onszelf echt verlossen uit de tang van het anti-kwetsbaarheidssyndroom.

Toon ook op het werk je kwetsbaarheid, je schaamte, je twijfel. Het maakt je niet alleen vrij en een prettiger mens en collega, maar is ook het perfecte tegengif tegen de ziekmakende prestatiemaatschappij. Hopelijk leren we inzien dat de want nots in feite de echte cans zijn.

Inge Mutsaers is bioloog en filosoof
Stan van Pelt is neurowetenschapper en journalist