Deze kapel moest toegankelijk zijn voor alle geloven

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week Rothko Chapel in Houston, Texas.

Foto’s Rothko Chapel, ’Houston

In de uitgestrekte betonnen jungle die Houston is, vormt het museumdistrict een groene oase. Als je vanuit downtown richting het zuidwesten rijdt, en de wolkenkrabbers in je achteruitkijkspiegel langzaam krimpen, kom je na een kilometer of drie in de rustige buitenwijk Montrose terecht. Hier wonen mensen in vrijstaande huizen met keurig geschoren gazonnetjes, aan weerszijden van lommerrijke lanen. Dit is de plek waar verzamelaar Dominique de Menil in 1987 haar privémuseum liet bouwen door de Italiaanse architect Renzo Piano.

Dankzij de steenrijke filantropen John en Dominique de Menil kwamen in de jaren 50 en 60 veel beroemde kunstenaars en filmmakers naar Houston. Onder hen de New Yorkse schilder Mark Rothko (1903-1970), die in 1964 in opdracht van de De Menils een serie meditatieve schilderijen voor een oecumenische kapel maakte. Het eindresultaat kreeg hij nooit te zien: hij pleegde zelfmoord kort voordat de kapel op 27 februari 1971 werd gewijd.

De Rothko Chapel ligt op een steenworp afstand van de De Menil Collection. Van buiten lijkt de kapel nog het meest op een bunker: een minimalistisch blokkendozengebouw van zandkleurig baksteen, met een kruisvormige plattegrond. Massieve zwarte deuren leiden naar een kleine foyer die met glaswanden is afgeschermd van de rest van het interieur en die de schilderijen moet beschermen tegen de tropische luchtvochtigheid. Een bordje waarschuwt dat de Rothko Chapel ‘a gunfree zone’ is – we zitten wel in Texas.

Rothko wilde dat de kapel toegankelijk zou zijn voor alle geloofsrichtingen. Vandaar dat er diverse heilige boeken ter inzage liggen. Het raamloze, achthoekige interieur is zo sober mogelijk gehouden. Minimalistische houten bankjes staan op een eenvoudige tegelvloer. De muren zijn grijs gepleisterd, zodat alle aandacht uitgaat naar de veertien schilderijen die Rothko ontwierp: drie triptieken en vijf losse panelen. Allemaal zijn ze even donker gekleurd, van dieppaars tot bijna monochroom zwart. Maar als je de tijd neemt om hun fluwelen oppervlak op je te laten inwerken, ontdek je dat de schilderijen, hoe duister ook, licht lijken uit te stralen – alsof het zwarte filmschermen zijn.

Zelf noemde Rothko ze „vensters naar het oneindige”. Volgens hem zorgden felle kleuren ervoor dat je blik stopt bij het verfoppervlak, terwijl donkere kleuren je blik juist naar binnen zuigen. Vandaar dat je bij deze schilderijen het gevoel van oneindige diepte ervaart. „Als trappen van lava”, zo beschreef de Amerikaanse dichter John Taggart het in 1991 in zijn gedicht ‘The Rothko Chapel Poem’. „Rood dat diepte krijgt door het zwart.”

Om de schilderijen te maken, had Rothko in 1964 een groter atelier betrokken in New York. Daarin had hij wanden gebouwd met precies dezelfde maten als de kapel. Met katrollen en een soort parachute om het licht te regelen, bootste hij het daglicht na dat in Houston door de glazen dakkoepel viel. Toen ze gereed waren, werden de veertien schilderijen – de grootste 4,5 meter hoog – naar binnen getakeld voordat het dakraam werd geplaatst. Voor Rothko was het belangrijk dat kunstwerken en architectuur perfect op elkaar aansloten. Tijdens zijn reizen naar Italië was hij onder de indruk geraakt van de vroege renaissancekunstenaars. Hij zag Giotto’s kapel in Padua en Fra Angelico’s schilderingen in het San Marco-klooster in Florence – gebouwen en kunstwerken die als het ware voor elkaar gemaakt waren.

De Rothko Chapel werd een bedevaartsoord, een heiligdom gewijd aan een van de grootste Amerikaanse schilders. De plek dwingt haast tot contemplatie. Zittend op die sobere bankjes, omringd door Rothko’s zwarte gaten, lijkt de zonnige metropool opeens heel ver weg. Niet bepaald een trouwkapel, dichtte Taggart in ‘The Rothko Chapel Poem’, maar een plek „wedding rooms away from the weddings”.

De Rothko Chapel is dagelijks geopend van 10-18u. Entree is gratis. Adres: 3900 Yupon, Houston, Texas. Inl: rothkochapel.org