Opinie

    • Menno Tamminga

Commissaris nodig? Neem oud-politici

Heeft een oud-politicus wel waarde als commissaris in een grote onderneming? Na het echec van het beloningsvoorstel van de raad van commissarissen van ING voor bestuursvoorzitter Ralph Hamers zou je zeggen: nee. Onder de ING-commissarissen is oud-minister-president Jan Peter Balkenende (CDA). Hem verging het net zo als oud-premier Wim Kok (PvdA) eerder bij ING. Zij werden om de oren geslagen met hun kritiek op twijfelachtige bonussen toen zij nog politicus waren. En nu werkten ze er zelf aan mee! Luisteren die andere commissarissen niet? Of verloren ze zo snel hun maatschappelijke antenne?

De meerwaarde van oud-politici moet hun ervaring en kennis zijn van het sociale en publieke domein. Arbeidsverhoudingen. De besluitvorming in Den Haag en Brussel.

Ondernemingsraden van grote bedrijven mogen zelf commissariskandidaten voorstellen. Ze komen regelmatig uit bij (oud)politici. Jolande Sap (ex-Tweede Kamer GroenLinks) zit bij KPN en KPMG en komt bij afvalverwerker Renewi. Agnes Jongerius (Europees Parlement PvdA) en Jacques Wallage (ex-Tweede Kamer PvdA) zitten bij PostNL. Oud minister-presidenten zijn populair omdat zij de internationale verhoudingen kennen en eindverantwoordelijk waren in een complex publiek krachtenveld.

Lees ook deze column ‘Een bankier is ook maar een chimpansee’

Politici én commissarissen moeten in staat zijn om ingesleten reflexen opzij te zetten

Maar om meerwaarde te hebben moeten politici én commissarissen ingesleten reflexen opzij zetten. Politici, zeker oud minister-presidenten, houden niet van dwarsliggers in de fractie of het kabinet. Slecht voor de eensgezindheid. Maar als commissaris moeten zij júist de interne klokkenluider zijn die kabaal maakt. De prikkende luis in de pels. Ze moeten niet het vermeende bedrijfsbelang van bijvoorbeeld hogere topbeloningen delen, maar juist om een onderzoek vragen of die verhoging écht motiveert. En waar de verhoging eindigt. Op hun beurt moeten de andere commissarissen snappen dat tegenspraak zinvol is en soms beslissend moet zijn. Dat tunnelvisie rampzalig kan zijn.

Oud-politici kunnen juist een waardevolle rol spelen omdat het publieke domein een steeds indringender rol speelt in het bedrijfsleven. Dat gaat om meer dan topbeloningen. Dat is ook de tendens dat justitie bij grote fraudezaken verdachte (top)managers voor het hekje wil hebben. Dat is de organisatie van verdediging tegen internetaanvallen uit het buitenland. Dat is privacywetgeving en de vragen daarover.

Minister-president Mark Rutte (VVD) wil er zelf niks van weten. Hij gaf na het ING-debâcle „de garantie dat u me nooit zult aantreffen in een raad van commissarissen van enige onderneming.” Hij doet zichzelf en zijn beroepsgroep tekort.

Neem het voorbeeld van Gerrit Zalm, oud-minister van Financiën, oud-topman ABN Amro, erelid VVD, nu commissaris bij Shell en vanaf volgende maand ook bij kredietbeoordelaar Moody’s. Zalm was vorig jaar enkele maanden kabinetsinformateur. In die periode schortte hij op eigen verzoek zijn werk als commissaris op, schrijft Shell in zijn jaarverslag. Hij vroeg ook om een interne informatiestop. En hij kreeg die maanden geen geld als commissaris. Dat kostte hem 30.000 euro (hij ontving in 2017 overigens 117.000 euro). Een informateur krijgt ook geen cent. Als oud-politicus stelt hij de sobere Zalm-norm: de commissaris dient onbetaald de publieke zaak.

Menno Tamminga schrijft over ondernemingsbeleid en economie.
    • Menno Tamminga