Zo beleefde Nederland de verkiezingen

Op verkiezingsavond tekenden NRC-verslaggevers verspreid over het land de stemming op. Ze gingen naar tien gemeenten en negen uitslagenavonden van partijen. Hier hebben we van al die stukken een overzicht gemaakt. Lees ze allemaal, of klik door naar één van de stukken.

Uitslagenavond van GroenLinks in Amsterdam. Foto Bas Czerwinski/ANP
  1. Rotterdam: Leefbaar Rotterdam kan coalitie over rechts proberen in versnipperde raad

    Door Sheila Kamerman & Eppo König

    Met een versnipperde verkiezingsuitslag is Leefbaar Rotterdam de grote winnaar geworden. Ondanks het verlies van 3 zetels ten opzichte van 2014, heeft Leefbaar 11 zetels behouden, volgens de voorlopige uitslagen.

    De raad is zo versnipperd dat vrijwel ieder college een regenboogcoalitie van vele partijen zou moeten worden

    Het is de enige partij die dubbele cijfers haalde en sterk staat om een coalitie over rechts te vormen. Maar veel opties zijn er niet: de raad is zo versnipperd dat vrijwel ieder college een regenboogcoalitie van vele partijen zou moeten worden.

    Leefbaar zou samen met D66 (5 zetels), VVD (5 zetels) en het CDA (2 zetels) een coalitie met de kleinst mogelijke meerderheid kunnen vormen. Probleem is dat partijleider Alexander Pechtold en de Rotterdamse D66-lijsttrekker Said Kasmi Leefbaar hebben uitgesloten als coalitiepartner. De reden is de alliantie met Forum voor Democratie en „racistische uitspraken” die Thierry Baudet zou hebben gedaan.

    Eerdmans zei woensdagavond met Kasmi over dit probleem te hebben gepraat. „Hij moet het weghalen”, zei Eerdmans.

    Theoretisch zou ook het voormalige Links Verbond van PvdA, (5 zetels) GroenLinks (5 zetels), SP (2 zetels) en Nida (2 zetels) alsnog een poging kunnen wagen voor een coalitie over links. Samen zijn de linkse partijen groter dan Leefbaar, maar voor de hand ligt het niet.

    De enige partijen die per saldo zetels hebben gewonnen zijn VVD (van 3 naar 5 zetels), GroenLinks (van 2 naar 5 zetels) en de nieuwkomers Denk (3 zetels), 50Plus (1 zetel) en de PVV (2 zetels).

    Toch noemde Leefbaar-leider Joost Eerdmans Rotterdam in een reactie het „Waterloo van Wilders”. De partij van Geert Wilders wilde Rotterdam gaan bestormen. In een peiling van januari leek de PVV nog vijf zetels te gaan winnen.

    Rotterdam, een chauvinistische stad, koos liever voor het eigen Leefbaar dan voor de PVV

    Eerdmans stelde vast dat de PVV een „rampzalige campagne” had gevoerd. De oorspronkelijke PVV-lijsttrekker Géza Hegedüs moest na één dag al vertrekken wegens extreem-rechtse uitlatingen in het verleden. Zijn opvolger Maurice Meeuwissen bleek geen partij voor Eerdmans – noch voor andere lijsttrekkers. Met ingestudeerde zinnetjes over het ‘islamitische gevaar’ kwam Meeuwissen over als een gedateerde robot.

    Rotterdam, een chauvinistische stad, koos liever voor het eigen Leefbaar dan voor de PVV. Al is die partij door de jaren tot de ‘gevestigde orde’ gaan behoren, waartegen het steevast ageert. De kiezer heeft Leefbaar (niet veel) afgestraft voor het besturen van de stad sinds 2014.

    Het was een campagne onder druk met veel aandacht van landelijke media en landelijke politici. Rotterdam was de enige gemeente waar alle partijen uit de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren bij de lokale verkiezingen: Forum voor Democratie indirect via de alliantie met Leefbaar Rotterdam.

    Veel aandacht ging tijdens de campagne naar Nourdin el Ouali van de lokale partij Nida. De islamitisch geïnspireerde partij sloot een Links Verbond met GroenLinks, SP en de PvdA, dat binnen een maand klapte om een oude tweet waarin Nida Israël met IS vergeleek. Tegen alle verwachtingen in werd El Ouali deze week níet tot het beste raadslid van Nederland verkozen.

    Toch zei El Ouali dat Nida de grote verrassing bij de raadsverkiezingen zou worden.

    Maar die grote verassing is niet Nida, maar de concurrent Denk geworden. De partij van lijsttrekker Stephan van Baarle heeft vanuit het niets 3 zetels behaald.

    De winst van Denk zal voor een deel te danken zijn aan de goed georganiseerde Turks-Nederlandse gemeenschap in Rotterdam. Zelf bleef Van Baarle tijdens de campagne wat onzichtbaar, zeker in vergelijking met de zwierige debater El Ouali van Nida. Van Baarle was kordaat, inhoudelijk en hard zonder de jennerige stijl van de partijleiding van Denk te kopiëren.

    Van Baarle zei dat „nazi Joseph Goebbels” zijn vingers zou aflikken bij de anti-islamcampagne van de PVV

    Al vloog hij één keer flink uit de bocht in debat met PVV’er Meeuwissen. Van Baarle zei dat „nazi Joseph Goebbels” zijn vingers zou aflikken bij de anti-islamcampagne van de PVV. Meeuwissen op zijn beurt zei „uw partij verkracht kinderen”.Beiden zeiden vlak voor de verkiezingen aangifte wegens smaad en laster te gaan doen.

    Het was in Rotterdam de afgelopen maanden een klassieke verkiezingsstrijd tussen links en rechts – en een beetje van iedereen tegen iedereen in dit tijdperk van identiteitspolitiek en zwevende kiezers.

    Het debat ging over diverse, wezenlijke dingen: de armoede en werkloosheid, woningen voor minima of de middenklasse, verduurzaming van de economie, de etnische ‘patseraanpak’ van de politie, gemeentelijke wietverstrekking of sluiting van coffeeshops. Maar de discussie werd vooral gedomineerd door de ingesleten thema’s van Rotterdam: de integratie en islam.

    „Dat zijn niet de thema’s van de SP”, zei de zwaar teleurgestelde lijsttrekker Leo de Kleijn in het stadhuis. De SP kreeg een onverwachte klap en zakte van 5 naar 2 zetels. „Onverklaarbaar”, zei hij.

    Het klappen van het gloednieuwe Links Verbond deze maand zal de SP in ieder geval geen goed gedaan hebben, dacht De Kleijn.

    Samen met GroenLinks, de PvdA en Nida probeerde de SP de breuk zo snel mogelijk te spalken. De vier partijen staan nog steeds achter hun manifest voor een „sociaal, duurzaam en inclusief” Rotterdam, zeggen ze. Maar het vertrouwen van GroenLinks in hechte samenwerking met Nida heeft wel een deuk opgelopen.

    Het drama toonde aan hoe gevoelig Israëlkritiek ook bij links nog altijd ligt. Ook bleek hoezeer de landelijke politieke leiders, die Nida al kritisch bekeken, zich bemoeiden met hun gemeentelijke fracties.

    Opvallend waren alle nieuwe gezichten, naast Van Baarle van Denk en Meeuwissen van de PVV. De nieuwe PvdA-lijsttrekker Barbara Kathmann bijvoorbeeld heeft dapper geprobeerd het verlies van de kwijnende partij (van 8 naar 5 zetels) te beperken. Met haar bevlogenheid en een doe-maar-gewoon-houding presenteerde Kathmann zich als vertegenwoordiger van een nieuwe generatie sociaal-democraten.

    „Het makkelijke antwoord is dat we nog steeds de grootste linkse partij zijn”

    „Het makkelijke antwoord is dat we nog steeds de grootste linkse partij zijn”, zei Kathmann over het zetelsverlies. Maar ze erkende dat dit niet de verkiezingen van links waren in Rotterdam.

    Vincent Karremans, een ander nieuw gezicht, won voor de VVD wel 2 zetels. Daarmee is de VVD in Rotterdam even groot als de PvdA, D66 en GroenLinks geworden en zijn er vier partijen met 5 zetels.

    Ondernemer Karremans profileerde de VVD als een no nonsense partij voor een schone, veilige stad, waar vooral veel gebouwd moet worden voor het middensegment. Hij trok de aandacht met een filmpje waarin hij liggend op een piano Thierry Baudet parodieert en met blote bast op een paard naar het stadhuis rijdt. Hij gebruikte in debatten ook zijn lengte: als Karremans zijn armen spreidt, heeft hij de spanwijdte van een albatros.

    De nieuwe lijsttrekker voor D66, Saïd Kasmi, had met zijn genuanceerde, wat aarzelende stijl af en toe moeite om het tempo van de felle debatten bij te benen. Hij vroeg korzelig aan zijn mede-debaters of hij misschien mocht uitspreken.

    Kasmi’s partij verloor 1 zetel; hij had moeite bepaalde standpunten goed te verkopen. Zo steunde D66 de afgelopen acht jaar de Rotterdamwet – om mensen met lage inkomens te weren uit vijf ‘arme’ wijken – maar de partij is daar nu tegen.

    Ook 50-Plus heeft zijn weg van de landelijke naar de gemeentelijke politiek gevonden. Lijsttrekker Ellen Verkoelen kwam tijdens debatten energiek over met haar Brabantse tongval. Haar achterban zit in wijken als Prins Alexander, Lage Land en Prinsenland waar veel Rotterdamse ouderen wonen.

    De Partij voor de Dieren miste haar karakteristieke lijsttrekker Jeroen van der Lee – welbespraakt in plat Rotterdams – die vorig jaar nog werd uitgeroepen tot beste politicus van de stad. Zijn opvolger Ruud van der Velde kwam droogjes over, maar de partij heeft een trouwe aanhang. De partij behoudt 1 zetel.

    Wie de Rotterdamse raad níet heeft gehaald, is de nieuwe partij Stadsinitiatief van de afgesplitste D66’er Jos Verveen. Hij gokte op trouwe Feyenoord-fans die ook tegen de bouw van een nieuw Kuip-stadion zijn en smeedde allianties met allerlei stedelijke netwerken.

    De nieuwe inlichtingen- en veiligheidswet tenslotte heeft het in Rotterdam niet gehaald. Ongeveer 60 procent van de inwoners stemde tegen het wetsvoorstel.

  2. Amsterdam: GroenLinks grootste in Amsterdam, pas vrijdag definitieve uitslag bekend

    Door Bas Blokker
    Verwarring in Amsterdam. Het doorgeven van de stemmen staakte donderdagochtend vroeg, rond één uur. Toen waren de resultaten van 385 van de 560 stembureaus geteld. Tot vrijdagochtend tien uur geeft het Centraal Stembureau geen tussentijdse resultaten meer door. „We moeten een miljoen stemmen tellen in Amsterdam”, zei een woordvoerder.

    „Deze stad snakt naar verandering”

    Dat betekent dat alle partijen op de uitslagenavond slagen om de arm hielden. Er kunnen even goed twaalf fracties in de nieuwe gemeenteraad komen als negen. Wat wel duidelijk is: GroenLinks is voor het eerst in haar geschiedenis de grootste partij van Amsterdam. Bij de tussenstand van woensdagnacht stond de partij op 10 zetels van de 45. Nummer twee D66 krijgt er waarschijnlijk 8, VVD 6 en PvdA 5.

    Denk en Forum voor Democratie kunnen beide 3 zetels halen, waarbij Denk duidelijk groter is. Ook de Partij voor de Dieren gaat van 1 naar 3 zetels. Denk is er in geslaagd een groep kiezers die was afgehaakt, naar de stembus terug te leiden. Volgens een exit-poll van bureau Onderzoek, Informatie en Statistiek is het aantal Amsterdamse kiezers met Turkse wortels dat ging stemmen met tien procentpunt gestegen van 37 procent in 2014 naar 47 procent nu. Van de stemgerechtigden met een Turkse achtergrond koos 74 procent voor Denk. Dat ging vooral ten koste van de PvdA. In 2014 stemde nog 48 procent van deze groep voor de PvdA. Nu was dat 4 procent.

    Het opzwepende effect van de tweestrijd van vier jaar geleden, toen D66 de PvdA uitdaagde, ruim versloeg en met 14 zetels de grootste fractie werd, is ditmaal uitgebleven. De pieken zijn lager geworden, de uitlopers zijn breder. Amsterdam kan straks twaalf fracties in de raad krijgen, tegen acht nu. De huidige coalitie ziet een meerderheid van 26 zetels teruglopen naar 17 of 18.

    Jesse Klaver en Rutger Groot Wassink van GroenLinks tijdens de uitslagenavond in Amsterdam. Foto ANP / Bas Czerwinski

    Donderdag komen op uitnodiging van GroenLinks de lijsttrekkers van alle fracties bij elkaar voor een eerste gesprek. Oud-wethouder Maarten van Poelgeest van GroenLinks zal als informateur aan de slag gaan. De besprekingen voor het nieuwe college waren al ruim voor de verkiezingen van woensdag begonnen. Alle grote raadsfracties hebben met elkaar de mogelijkheden al eens verkend. GroenLinks en D66 zouden kunnen afkoersen op een coalitie waarin zij samen de stad besturen. De standpunten liggen op tal van thema’s dicht bij elkaar. Hun electoraat ligt geografisch en sociaal-economisch ook dicht bij elkaar: in de welvarende stadsdelen binnen de Ringweg A10. D66-leider Reinier van Dantzig sprak zich eerder uit voor een college van D66, GroenLinks, PvdA en VVD. Maar hij heeft al voor de verkiezingen laten doorschemeren zich neer te leggen bij een linkse coalitie, zoals Rutger Groot Wassink van GroenLinks wil. „Deze stad snakt naar verandering.”

    Beide partijen hebben vooraf Forum voor Democratie uitgesloten. Volgens hen hadden individuele kandidaten uitspraken gedaan die op racisme duidden. GroenLinks sluit ook Denk uit, wegens de manier waarop de landelijke partijleiders van Denk Turks-Nederlandse Kamerleden van andere partijen verdacht maakten in het debat over de Armeense genocide.

    De naweeën van de tweestrijd van 2014 zijn nog zichtbaar in de resultaten van de PvdA. Vier jaar geleden kreeg die partij in Amsterdam nog ruim 18 procent van de stemmen, bijna twee keer zoveel als het landelijk gemiddelde van ruim 10 procent. Die bonus had ze niet te danken aan plaatselijke voortreffelijkheid – in Amsterdam voerden de sociaal-democraten een gedoemde campagne met lijsttrekker Pieter Hilhorst – maar aan de aantrekkingskracht van die tweestrijd. Zowel D66 als PvdA kregen toen meer stemmen dan ‘normaal’ volgens het landelijk gemiddelde. Die bonus raakten ze nu kwijt.

  3. Utrecht: GroenLinks en D66 kunnen samen verder

    Door Martin Kuiper

    Wie wordt de grootste? In Utrecht was vooraf duidelijk tussen welke partijen het zou gaan : GroenLinks en D66. In de vierde stad van Nederland wonen veel (jonge) hoogopgeleiden en die stemmen vooral op deze twee partijen. GroenLinks is deze raadsverkiezingen de bovenliggende partij geworden met twaalf zetels. Twee meer dan D66, dat vier jaar geleden de grootste partij werd.

    De opkomst was in Utrecht deze keer fors hoger dan vier jaar geleden. In 2014 kwam 54,2 procent van de kiezers naar de stembus, dit jaar 59 procent. De gemeente deed er alles aan om kiezers naar de stembus te lokken. In Ondiep, Kanaleneiland en Overvecht – buurten waar normaal gesproken weinig gestemd wordt – reden stembureaubusjes om het de kiezer nog makkelijker te maken om te stemmen. Burgemeester Jan van Zanen: „De mensen die campagne hebben gevoerd kunnen trots zijn dat er zoveel mensen hebben gestemd.”

    Het huwelijk in het college tussen D66 en GroenLinks, dat al acht jaar goed werkt, kan vrijwel zeker worden voortgezet. Dat gelukkige samenzijn maakte het beide partijen lastig om zich in de verkiezingingscampagne scherp te profileren. Ze moesten het vooral hebben van nuanceverschillen. Zo vindt GroenLinks dat de milieuzone, die dieselauto’s van voor 2001 verbiedt om in het Utrechtse centrum te komen, groter moet. D66 is het daar niet mee eens, maar vindt dat de regels rondom de zone scherper moeten. GroenLinks pleit voor meer sociale huurwoningen, D66 voor meer huurwoningen in het middensegment. In de sociale huurwoningen wonen mensen die daar niet (meer) horen te wonen, aldus D66, die moeten doorstromen.

    Wél een groot verschil tussen beide partijen: de voorkeur van de collegepartner(s). D66 kiest voor het rechtse midden en prefereert VVD, GroenLinks heeft liever de SP of PvdA. GroenLinks-fractievoorzitter Heleen de Boer: „Wij geven de voorkeur aan een links college, maar we gaan met iedereen heel serieus praten. Ook voor de VVD staat de deur open.” D66-lijsttreker Klaas Verschuure: „We zitten weer in de dubbele cijfers, dat was ons doel. Dit is een resultaat waar we heel blij mee zijn.”

    Maar met de uitslag die er nu ligt kan het nog knap lastig worden om aan de wensen van beide partijen te voldoen. Versnippering alom in Utrecht. In de woorden van VVD-fractievoorzitter Dimitri Gilissen: „Het servies ligt aan gruzelementen op de grond in twaalf stukken.”

    De VVD won één zetel en kwam op zes zetels. Zeven partijen (CDA, ChristenUnie, Denk, Partij voor de Dieren, PVV, Student en Starter) kwamen op twee zetels uit en Stadsbelang Utrecht hield één zetel over – het waren er twee. De grote verliezer wederom: de PvdA. De partij verloor twee zetels en hield er drie over. De kans dat de PvdA deze periode weer niet in het college komt, lijkt daarmee groot. PvdA-lijsttrekker Rick van der Zweth: „Ja, dit doet pijn. Maar een aantal pilsjes helpt wel, kan ik je verzekeren.”

    Een deel van de PvdA-stemmers is overgelopen naar nieuwkomers in Utrecht: PVV of Denk. Maar volgens de kersverse lijsttrekker Mahmut Sungur heeft zijn partij ook een nieuw publiek aangeboord: de ongehoorden. We voerden campagne in Overvecht, zegt hij, dat door de politiek als afvoerputje van Utrecht behandeld wordt. Als de gemeente ergens wil experimenteren doet ze het daar, zegt hij. Wij spraken daar mensen die zich ongehoord en onbegrepen voelen door de normale politiek, aldus Sungur. „Zij stemmen nu voor het eerst, dat is voor ons een overwinning.”

  4. Den Haag: Bij Groep de Mos schalt door het café ‘O, o, Den Haag’

    Door Titia Ketelaar

    Er zijn in Den Haag twee verkiezingsavonden en die schetsen goed de lokale verhoudingen.

    De ene is in het Haagse stadhuis, in de volksmond het IJspaleis genoemd. Daar hangt een groene gloed over de zaal, staan blokjes kaas, worst en nootjes op borreltafels, en klinkt sfeermuziek die af en toe wordt onderbroken als burgemeester Pauline Krikke met uitslagen komt. Daar zijn na middernacht alle partijen bijeen.

    Op één na. De grote winnaar van de verkiezingen, Groep de Mos, staat even verderop in een café. Daar wordt hard meegezongen op Het is een nacht… Er wordt geswingd en de vloer plakt van het bier. Steeds komen er nieuwe mensen binnen op het feest.

    „Feestje”, zegt lijsttrekker Richard de Mos. „Want morgen moeten we fris en fruitig aan de slag.” Zijn partij is de grootste geworden, met negen zetels, en mag nu het initiatief tot formeren nemen. Als de uitslag bekend wordt, schalt O, o, Den Haag door het café. Hij kust zijn moeder, waarschuwt de nieuwe raadsleden dat ze over enkele uren moeten aantreden voor hun eerste fractievergadering, en heft het glas.

    De Mos zegt: „Zes jaar geleden werd ik uitgelachen toen ik voor mezelf begon. Dit was geen Haagse bluf. Mensen waarderen het dat er eindelijk naar ze wordt geluisterd.”

    Lijsttrekker Richard de Mos wordt met zijn partij de grootste in Den Haag. Foto Martijn Beekman/ANP

    De nummer twee van de partij, Rachid Guernaoui, verzucht: „We hebben een stukje geschiedenis geschreven.” Het is voor het eerst dat een lokale partij de grootste is in de hofstad. Hij zegt: „Richard en ik hebben onze oude partijen verslagen.” Van de zeven zetels voor de PVV, de oude partij van De Mos, blijven er slechts twee over. D66, waarvoor Guernaoui tot vorig jaar raadslid was, is met zes zetels niet langer de grootste partij van Den Haag. Ze moet niet alleen Groep de Mos, maar ook de VVD met zeven zetels voor zich dulden.

    Van de huidige vijfpartijencoalitie wint alleen die partij. Het CDA blijft op drie zetels, de PvdA halveert en komt ook uit op drie zetels, de Haagse Stadspartij – de vorige keer de verrassende stijger – houdt twee van de vijf zetels over.

    Over één ding zijn alle partijen het ’s nachts onmiddellijk eens: de formatie zal in Den Haag lastig worden. De top-3 zou nog één zetel nodig hebben om tot een meerderheid van 23 te komen. Maar dan moet D66 wel ‘ja’ zeggen tegen Groep de Mos.

    En juist bij die partij was ’s nachts de ontzetting over de winst van De Mos het grootst. Wethouder Tom de Bruijn noemde die zelfs „zorgelijk”. Partijleider Robert van Asten zei: „De hamvraag is: wat wil Groep de Mos? Ze hebben het Klimaatpact niet ondertekend. Ze hebben het Roze Akkoord niet onderschreven. Ze laten de auto voorgaan. Dat is kortetermijndenken. Ik ben héél benieuwd naar hun ideeën voor de toekomst.”

    Ook GroenLinks-leider Arjen Kapteijns, die zijn partij van twee naar vijf zetels zag stijgen, zegt dat het Klimaatpact „een heel belangrijk uitgangspunt” is.

    De VVD wil vooral „een heel stabiel college”, zegt partijleider Boudewijn Revis. De rekensom laat zien dat het ingewikkeld wordt als D66 niet mee wil doen: na de top-4 komen twee partijen met drie zetels, drie met twee zetels en wel zes met slechts één zetel.

    Daarmee zou Den Haag opnieuw op een vijfpartijencollege afstevenen. De huidige constellatie zou werken. Zou, als de vijf niet allemaal zouden vinden dat de rek er wel uit is.

    De Mos zelf zegt „een handreiking” te doen naar alle partijen. „Wij sluiten niemand uit. We willen met iedereen samenwerken die Den Haag beter kan maken.”

  5. Enschede: Denk wint slechts één zetel in Enschede. Samenwerking wordt overal heel moeilijk

    Door Annette Toonen

    Denk deed voor het eerst mee aan de raadsverkiezingen in veertien gemeenten. In Enschede viel het resultaat met één zetel tegen. En de wil van anderen om met Denk samen te werken is nergens erg groot. „De vraag is of je op langere termijn de belangen van je achterban kunt behartigen als je zo geïsoleerd bent als Denk.”

    Blijdschap bij Enes Sariakçe, lijsttrekker van Denk in Enschede. Hij vertaalt de exit-poll van onderzoeksbureau Ipsos in zijn voordeel. „Van nul naar twee zetels. Dat is heel goed”, zegt hij woensdagavond op het stadhuis.

    Een week voor de verkiezingen dacht de 23-jarige Sariakçe nog dat drie zetels haalbaar zouden zijn, en dat hij voor de vierde zou moeten knokken. Hij zorgde ervoor zo veel mogelijk mensen te ontmoeten, deed mee aan debatten, deelde chocolademelk uit aan winkelend publiek.

    Maar in Enschede bleef Denk steken op één zetel. „Eén zetel is een begin”, zegt Sariakçe woensdagnacht.

    In de grote steden maakt de partij haar entree, met 2 zetels in Utrecht (voorlopige uitslag), 3 zetels in Amsterdam (exitpoll) en 3 zetels in Rotterdam (voorlopige uitslag). „Een enorme prestatie”, reageert hoofddocent politicologie Floris Vermeulen van de Universiteit van Amsterdam.

    De Tweede Kamerleden Kuzu en Öztürk scheidden zich in 2015 af van de PvdA. Zij hadden kritiek op het integratiebeleid van partijgenoot minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken). Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 won Denk drie zetels. Denk deed mee aan de verkiezingen in veertien gemeenten.

    Vrij snel na de oprichting van Denk, in 2015, sloot Sariakçe zich aan. De „leuke, vriendelijke mensen”, hun „mooie woorden” spraken hem aan. Dus stroopte hij de „mouwen op’’, en deed hij mee. Het campagnemotto: ‘Enschede is van ons allemaal’.

    De partij pleit landelijk en lokaal voor ‘acceptatie’ van mensen met een migratieachtergrond die al langer in Nederland wonen en voor ‘integratie’ van nieuwkomers. Sariakçe is geboren en getogen in Enschede, studeert sociaal juridische dienstverlening en vraagt zich af: „Hoever moet ik nog integreren?’’

    Enschede heeft relatief veel inwoners van Turkse afkomst (5,5 procent van de bevolking). In de van oorsprong textiel- en daarmee arbeidersstad, was de PvdA decennialang de grootste partij tot vier jaar geleden, bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014. Het initiatief voor de collegevorming lag niet meer bij de PvdA, maar bij D66; de PvdA belandde zelfs buiten het college.

    Sinds woensdagavond is Burgerbelangen de grootste partij (zeven zetels volgens de voorlopige uitslag), D66 verliest twee van de zeven zetels. PVV komt nieuw binnen met drie zetels. De PvdA wordt nog kleiner: van vijf naar vier zetels. „Een verlies dat pijn doet’’, reageerde de lijsttrekker Laurens van der Velde.

    Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk, oprichters van Denk, hebben als parlementariër „het sentiment’’ onder de Turkse Nederlanders ,,goed aangevoeld’’, stelt hoofddocent Vermeulen. Hij doet sinds 1994 onderzoek doet naar stemgedrag van migrantengroepen in Amsterdam. „Je zag vanaf 2010 dat mensen met een Turkse en Marokkaanse achtergrond teleurgesteld waren in de traditionele partijen, maar er was geen alternatief.’’ Mensen met een Turkse of Marokkaanse achtergrond stemden in het verleden meestal PvdA, SP of GroenLinks, vaak op kandidaten met dezelfde afkomst.

    Vermeulen is benieuwd naar hoe het lokaal verder gaat met Denk. „De vraag is of je op langere termijn de belangen van je achterban kunt behartigen als je zo geïsoleerd bent als Denk. Om zaken te regelen, zal je moeten samenwerken.’’

    Of dat lukt is nog maar de vraag. In Amsterdam heeft grote winnaar GroenLinks al laten weten niet met Denk te willen samenwerken vanwege de reactie van Denk op de erkenning van de Armeense genocide door de Tweede Kamer. Op de Turkse tv riep Kuzu Nederlanders van Turkse afkomst op om kandidaat-raadsleden van Turkse afkomst te vragen wat zij vinden van dat besluit. Voor Turkije is het erkennen van de Armeense genocide onacceptabel.

    In Deventer weigerde VVD-lijsttrekker Daaf Ledeboer in aanloop naar de verkiezingen in debat te gaan met de lokale Denk-lijsttrekker Ahmet Kaya omdat die geen afstand wilde nemen van de uitlatingen van Kuzu. Ledeboer spreekt over intimidatie van (kandidaat-)raadsleden: „Ik ga niet mee in een situatie waarin mensen zich niet meer veilig voelen en niet meer vrij zijn om te zeggen wat ze denken. Je neemt liberale vrijheden bij elkaar weg waardoor je de democratie ondermijnt.’’

    De Enschedese lijsttrekker Sariakçe vindt de oproep van Kuzu niet intimiderend, maar „juist transparant. Durf te vragen, hoe sta jij erin? Dat is het enige wat hij heeft gezegd.’’

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  6. Arnhem: SP en D66 in Arnhem zwaar afgerekend op ruzies in college

    Door Patricia Veldhuis

    Even na middernacht staat de ‘Bokito van Arnhem’ wat aangeslagen in het stadhuis terwijl de huisband van ambtenaren vrolijke covers speelt. SP-wethouder Gerrie Elfrink, die zijn bijnaam dankt aan het soms wat bruuske optreden in het Arnhemse college, is zwaar teleurgesteld. De SP kreeg hier vanavond de zwaarste klap: van acht naar drie zetels – nadat 90 procent van de stemmen was geteld. „Het is balen. Vooral omdat we niet alleen in Arnhem hebben verloren, maar in het hele land.”

    „Als we niets hadden gedaan, was het hier een puinhoop. Maar daar hoor je nooit wat over”

    Coalitiegenoot D66 verloor ook stevig (de partij ging van acht naar vijf zetels), maar lijsttrekker Sabine Andeweg bleef lachen: „Ook met vijf zetels kunnen we onze standpunten uitdragen en het verschil maken in Arnhem.”

    Het verlies lijkt een afrekening met de twee partijen die bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen de grootste werden en samen in een coalitie kwamen. Dat leverde politiek vuurwerk op, waarbij flinke brokken werden gemaakt: twee coalities sneuvelden en vier wethouders verdwenen voortijdig van het toneel. De bestuurscultuur in het Arnhemse gemeentehuis kreeg landelijke bekendheid na een onderzoeksrapport van bestuurskundige Paul Frissen - en niet omdat het er zo fijnzinnig aan toe ging in de hoofdstad van Gelderland.

    Elfrink was eerder op de avond nog optimistisch („Het is een feestdag!”). Een afrekening? Integendeel: „Ik hoor juist van veel mensen dat ze wel klaar zijn met het Gerrie-bashen”, zei hij in de thuisbasis van de partij in de Arnhemse volksbuurt de Geitenkamp. „We hebben veel goede dingen gedaan voor de stad. Als we niets hadden gedaan, was het hier een puinhoop. Maar daar hoor je nooit wat over.”

    De grote winnaar in Arnhem is Groenlinks. Al voor de eerste uitslagen binnenkomen, zit de stemming er lekker in. In het ‘campagnehonk’ in de binnenstad van Arnhem staan de flessen bier op tafel en klinkt luid gejuich als lijsttrekker Cathelijne Bouwkamp binnenkomt. Die straalt en hoopt op zes zetels. „Maar of dat lukt? Geen idee. Kiezers zijn op drift.”

    D66-leider Alexander Pechtold een maand geleden op campagne in het centrum van Arnhem. Foto ANP / Koen Verheijden

    Als de partij een paar uur later met zeven zetels in een klap de grootste partij van Arnhem is, kan Bouwkamp het nauwelijks geloven. „Heel bijzonder dat we in een niet-studentenstad de grootste zijn. Ik ben zó trots op mijn stad.”

    De verklaring voor de winst? „Dat we onze rug recht hebben gehouden”, denkt ze.

    GroenLinks stapte twee jaar geleden uit het Arnhemse college, na onenigheid over een nieuwbouwproject aan de Rijn. „Dat gaf ons veel krediet. We zijn een partij die niet altijd kiest voor de macht. We staan voor onze principes.”

    Het vertrek uit het college had nog een bijkomend voordeel: „De sfeer was niet prettig. Het onderzoeksrapport van Frissen was voor mij een en al herkenning en erkenning.”

    En nu? „Nadenken, overleggen met het landelijke partijbestuur en dan aan de slag.”

    De winnaar van de verkiezingen laat zich nog niet uit over samenwerking met andere partijen. „Het belangrijkste is dat we een stabiel college vormen na de roerige jaren die achter ons liggen. Iedereen is welkom om te praten.” Iedereen, behalve de PVV. „Die zijn uitgesloten als coalitiepartner. Partijen die discrimineren, daar kunnen we niet mee samenwerken.”

    Gerrie Elfrink droomde eerder op de avond van een coalitie „op links” met GroenLinks en de PvdA. Bouwkamp, sceptisch: „Dat twitterde Gerrie. Maar hij heeft er met mij nooit over gepraat. En daar begint het wel mee.”

  7. Rucphen: PVV ziet ‘Geert-effect’ in Rucphen, maar is niet grootste

    Door Bram Endedijk

    „De PVV: vier zetels!” De raadzaal van Rucphen is klein, toch wordt er een microfoon gebruikt tijdens de verkiezingsavond. Helemaal achterin de raadzaal staat Ad Vissenberg, directeur bij de lokale bouwmarkt en lijsttrekker van de PVV in Rucphen. Hij klapt twee keer in zijn handen, steekt dan zijn duim op. Een voorzichtige lach. „Dit is het Geert-effect. En een klein beetje het Ad-effect.”

    De PVV is in Rucphen de grote winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen. De partij gaat van nul naar vier, van de negentien zetels die er in Rucphen te verdelen zijn. Het is minder dan tijdens de laatste landelijke verkiezingen: toen kreeg de partij van Geert Wilders maar liefst 38,9 procent van de stemmen. Nergens in Nederland stemden procentueel meer mensen op de PVV.

    Logisch dus dat Rucphen een van de gemeenten was waar de PVV deze verkiezingen voor het eerst lokaal meedeed. Het zorgde voor een politieke storm in de kleine Brabantse gemeente, want de verkiezingen waren er altijd o zo overzichtelijk. Al jaren doen er in Rucphen slechts vijf partijen mee: VVD, CDA, D66, PvdA en de lokale Rucphense Volkspartij (RVP).

    Verkiezingsposters in centrum van Rucphen. Foto Merlin Daleman

    En nu moeten er dus felicitaties richting de PVV. Lijsttrekker Ad Vissenberg kan nog niet al te veel zaken noemen die hij dankzij de overwinning wil veranderen in Rucphen. De islam speelt in de gemeente niet echt een rol, zo geeft hij toe. Maar toch wil hij „onze eigen mensen voorop stellen”. Vooral als het om de verdeling van woningen gaat. „Mensen uit Groningen en Amsterdam die naar Rucphen komen krijgen meteen een huis, terwijl mensen die hier vandaan komen vaak jaren moeten wachten. Dat wil ik proberen te veranderen.”

    Vooraf was de verwachting dat vooral de lokale partij RVP schade zou ondervinden van de komst van de PVV. Maar de lokale partij behoudt zes zetels, en wordt daarmee zelfs de grootste. Slachtoffer van de komst van de PVV is de VVD, de partij levert twee zetels in. „Wij zijn het kind van de rekening van het PVV-effect”, zegt VVD-lijsttrekker René Lazeroms. „Dit hadden we echt niet aan zien komen, ik ben ontzettend teleurgesteld.”

    Maar toch, de RVP en de VVD hebben samen genoeg zetels om de PVV uit een nieuwe coalitie te houden. RVP-lijsttrekker Martien de Bruijn wil daar nog niet op vooruitlopen. „Een ding is duidelijk: mensen kiezen hier lokaal. Geert Wilders stond op elke verkiezingsposter, maar wij zijn de grootste. Maar ik ben open naar de PVV toe hoor, wij sluiten helemaal niemand uit.”

    En ook de PVV wil wel een wethouder leveren, zegt lijsttrekker Ad Vissenberg. „De VVD en RVP hebben nu nog maar een krappe meerderheid. Wij zijn er klaar voor om verantwoordelijkheid te nemen. Nee, Rucphen is nog lang niet van de PVV af.”

  8. Roermond: Van Rey is weer de grootste, maar wie wil nog met hem besturen?

    Door Paul van der Steen

    De Liberale Volkspartij Roermond (LVR) van Jos van Rey gaat waarschijnlijk ook de komende vier jaar niet meebesturen in Roermond. De grootste partij in die gemeente verloor één van haar tien zetels. GroenLinks (zes zetels), CDA (vijf), Demokraten Swalmen (drie) en D66 (twee), die de afgelopen periode met drie andere partijen een coalitie vormden, hebben nu met vier al een meerderheid.

    „Dit college is beloond voor haar harde werken”, zegt Marianne Smitsmans, lijsttrekker van GroenLinks, tweede partij en de grote winnaar in Roermond met een groei van vier naar zes zetels. „Dan ligt het voor de hand dat je met je partners met wie je het samen hebt gedaan aan tafel schuift.”

    Ook de leiders van CDA, D66 en Demokraten Swalmen denken er zo over. Frans Schreurs, van laatstgenoemde partij: „De kiezer in Roermond wil rust, stabiliteit en betrouwbaarheid. Geen zaak die steeds weer afleidt van waar het echt om gaat.”

    De uitslag werd woensdagavond bekendgemaakt in de tuinzaal van het Roermondse stadhuis. Vertegenwoordigers van de LVR – bijeen in een café aan de overkant van de Markt – vertoonden er zich af en toe. „Het is een uitslag vergelijkbaar met vier jaar geleden”, vindt lijsttrekker Dré Peters. „Met het verschil dat een aantal partijen door het ijs is gezakt.”

    Zijn partijgenoot Jan Puper, nummer vijf op de lijst en vertrouweling van Van Rey, hoopt dat er ondanks de gepolariseerde sfeer van de afgelopen jaren gewoon kan worden onderhandeld met andere partijen. „Geen cordon sanitaire, maar fatsoenlijke gesprekken. Dirk Franssen is onze eerste wethouderskandidaat. Jos van Rey heeft bewezen wat hij kan. Ik begrijp zijn drive, maar als andere partijen tegen zijn aanstelling zijn, moet je misschien je knopen tellen.” De LVR had gehoopt op een coalitie met de VVD, Denk en mogelijk nog een andere partner. Zo’n college lijkt nu uitgesloten.

    Van Rey bleef tussen zijn partijgenoten in het café. Bij de verkiezingen van vier jaar geleden moest zijn proces nog beginnen. Inmiddels is hij, eind vorig jaar, door het gerechtshof in Den Haag veroordeeld tot een voorwaardelijke celstraf van twaalf maanden voor corruptie, stembusfraude en schending van het ambtsgeheim tijdens de benoemingsprocedure van een nieuwe burgemeester. Ook mocht hij van het gerechtshof twee jaar lang geen bestuurlijk ambt bekleden.

    Jos van Rey op verkiezingsdag in Roermond. Zijn Liberale Volkspartij Roermond verloor één van haar tien zetels. Foto Marcel van Hoorn/ANP

    Dat belet Van Rey niet om volksvertegenwoordiger te zijn en blijven. Behalve van de Roermondse gemeenteraad is hij ook lid van Provinciale Staten van Limburg. Omdat de oud-VVD’er in cassatie is gegaan bij de Hoge Raad, geldt het verbod op uitoefening van een bestuurlijk ambt vooralsnog niet en zou hij ook wethouder kunnen worden.

    Burgemeester Rianne Donders (CDA) toonde zich woensdagavond tevreden over de opkomst van bijna 54 procent. „Het is nu verder aan de partijen om tot een college komen”, zei ze zo neutraal mogelijk. Donders’ verhouding met de LVR is gespannen. Eerder drong ze al aan op wettelijke mogelijkheden om in opspraak geraakte gemeenteraadsleden en wethouders te schorsen voor de duur van een strafproces.

    Het CDA in de raad vindt Van Rey in beide posities niet te handhaven. Smitsmans (GroenLinks) wil Van Rey in geen geval als wethouder zien en hield zich woensdagavond op de vlakte over haar oordeel over het raadslidmaatschap van de LVR-politicus.

    Of Van Rey in de gemeenteraad van Roermond komt, is niet zeker. Hij was net als in 2014 lijstduwer. Maar gezien de uitslag toen – ruim drieduizend van de rond zevenduizend uitgebrachte stemmen voor de LVR – is zijn verkiezing ook nu waarschijnlijk.

    De PvdA, de afgelopen vier jaar coalitiepartij, komt niet terug in de Roermondse raad. De sociaaldemocraten hebben waarschijnlijk geleden onder de deelname van de SP en Denk, beiden goed voor één zetel.

  9. Rozendaal: 21:18 uur, alle stemmen geteld. Zijn we de eerste?

    Door Freek Schravesande

    Een grote hond stapt de statige raadzaal van het gemeentehuis van Rozendaal binnen, tevens stemlokaal. Het baasje ontvangt haar stembiljet en de hond gaat zitten op het groen-zacht tapijt, net nieuw. „Hij is toch wel zindelijk hè”, knipoogt burgemeester Jan Hendrik Klein Molekamp vanuit een hoek. Hij heeft zijn horloge afgedaan en voor zich op tafel gelegd. Een gewoonte uit zijn tijd als Kamerlid voor de VVD.

    De burgemeester is in zijn element. Voor het Gelderse Rozendaal, 1.570 inwoners, zijn verkiezingen een moment van saamhorigheid. Iedereen komt naar het gemeentehuis, het enige stembureau, en maakt met elkaar een praatje terwijl Monique van burgerzaken de schaal spekkies aanvult.

    Maar boven op zolder neemt de spanning toe. Daar staan vier man ijsberend rondom een lege tafel. Ze nemen nog éénmaal de procedures door: stembiljet uitvouwen en dan in bundels van 25 leggen op tafel één, twee of drie, afhankelijk van de gekozen partij.

    In Rozendaal kun je stemmen op BGR, Rosendael ’74 of PAK, meer keuze is er niet. En daarmee maakt Rozendaal, naast de titels kleinste gemeente van het vasteland, rijkste en zowat groenste gemeente van Nederland, bij elke verkiezing óók kans op de titel ‘als eerste gemeente klaar met het tellen van de stemmen’. In 2006 lukte dat, en in 2010. Met zo weinig kiezers en zo weinig partijen gaat het tellen nu eenmaal snel: binnen twintig minuten. Voorkeursstemmen worden later geteld.

    Maar bij de laatste verkiezingen gingen Vlieland en Schiermonnikoog er met de titel vandoor. „Die werden opeens fanatiek”, zegt Monique, tevens stemmenteller én straks degene die persbureau ANP belt om snel de uitslag door te geven. „We hebben weleens gezegd: kunnen we niet iemand op de eilanden neerzetten om de boel te saboteren?”

    De eerste keren dat Rozendaal werd afgetroefd, stuurde burgemeester Klein Molekamp nog vriendelijk een bloemetje naar de winnaar, maar dat doet hij niet meer.

    Het is ook niet eerlijk. Het aantal stemgerechtigden op Schiermonnikoog en Vlieland is enkele honderden lager dan de 1.225 in Rozendaal. Bij verkiezingen in de zomer is dat nog te compenseren, dan zijn er ook vakantiegangers die er stemmen.

    Daarnaast zijn de burgers in Rozendaal érg trouw – de opkomst bij de vorige landelijke verkiezingen was 94 procent. En met de bouw van een nieuwe woonwijk telt het dorp sinds dit jaar honderd inwoners méér. Klein Molekamp: „En daarmee zijn we misschien ook wel de snelst groeiende gemeente van het afgelopen jaar.”

    Het is 21.01 uur als op zolder de liftdeuren opengaan. De stembus wordt naar buiten gerold. De stalen groene stembus van voorheen is dit jaar ingeruild voor een kliko met soepele wieltjes. Gewiekst belandt de inhoud op tafel en direct beginnen de stemmentellers onder leiding van Monique met biljetten uitvouwen en neerleggen op de drie tafels. Tien man in totaal, een lichtjaar aan ervaring.

    „En”, vraagt Monique, „hoeveelste zijn we in het rijtje?”

    De politiek heeft zich intussen verzameld in de raadszaal. Politieke verschillen tussen de partijen zijn er vrijwel niet – in kasteeldorp Rozendaal valt weinig te verbeteren. De vraag is vooral of een van de partijen zal worden afgerekend op de kwestie ‘school’ die de gemeenteraad – en ook het dorp – de afgelopen bestuursperiode in tweeën heeft gesplitst.

    Kort gezegd: er moest een nieuwe basisschool komen die geen van de inwoners wilde voor zijn deur. De kwestie leidde ertoe dat bij de vorige raadsverkiezingen bestuurderspartij BGR voor het eerst in haar geschiedenis in de oppositie belandde. Rosendael ’74 en PAK smeedden een coalitie en kozen voor een locatie voor de school die BGR niet zag zitten. Het chagrijn bij BGR duurde voort tot aan vandaag.

    „Klopt het? Klopt het?” Het is 21.18 uur en de stemmen zijn geteld. Er klinkt druk gepraat en de tellers controleren nog snel de krabbels met getallen op blauwe memo’s. Dit is het moment dat Monique op haar telefoon nog éénmaal narekent of het aantal stemmen wel klopt met de opkomst. Want ja, dat is wel eens misgegaan. Moesten ze hertellen en waren ze niet de eerste.

    Maar ditmaal klopt het. Monique toetst het telefoonnummer van het ANP in. „Ssst…”, klinkt om haar heen. De telefoon gaat over. „Hallo…”

    Ook op dit moment ging het in het verleden weleens mis. Kreeg ze aan de andere kant van de lijn een wat sloom type die zei: „Huh?”

    Nu gaat het snel. Monique geeft direct de identificatiecode van Rozendaal door en de uitslag: 1.005 stemmen, waarvan 5 ongeldig en 3 blanco. Winnaar is Rosendael ’74 met 393 stemmen. PAK tweede met 308 en BGR, bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen nog de grootste, 296 stemmen.

    „En”, vraagt Monique, „hoeveelste zijn we in het rijtje?” Ze knikt begripvol. „Derde…” Schiermonnikoog eerste.

    In de raadszaal zit burgemeester Klein Molekamp aan de rode wijn. „Een politieke aardverschuiving”, noemt hij de uitslag. Alle gedoe rond de school heeft BGR blijkbaar niet geholpen. En dat Rozendaal derde is geworden? „Ach, ik heb liever een hoge opkomst dan een snelle uitslag.”

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  10. Delfzijl: Groningen rekent in referendum af met Den Haag

    Door Milo van Bokkum

    Vóór 21 maart was het in Delfzijl bijna een verkiezingsthema an sich: hoe moesten er ooit 12 partijen over 19 raadszetels verdeeld worden?

    Een ongegronde angst, zo blijkt tijdens een gemoedelijke uitslagenavond in theater en congrescentrum De Molenberg in het hart van het Groningse havenstadje. Heel de politieke elite, inclusief burgemeester, wethouders en lijsttrekkers, heeft zich er verzameld. Zij zien even na half twaalf hoe er relatief weinig verschuivingen optreden: de lokale partijen blijven favoriet, de raad (die voorheen wel 21 zetels had maar door de bevolkingskrimp kleiner is) blijft tien partijen tellen.

    Burgemeester Gerard Beukema (PvdA) waarschuwde aan het begin van de avond al voor een „historisch lage opkomst”

    Gedaan is het met de ene zetel van D66, en de PVV komt met één zetel binnen – een magere score vergeleken met de tweede plek die de partij hier bij de landelijke verkiezingen haalde. „Ik had gehoopt op twee, maar elke winst is mooi”, zegt lijsttrekker Emil Smeding achteraf.

    Er kan dus gewoon over coalities gepraat worden. Verbazing is er vooral over het zeer kleine aantal stemmers dat bij sommige stembureaus is komen opdagen. Burgemeester Gerard Beukema (PvdA) waarschuwde aan het begin van de avond al voor een „historisch lage opkomst”. En inderdaad. Er kwam in Delfzijl-Noord niet meer dan 20,44 procent van de stemgerechtigden langs om een stem uit te brengen.

    Foto ANP / Piroschka van de Wouw

    In de rest van de provincie Groningen stemde maar ongeveer de helft van de gemeentes, vooral in het noordoosten. Door herindelingen zal de rest pas later dit jaar naar de stembus gaan, als ze dit niet al in november hebben gedaan. Toen won verrassend genoeg de PvdA in de nieuwe gemeente Midden-Groningen.

    Die trend zet zich nu voorzichtig door. De partij handhaaft zich op veel plekken en trok zelfs af en toe iets meer stemmen dan in 2014, zoals in het traditioneel ‘rode’ Oldambt (waar ze nipt de grootste werd), Veendam en Pekela. In die laatste plaats bleef duidelijke winnaar SP oppermachtig met vier zetels.

    De PVV, die hier haar tweede Groningse locatie had, eindigde op de vierde plaats door twee zetels van kleine partijen over te nemen – verder bleef de raad met 15 plekken volledig onveranderd. Landelijk haalde de partij hier nog de meerderheid; desalniettemin jubelde lijsttrekker Arthur van Dooren tegen RTV Noord over „een feestdag”.

    Vrijwel nergens werd zo massaal tegen de Wiv-wet gestemd als in het noorden van het land

    Als dan ook nog in Loppersum eigenlijk alleen het CDA wat inlevert aan grootste partij Loppersum Vooruit, kan je rustig concluderen dat de verhoudingen in de provincie Groningen maar weinig zijn veranderd. Meer dan een enkele zetel is er niet gewisseld tussen partijen. Dat komt deels doordat sommige gemeentes hier nu eenmaal altijd flink rood blijven, maar dat geldt zeker niet voor allemaal. Er tekent zich ook een beeld af van bewoners die niet de behoefte voelen om lokaal ergens mee af te rekenen.

    Dat in tegenstelling tot met de landelijke politiek in ‘Den Haag’. Vrijwel nergens werd zo massaal tegen de Wiv-wet gestemd als in het noorden van het land: in nul gemeentes in Groningen haalde een voor-stem de meerderheid. Dat kon geen enkele andere provincie zeggen.

  11. GroenLinks: Met winst vestigt GroenLinks zich stevig in de steden

    Door Mark Lievisse Adriaanse

    Vraag het leden van GroenLinks die op de verkiezingsavond in Club Panama in Amsterdam zijn, of de partijvoorzitter Marjolein Meijer, of partijleider Jesse Klaver, en ze zeggen allemaal hetzelfde. Dat deze avond „historisch” is. Want GroenLinks is de grootste in Amsterdam en Utrecht en wie weet waar nog als de uitslagen van elders in het land binnendruppelen.

    Natuurlijk: bij GroenLinks wisten ze dat ze gingen winnen. Dat moest ook wel, want vier jaar geleden verloor de partij nog flink – van 6,7 procent naar 5,4 procent. Maar de partij wilde meer dan alleen winnen, het ging er ook om hóe groot GroenLinks zou worden, en waar. „De grootste worden in de progressieve steden”, noemt de Leidse student Dirk van Hoorn vlak voordat de eerste exitpolls binnen komen het doel van de avond. „En dan vooral in Amsterdam”, voegt Tijs Sikma uit Nijmegen eraan toe. De laatste weken maakte de partij er in de hoofdstad een tweestrijd van tegen D66 met als inzet de grootste worden.

    Dat lukt. Als om tien uur stipt de exitpoll van Amsterdam op het grote scherm in Club Panama verschijnt, schreeuwt iedereen het uit. Kamerlid Nevin Ozotuk, zelf Amsterdamse, roept „Yes! Yes! Yes!” en danst. Om haar heen klappen oudgedienden als Marijke Vos en Paul Rosenmöller hard in hun handen.

    Volg hier het liveblog over de gemeenteraadsverkiezingen en het referendum.

    Eerder op de avond zijn er ook van Utrecht en Rotterdam al exitpolls binnengekomen. Ook flinke winst: verdubbeling in Rotterdam, de grootste in Utrecht. Minder aandacht is er voor de peilingen over de uitslagen in Enschede en Emmen. Ook daar wint GroenLinks, maar de muziek in de zaal speelt gewoon door. Er wordt gejuicht, maar even goed doorgepraat.

    GroenLinks wil zo graag een „brede beweging” worden, zoals partijleider Jesse Klaver rond half elf zegt op het podium – hij draagt een spijkerbroek met sneakers. Maar is ze dat ook? De partij lijkt vooral te scoren in de steden waar veel jonge, hoogopgeleide kiezers zich aangetrokken voelen tot de groene, progressieve boodschap van de partij.

    Dat is ook het publiek in Club Panama. Overwegend wit, studerend aan de Universiteit van Amsterdam, hip gekleed. Niet per se lid van GroenLinks, maar wel sympathisant. Geen partijtijgers, maar „campaigners” van de „beweging”.

    Als later in de avond uit tussentijdse uitslagen blijkt dat GroenLinks ook in steden als Zutphen, Culemborg en Helmond lijkt te gaan winnen, dringt in het team rondom Jesse Klaver – en bij de leider zelf – het besef echt door. GroenLinks lijkt nu ook door te breken in steden waar ze traditioneel niet de grootste linkse partij was, omdat de PvdA en SP het er beter deden. „We verbinden provincie en stad”, zegt Klaver. „We zijn nog niet de brede volkspartij die we willen zijn. Maar vanavond zetten we een belangrijke stap.” GroenLinks

    In de bijzaal van Club Panama krijgen ze het allemaal niet meer mee. Daar is al overgeschakeld van de NOS naar de Amsterdamse tv-zender AT5. Na het tellen van 97,5 procent van de stemmen, blijkt GroenLinks 8,4 procent van het electoraat achter zich, ruim drie procent meer dan vier jaar geleden.

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  12. PvdA neemt ingecalculeerd verlies

    Door Clara van de Wiel

    Teleurgesteld? Als PvdA’ers dat na het binnenkomen van de eerste uitslagen al zijn, dan geven ze er weinig blijk van. Op grote schermen volgen ze de exitpolls. Wel wordt op de uitslagenavond in Amsterdam gezucht als de verliezen groot blijken. Maar de klappen lijken ingecalculeerd. Alsof men dit zoveelste slechte nieuws er ook nog wel bij kan hebben.

    Slechter dan vorig jaar is het in elk geval níet

    Vier jaar geleden kwam de klap nog wel hard aan. Toen verloor de partij ook fors en zakte ze landelijk van 15,7 naar 10,3 procent. De partij kreeg, twee jaar na de start van Rutte II, de eerste rekening voor het regeren met de VVD. Symbolisch was in 2014 vooral het verlies in alle grote steden, waardoor de PvdA vrijwel nergens meer de grootste was. In het traditionele PvdA-bolwerk Amsterdam verloor de partij vijf van de vijftien zetels en moest ze de koppositie aan D66 afstaan.

    Dit jaar krimpt de partij nog verder: in Amsterdam dreigt zelfs halvering. In Rotterdam blijven er van de acht zetels nog vijf over, in Utrecht zakt de partij van vijf naar drie. In Eindhoven, de laatste grote stad waar de PvdA nog de grootste was, wordt de partij nu voorbijgestreefd door de VVD en GroenLinks.

    „Vorig jaar stond ik nog op een begrafenis”

    Maar, benadrukken PvdA’ers woensdagavond fanatiek: slechter dan vorig jaar is het in elk geval níet. Toen behaalde de partij tijdens de Tweede Kamerverkiezingen niet meer dan 5,7 procent van de stemmen, negen Kamerzetels. Dat absolute dieptepunt is voor de PvdA nu het ijkpunt.

    Wanneer in Emmen een verlies van 0,6 procent wordt voorspeld, volgt gejuich. „Mooi hè, van Leiden!”, klinkt het, nadat zich een gerucht over één zetel winst in die stad verspreidt. De zaal reageert euforisch op het verlies van D66 in Amsterdam en Utrecht.

    Babyshower
    „Jongens, we hebben verloren hè”, moet de Amsterdamse lijsttrekker Marjolein Moorman het uitgelaten publiek aan het begin van haar toespraak herinneren. En ook als partijleider Lodewijk Asscher halverwege de avond het woord neemt, lijkt het haast een overwinningsspeech. Er was „strijd geleverd in volle tegenwind”. Maar: „Het herstel is begonnen.” En: „De boodschap aan Nederland is: de PvdA komt altijd weer terug.”

    Maar ‘terug’ is de PvdA na woensdag nog lang niet. Eerder is er in de partij berusting, dat de PvdA als grote bestuurspartij niet meer bestaat. Op de uitslagenavond in Amsterdam, in een zaaltje waar de Kamerfractie tot een paar jaar geleden nauwelijks zou hebben gepast, ontbraken partijkopstukken vrijwel volledig. „Neem een biertje, maak er een feestje van”, spoorde Asscher de vooral jonge Amsterdamse campaigners aan. „Let’s hear it for Emmen!” Met een high-five verliet hij de zaal rond 23:00 uur.

    „De weg is nog lang”, erkende Kamerlid Gijs van Dijk. Maar bijna verbaasd constateerde hij bij zichzelf een behoorlijk vrolijke stemming. „Vorig jaar stond ik nog op een begrafenis.” En nu? „Misschien een soort babyshower?”

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  13. VVD en CDA gaan nek-aan-nek

    Door Barbara Rijlaarsdam

    Wie zou, ná alle lokale partijen, de grootste landelijke partij worden? Het CDA, zoals gewoonlijk? Of zou het de VVD lukken zijn coalitiegenoot af te troeven? Bij het CDA zijn ze er aan het begin van de woensdagavond van overtuigd dat ze de grootste blijven.

    De eerste (relatief kleine) verliezen in Rotterdam, Utrecht, Weert en Enschede worden in stilte voor kennisgeving aangenomen. „We staan nu naar getallen te kijken, maar wat zegt het nou, dat we in Rotterdam van 5,9 naar 5,5 procent gaan”, zegt partijvoorzitter Ruth Peetoom.

    De verkiezingsavonden bij de twee grootste landelijke partijen zijn onvergelijkbaar

    De CDA’ers zijn benieuwd naar het „totaalplaatje”, zeggen ze. Dat ze in de steden wat verliezen, soit. Belangrijker is: hoe hebben de kiezers in de regio gestemd? „Verkiezingen zijn ook maar een momentopname”, relativeert staatssecretaris van Economische Zaken Mona Keijzer, landelijk de nummer twee. „Volgend jaar kan er iets gebeuren waardoor het beeld volledig kantelt.”

    Bij de VVD raken ze er in de loop van de avond van doordrongen dat ze het CDA mogelijk voorbij zijn gestreefd. Echt relevant is dat niet, zegt Annemarie Jorritsma, fractievoorzitter van de liberalen in de Eerste Kamer. „Maar het is wel leuk”, voegt een breed lachende Sander Dekker, minister voor Rechtsbescherming, daaraan toe.

    De verkiezingsavonden bij de twee grootste landelijke partijen zijn onvergelijkbaar. De christen-democraten, bijeen in het eigen partijkantoor in Den Haag, hebben veel aandacht voor het scherm in de hal. De muziek staat zachtjes, zodat de aanwezigen kunnen luisteren naar de uitslagen. Op de tafels staan paaseieren en koekjes, later ook cherrytomaten en reepjes komkommer met een dipsausje. De TL-verlichting maakt dat de sfeer er niet écht in komt.

    Bezoekers tijdens de uitslagenavond van VVD na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP / Olaf Kraak

    De VVD daarentegen zit in een hippe rooftopbar op een industrieterrein, een kwartiertje bij het CDA vandaan. De muziek staat er loeihard. De aanwezigen zijn meer bezig met borrelen dan met de uitslagen op de televisieschermen. „Zelfs als we verloren hadden, zou het hier nog gezellig zijn”, aldus VVD-coryfee Loek Hermans.

    Als de eerste voorlopige uitslag van Den Haag binnenkomt barst gejoel los. De VVD zou acht zetels hebben behaald. „Verdubbeld! Dat is fijn”, aldus een juichende Sander Dekker, die zelf ook twee keer lijsttrekker was in Den Haag.

    Om kwart over elf stapt partijleider Mark Rutte op het podium. Hij houdt nog een slag om de arm, maar, zegt hij, het ziet ernaar uit dat de VVD voor het eerst in de zeventigjarige geschiedenis van de partij de grootste wordt bij de lokale verkiezingen. De premier durft al van een „schitterende avond” te spreken.

    Hoewel nog niet alle stemmen zijn geteld en het dus ongewis is wie de strijd heeft gewonnen, hebben de liberalen duidelijk een knappe prestatie neergezet. Het is voor het eerst in twintig jaar tijd dat een regeringspartij winst boekt bij lokale verkiezingen. In Rotterdam behaalde de VVD twee zetels extra. In Amsterdam – met veel concurrentie, onder meer van Forum voor Democratie – wist de VVD gelijk te blijven.

    In Den Haag wordt uiteindelijk ex-PVV’er Richard de Mos de grootste, en behaalt de VVD niet acht, maar zeven zetels. Dat zijn er toch drie meer dan vier jaar geleden. En vrolijk feesten de VVD’ers door.

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  14. D66 verliest zonder openlijke teleurstelling

    Door Petra de Koning
    Bij D66 was het van tevoren afgesproken: op hun uitslagenavond in Utrecht, in café De Winkel van Sinkel, zouden ze bij verlies niet al te teleurgesteld gaan doen. Het verlies kwam er. Vooral in steden als Amsterdam en Utrecht komt het hard aan, GroenLinks neemt het daar als grootste partij over van D66. En de openlijke teleurstelling kwam er niet.

    Zilver is ook een podiumplek

    D66-leider Alexander Pechtold hield de hele avond stevig vast aan zijn beeldspraak van ‘het podium’. Goud was het niet geworden. „Maar zilver is ook een podiumplek.” En denk eens, zegt hij meteen na zijn toespraak, aan tien jaar geleden. „Toen was voor ons zelfs koper niet in zicht. Nu zijn we een middenpartij, wij zijn niet van de flanken en toch zijn we erg zichtbaar.”

    Het verlies komt volgens Pechtold door het meeregeren en door de versplintering in de politiek „waardoor iedereen al wat inlevert”. En mensen zien de mooie dingen nog niet waar het kabinet-Rutte III volgens hem nog mee komt: „De lastenverlichting, de investeringen in het onderwijs, noem maar op.”

    Pechtold en ook andere D66’ers beginnen in Utrecht over hun „geschiedenis”. „Regeren was voor ons steeds halveren”, zegt Tweede Kamerlid Pia Dijkstra. En hoe je het verlies nu ook ziet, dát is niet gebeurd. Of kijk naar linkse partijen als SP en PvdA. „Die zitten in de oppositie en krijgen ongelofelijke klappen”, zegt minister van Onderwijs Ingrid van Engelshoven helemaal aan het eind van de avond. „Wij zoeken verbinding en nemen verantwoordelijkheid. En we zijn nog steeds een stabiele middenpartij. Ik ga nu als een tevreden mens naar huis.”

    Bezoekers tijdens de uitslagenavond van D66. Foto ANP / Sander Koning

    Op het moment dat de voorlopige uitslagen uit Rotterdam, Utrecht en Amsterdam binnenkwamen, hadden de D66’ers met strakke gezichten geluisterd. Om zich daarna te herpakken. „We liggen op koers om de op één na beste uitslag ooit te gaan halen”, zei Tweede Kamerlid Jan Paternotte nadat het (voorlopige) verlies in Amsterdam bekend was geworden.

    Want de uitslag van 2014, zeggen de D66’ers elkaar na, was ook wel héél mooi geweest. Te mooi misschien. Paternotte, bij die verkiezingen lijsttrekker in Amsterdam, zegt dat hij toen van „prominente VVD’ers en zelfs GroenLinksers” te horen had gekregen: ‘We stemmen één keer op jullie om de PvdA weg te krijgen. Maar daarna nooit meer.’

    Na de toespraak van Pechtold krijgt het televisiescherm geen geluid meer – de D66’ers kijken in Utrecht niet meer met z’n allen naar de uitslagen. De muziek wordt harder gezet, discolampen gaan aan. Maar pas ver na twaalf uur is het zover: bij D66 wordt gedanst.

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  15. SP: In Oss doet de uitslag auw

    Door Victor Pak

    Er waren grote verwachtingen van partijleider Lilian Marijnissen. Toch verloor de SP flink, op basis van de exitpolls.

    Het is tien voor twaalf als de SP eindelijk uit z’n dak kan gaan. „We zijn de grootste in Oss”, schreeuwt Henk van Gerwen, campagneleider en afdelingshoofd in Oss, vanaf het podium. „Hee hee hee”, klinkt het vanuit een nog maar half gevulde zaal. „Het is de beste uitslag sinds 2006!” roept Van Gerwen om de sfeer er nog wat in te krijgen.

    Want veel was er niet te juichen op een sombere avond voor de SP. Al na de derde exitpoll van de NOS uit Weert klinkt de eerste „godsamme” in de zaal. Want ook Weert wees op verlies en op halvering. Na soortgelijke resultaten uit Rotterdam en Utrecht.

    Voor Tweede Kamerlid Renske Leijten doen die uitslagen „auw”. „Die zijn niet leuk om te zien.” Vier jaar terug scoorde de SP erg goed bij de gemeenteraadsverkiezingen. „De beste uitslag ooit”, aldus Leijten, maar die gaan vanavond niet verbeterd worden.

    Om de tijd tussen de exitpoll’s te doden, krijgt muziekband de C-Jay’s vanavond alle ruimte om zijn americanaliedjes te spelen in café De Groene Engel. De tv’s met de uitslagenavond van de NOS zijn alleen te horen wanneer er nieuwe exitpolls of uitslagen binnenkomen.

    Lilian Marijnissen van de SP tijdens de uitslagenavond in Oss. Foto ANP / Piroschka van de Wouw

    Net nadat de C-Jay’s klaar zijn met ‘I used to love her, but it’s all over now’, komt Lilian Marijnissen op. Sinds drie maanden is ze de partijleider van de SP. Net als haar voorganger Emile Roemer vorig jaar, moet Marijnissen eerst de concurrent op links feliciteren. Jesse Klaver van GroenLinks heeft het volgens haar „fenomenaal” heeft gedaan.

    Op haar eigen partij is ze „trots”, ze voelt zich „vereerd”. Al is dit niet het gewenste resultaat, zo zegt ze na haar speech: „Je hoop op meer, maar ik wist van te voren dat winst er niet in zat.”

    Kansen voor de SP ziet ze bij het overtuigen van de thuisblijver. „De mensen die teleurgesteld zijn, cynisch over de politiek, daar is voor ons veel te winnen.” Ze is hoopvol over de toekomst. „Ik ben nog maar net begonnen. We moeten de partij nu verder opbouwen. Er liggen mooie jaren voor ons.”

    Volgens Ans Broersen (60), de nummer dertien van de SP-lijst in Oss gaat dat lukken: „Als je ziet hoe zij moeilijke dingen uitlegt, dat is toch zo knap. Dan denk je meteen: oh dus zo zit het.” Daarmee gaat Marijnissen volgens Broersen, die lid is sinds 1979, „zeker mensen overtuigen.”

    Bij Broersen overheerst de blijdschap over het lokale resultaat: „We voerden campagne om de grootste te worden in Oss. Dat is gelukt, ik ben trots.” En dat het landelijk dan niet meezit? „Ach ik blijf optimistisch. Een SP’er houdt de moed er altijd in.”

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  16. PVV: Een voet tussen de deur, maar meer ook niet

    Door Enzo van Steenbergen

    PVV-leider Geert Wilders kon de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen eigenlijk altijd claimen als een overwinning. En dat is precies wat Wilders deed, woensdagavond laat. Al bleef hij ingetogen. Wilders was „een tevreden mens”, zei hij bij een kort persmomentje in de Tweede Kamer. De PVV-leider was „trots” dat het erop lijkt dat zijn partij in dertig gemeenten „een flinke voet tussen de deur” heeft gezet.

    De PVV waagde deze verkiezingen de sprong van twee (Den Haag en Almere) naar dertig gemeenten. Verliezen was bijna onmogelijk, gezien de keuze van die gemeenten. De partij deed alleen mee in gemeenten waar de PVV bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen meer dan 15 procent van de stemmen haalde. Succes verzekerd, zou je zeggen.

    De lijn is duidelijk: de PVV komt weliswaar waarschijnlijk overal in de gemeenteraad, maar de winst valt tegen

    Maar kijk met dat oog naar de PVV-uitslagen, en de rustige reactie van Wilders is begrijpelijk. Na middernacht was in veel PVV-gemeenten de uitslag al binnen. De lijn is duidelijk: de PVV komt weliswaar waarschijnlijk overal in de gemeenteraad, maar de winst valt tegen.

    De zevende partij van Enschede met drie zetels. De zesde partij van Zoetermeer met twee zetels. De twaalfde van Den Bosch met één zetel. In Venlo, geboortestad van Wilders, haalde zijn partij vier zetels, maar verloor het van EenLokaal, CDA en de VVD. Nergens werd, volgens de nachtelijke uitslagen, de PVV de grootste.

    PVV-leider Geert Wilders staat de pers te woord over de voorlopige uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP / Jerry Lampen

    Ronduit pijnlijk voor de PVV waren de uitslagen die zich aftekenden in de grote steden. In Utrecht lijkt de PVV twee zetels te halen, net als in Rotterdam – in beide steden wordt mede-nieuwkomer Denk groter. Leefbaar Rotterdam-lijsttrekker Joost Eerdmans (hij lijkt op 11 zetels uit te komen) was opgelucht dat hij de PVV van het lijf houdt: „Leefbaar Rotterdam – PVV: 3-0”.

    In Almere, één van de twee gemeenten waar de PVV al in de raad zat, verliest de partij twee zetels (9 naar 7).

    Den Haag, de andere PVV-gemeente, lijkt de partij af te straffen voor het voortdurende geruzie in de fractie en het opstappen van meerdere kandidaten uit de PVV-klas. In die stad lijkt de PVV, na het tellen van 80 procent van de stemmen, van zeven naar twee zetels te gaan. Geen enkele nieuw opgeleide PVV’er komt er in de raad. Extra pijnlijk: de grote winnaar in die stad is oud-PVV’er Richard de Mos.

    Den Haag staat bovendien symbool voor de rommelige campagne die de PVV voerde. In Rotterdam werd lijsttrekker Géza Hegedüs een dag na zijn presentatie van de lijst gegooid nadat op internet racistische uitspraken waren gevonden.

    In Utrecht zag de lijsttrekker de plaatselijke moskee graag afbranden (een uitspraak waarvoor hij excuses aanbood). In Zaanstad bleek de PVV-lijsttrekker ontslagen te zijn door de politie vanwege stalking. In Purmerend gaf de lijsttrekker op televisie toe geen enkele dossierkennis te hebben. In Rucphen werd een kandidaat van de lijst gehaald nadat op haar facebook een oud plaatje was gevonden van Mark Rutte die wordt opgeknoopt.

    Desondanks komt de PVV, de tweede partij van Nederland, vermoedelijk terecht in dertig gemeenteraden. De partij hoopt dat alle incidenten snel zijn vergeten – belangrijker voor Wilders is dat de PVV een bredere partij wordt.

    De PVV heeft voor het eerst de kans te werken aan enige talentontwikkeling. De 20-jarige student Vincent Bosch uit Poortvliet komt, als PVV-leider, in de gemeenteraad van Tholen. Hij wordt binnen de PVV getipt als toekomstig Tweede Kamerlid. Op Urk is de 20-jarige Hendrik Wakker gekozen in de raad (hij was de enige PVV-kandidaat en haalde één zetel).

    Wilders zei woensdag graag te willen meebesturen in verschillende gemeenten. Daar biedt de uitslag niet echt aanknopingspunten voor.

    In het Brabantse Rucphen lijkt de PVV wel kans te maken. Daar werd de PVV de tweede partij (vier zetels), na de Rucphense Volkspartij (zeven zetels). De partijprogramma’s lijken voldoende op elkaar om een college te vormen – geen enkele politicus in Rucphen vindt dat bij voorbaat onmogelijk.

    De Rucphense Volkspartij laat wel zien waarom de PVV zoveel minder stemmen haalt bij de gemeenteraadverkiezingen als bij landelijke verkiezingen. De PVV, zo is in vrijwel alle gemeenten te zien, verliest veel zetels aan lokale partijen.

    Maar toch: Wilders en zijn PVV’ers zullen deze week overal roepen dat er flinke winst is geboekt. Precies zoals de Arnhemse lijsttrekker Coen Verheij dat deed, op het stadhuis in zijn stad: „Alles wat we binnenhalen is 100 procent winst. Het is de eerste keer dat we hier meedoen.”

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  17. Forum voor Democratie maakt hoge verwachtingen niet waar

    Door Philip de Witt Wijnen

    Het gejuich in de zaal vol met Forum voor Democratie-fans klonk aanzienlijk luider aan het begin van de NOS-inschatting over Amsterdam – met het verlies voor de PvdA en SP – dan toen de eigen prognose in beeld kwam.

    „Dit valt tégen man!”, roept iemand vanuit de zaal

    De twee zetels in de Amsterdamse gemeenteraad zijn voor een nieuwe partij bijzonder, maar het is niet de uitkomst waar men op had gerekend. „Dit valt tégen man!”, roept iemand vanuit de zaal.

    Partijleider Thierry Baudet moet moeite doen om niet ontevreden over te komen als hij na de exitpoll van 22 uur journalisten te woord staat. Nee, hij is niet teleurgesteld hoor. „Dat is de oude manier van denken. Ik ben blij met het mandaat van de kiezer. Ik ben enthousiast.”

    Thierry Baudet van Forum voor Democratie tijdens de uitslagenavond. Foto ANP / Remko de Waal

    En dat terwijl de verwachtingen, zowel in peilingen als in eigen kring, aanzienlijk hoger waren dan vorig jaar, toen de partij met twee zetels in de Tweede Kamer wist te komen. Vorige week vrijdag riep Baudet bij een verkiezingsbijeenkomst dat hij in Amsterdam groter zou worden dan de VVD en D66.

    Dat is met 4,9 procent van de stemmen – in de exitpoll van de NOS – niet gelukt. Zowel de VVD als D66 scoort aanzienlijk hoger. Bij de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar scoorde het rechts-populistische blok – PVV, VNL en Forum – nog 8,5 procent in hoofdstad.

    Volgens Rob Rooken, secretaris van het partijbestuur en campagneleider, was het bewuste strategie om een hoge ambitie te hebben. „Reach for the stars, land on the moon. Op twee zetels kun je als nieuwkomer geen campagne voeren.”

    De zaal met enthousiaste leden die royaal worden getrakteerd op cava, patat en hotdogs - „vorig jaar konden we dat nog niet betalen”, grapt Baudet in zijn openingswoord – zijn wél uitdrukkelijk teleurgesteld.

    „De renaissance-vloot zou en moest opstomen naar de Stopera om daarmee het hart van het partijkartel te enteren. En dat is vandaag gelukt!”

    „Ik had hier veel meer van verwacht.”, zegt de 19-jarige student Iem Albiyati uit Haarlem. „We zijn kleiner dan Denk! Dat is echt klote.” De mensen aan haar borreltafel delen de deceptie.

    Baudet heeft intussen snel uitgerekend dat de uitslag in Amsterdam hoe dan ook goed is. „Twee zetels in Amsterdam zijn omgerekend ongeveer zeven zetels landelijk.”

    Desondanks wil de avond niet echt feestelijk worden. Het programma slaat niet erg aan: een slecht verstaanbaar verhaal van partij-ideoloog Paul Cliteur, iemand van de jongerenafdeling die een gedicht voordraagt en een vaak herhaalde lijst van campagnemedewerkers die bedankt worden.

    Tegen half twaalf slaagt de Amsterdamse lijsttrekker Annabel Nanninga er beter in om applaus te ontlokken. Al was het maar omdat er tegen half twaalf volgens haar inmiddels drie zetels in het vizier liggen. De Amsterdamse uitslag wordt pas op vrijdag verwacht.

    Nanninga kiest de retoriek die de leden van Forum van partijleider Baudet gewend zijn. „De renaissance-vloot zou en moest opstomen naar de Stopera om daarmee het hart van het partijkartel te enteren. En dat is vandaag gelukt!”

    In zijn slotwoord – rond middernacht – blikt Baudet vast vooruit naar de volgende verkiezingen, die van de Provinciale Staten volgend jaar. Die zijn voor Forum voor Democratie veel belangrijker want biedt toegang tot de Eerste Kamer. „En díe gaan we winnen!” De prestatie in Amsterdam – of die nu mee of tegenvalt – is volgens de partijleider „nog maar een voorproefje.”

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk

  18. Wederom winst voor de Partij voor de Dieren

    Door Jos Verlaan

    „Het hangt in de lucht”, was het mantra van de Amsterdamse lijsttrekker Johnas van lammeren van de Partij voor de Dieren de afgelopen dagen. Daar hing een stijging van één naar drie zetels in de Amsterdamse gemeenteraad, waarmee de PvdD de onmisbare schakel zou kunnen worden voor een links college in de hoofdstad.

    Drie zetels, waarmee de VVD mogelijk buiten het college kan worden gehouden. Van Lammeren zei het woensdagavond nogmaals op de uitslagenavond van zijn partij, vlak voordat de eerste exitpolls naar buiten kwamen. Die drie zetels worden later in de nacht bevestigd, als de gemeente een tussenstand publiceert.

    Maar die beoogde schakelfunctie heeft de PvdD niet, links kan in Amsterdam, mede door de winst van GroenLinks, makkelijk een college vormen zonder de PvdD. „Maakt niet uit”, haastte Van Lammeren na die exitpoll te zeggen. „Het maakt niet uit of we in de oppositie of de coalitie zitten. Het gaat om invloed. En dat hebben we nu in Amsterdam, met drie zetels meer dan ooit.”

    De verkiezingswinst zorgt er wel voor dat de PvdD er, naast oprichter en Tweede Kamerfractievoorzitter Marianne Thieme, een tweede gezicht bij krijgt: Johnas van Lammeren. Want hij is voorzitter van de grootste lokale fractie in de 18 gemeenten waar de PvdD straks vertegenwoordigd zijn. Landelijk kreeg hij deze week bekendheid na zijn verkiezing tot beste gemeenteraadslid van Nederland.

    Nu links de PvdD niet nodig heeft voor een nieuw college in Amsterdam, is het volgens Van Lammeren maar de vraag of de PvdD überhaupt wel aanschuift aan de onderhandelingstafel. „Met de standpunten van GroenLinks in Amsterdam kunnen we prima uit de voeten. Maar GroenLinks zal ook onderhandelen met D66. Welk resultaat daaruit volgt, is volstrekt onduidelijk”, zegt hij. De PvdD zal niet toegeven op hun principes. „Niet als het om dierenwelzijn of klimaatbeleid gaat.”

    Marianne Thieme, woensdag ook in het voormalige Muiderpoorttheater in Amsterdam-Oost, zag een herhaling van de winst die haar partij bij de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar boekte. Toen steeg de PvdD van 2 naar 5 zetels. Hoe dat zich precies verhoudt, was bij de exitpolls nog onduidelijk, maar het totale zetelaantal in gemeenten (nu 12), stijgt zeker, alleen al omdat de partij deze verkiezingen in 18 gemeenten meedoet, zes meer dan in 2014.

    In Amsterdam groeit de PvdD van een naar drie zetels. In Alkmaar van niets naar twee. In Utrecht van een naar twee. En in Heerlen van niets naar een zetel. Thieme: „We groeien vanuit onze principes en het uitgangspunt dat we niet alleen de mens, maar de hele planeet centraal stellen. En vanuit de overtuiging dat we voor invloed gaan en niet voor machtspolitiek.”

    Klik hier om terug te gaan naar het eerste stuk