Wat Israël toen kon, kan het nu zeker

Militaire censuur opgeheven

Israël geeft toe in 2007 een Syrische kernreactor in spe te hebben vernietigd. Buurlanden met ambities zijn hierbij gewaarschuwd.

Still uit video-opname van de kernreactor die in 2007 is gebombardeerd, die woensdag is vrijgegeven. Foto EPA

Israël vernietigde in 2007 een Syrische kernreactor in aanbouw. De Israëlische bevestiging van dat tien jaar oude nieuws is nu relevant omdat het een waarschuwing afgeeft aan de omringende landen: „Wat we toen konden, kunnen we nu zeker.”

Op 5 september 2007 om half elf ’s avonds stegen acht vliegtuigen op van vliegbases in Israël. Om half twee ’s ochtends waren ze weer terug. Missie volbracht, doel vernietigd: een kernreactor in aanbouw bij Deir ez-Zor in het noorden van Syrië, een stad die de laatste jaren vooral bekend is geworden als IS-bolwerk. Woensdag werd in Israël na ruim tien jaar de militaire censuur op de operatie opgeheven. De openbaarmaking past naadloos in Israëls retoriek richting Iran en diens vermeende ambities om een kernwapen te maken.

Aan de operatie waren maanden van interne discussies voorafgegaan. De eerste aanwijzingen van de aanwezigheid van een reactor waren er al in 2006. De doorbraak kwam toen Mossad-agenten in maart 2007 inbraken in een hotelkamer in Wenen, waar een Syrische topambtenaar zijn computer met foto’s van de kernreactor had staan, compleet met Noord-Koreaanse werknemers. Deze zouden hebben geholpen bij de bouw. Dit gedeelte van de operatie, in 2012 al beschreven in een journalistiek onderzoek van The New Yorker, willen Israëlische militairen ook nu nog niet bevestigen.

Geheim

Toen volgens Israël vaststond dat het ging om een kernreactor voor militair gebruik, verkende de toenmalige premier Ehud Olmert verschillende strategieën. Even hoopte hij dat de Verenigde Staten onder leiding van president George Bush het karwei op zich zouden nemen, maar Bush weigerde. In september besloot Israël aan te vallen voordat Syrië de reactor zou activeren.

Met de aanval hielden de Israëlische militairen zich aan een doctrine die decennia eerder was verkondigd door de toenmalige premier Menachem Begin. In 1981 hadden Israëlische bommenwerpers al een Iraakse kernreactor aangevallen onder het motto: Israël zal niet toestaan dat één van de buurlanden nucleaire capaciteit ontwikkelt.

Een groot verschil was echter dat de operatie dit keer geheim moest blijven. Dat was een essentieel onderdeel van de risico-inschatting. Na de oorlog in Libanon in 2006 – waarbij veel was misgegaan – was Israël bang dat een grootschalige operatie een tegenreactie zou uitlokken van de Syrische president Bashar al-Assad. „Om een oorlog te voorkomen, moest er ruimte zijn voor ontkenning,” zegt Amos Yadlin, het toenmalige hoofd van de militaire inlichtingendienst.

De hoop was dat als Israëlische politici en pers zouden zwijgen over de operatie, dan ook Assad ervoor zou kiezen te doen alsof er niets gebeurd was. Die strategie bleek te werken.

Lees ook: Minister: Israël wierp bom op Syrische kernreactor

‘Motivatie vijanden toegenomen’

Waarom geeft Israël de operatie nu dan wel toe? Hoewel Iran volgens Yadlin niet gewaarschuwd hoeft te worden omdat het „al lang weet dat Israël die aanval heeft uitgevoerd”, komt de publicatie goed van pas in de verspreiding van Israëls boodschap tegen aartsvijand Iran en diens bondgenoten. De Amerikaanse president Donald Trump speelt met het idee het door zijn voorganger gesloten nucleaire akkoord met Iran op te zeggen en Israël ziet dat liever vandaag dan morgen gebeuren.

Volgens Israël ontwikkelt Iran in Syrië en Libanon militaire bases en wapens die Israël direct bedreigen. Nadat de opstand tegen de Syrische president Bashar al-Assad uitmondde in een burgeroorlog, voerde Israël diverse aanvallen uit in het buurland. „De motivatie van onze vijanden is toegenomen in de afgelopen jaren, maar de macht van de IDF (het Israëlische leger) ook,” zei Avigdor Lieberman, de Israëlische minister van Defensie woensdag in de pers. „Iedereen in het Midden-Oosten kan deze vergelijking maar beter goed tot zich nemen.”

Intussen zet Israël bij het overgrote deel van die recente aanvallen de strategie voort die met de aanval in 2007 is ingezet: de hele wereld mag erover speculeren, maar Israël zwijgt.

    • Jannie Schipper