Vrienden Amsterdamse Binnenstad doen aangifte ‘hondsbrutale’ sloop

Talk of the Town

De Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad doet voor het eerst aangifte wegens illegale sloop. „Het is onze burgerplicht.”

Links Amstel 46 stond achter het middelste pand, en was via het steegje bereikbaar. Rechts Het plan voor de nieuwbouw op Amstel 50 met moderne gevel, waarvoor een vergunning is aangevraagd. De VVAB is tegen het plan. Beeld VVAB

„Hondsbrutaal.” Dat vindt Walther Schoonenberg, bureausecretaris van de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad (VVAB), van de sloop van een pandje aan de Amstel. „Het was een bijzonder huisje, aan een binnenterrein, vroeger alleen te bereiken via een steegje.” In 2014 ging dat bijzondere huisje zonder sloopvergunning tegen de vlakte. De VVAB heeft afgelopen week, voor het eerst in de geschiedenis van de vereniging, aangifte gedaan van illegale sloop. „Niemand anders doet het, dus zien wij het als onze burgerplicht.”

De VVAB heeft het er maar druk mee de laatste tijd. „Er wordt ontzettend veel gebouwd in de binnenstad”, zegt Schoonenberg. En hoe meer er gebouwd wordt, hoe meer er mis kan gaan. Dus lopen de 3.000 VVAB-leden altijd waakzaam over straat. Als ze ergens een container zien met oude balken erin, slaan ze alarm. Ja, zegt Schoonenberg, de gemeente heeft een lastige aan zijn vereniging. „Volgens mij hebben ze inmiddels een aparte ambtenaar aangesteld om onze klachten te behandelen.”

Het zijn overigens niet alleen projectontwikkelaars en bewoners met bouwplannen die de VVAB een doorn in het oog zijn: de gemeente is wat hen betreft veel te soft als het gaat om handhaving van de regels rond het slopen van monumenten. „We hebben van het stadsdeel een reactie gehad waarin stond dat Amstel 46 geen monumentale status had”, vertelt Schoonenberg. „Maar omdat er zomaar gesloopt is, is er überhaupt geen gelegenheid geweest dat door Monumentenzorg te laten onderzoeken.”

Op die bewuste Amstel 46 wil ondernemer Michel Kleiss een „culturele vrijplaats” bouwen. Kleiss is voormalig eigenaar van club Roxy en brasserie Harkema, en wil nu een tent neerzetten „waar men alleen intolerant is tegenover intolerantie”.

Kleiss geeft direct toe dat de buitenwanden van het pand niet gesloopt hadden moeten worden. „De binnenkant stond op instorten, dat moest allemaal weg. Toen is de buitenkant ook meegenomen.”

Slechte staat

Destijds heeft de gemeente van tevoren wel een waarschuwing gestuurd over mogelijke monumentale waarde van het pand. Ja, het is onhandig gegaan allemaal, zegt Kleiss, maar toch is de woede van de VVAB volgens hem wat overtrokken. „Er wordt nu gedaan alsof dat huisje een prachtig monument was. In feite stond het al jaren leeg en wat het in heel slechte staat.” Niet dat Kleiss blij is dat de hele boel gesloopt is, hoor. „Ik had liever gehad dat die buitenwanden er nog stonden. Dan hadden we nu dit gezeik niet.”

Ook stadsdeel Centrum-voorzitter Boudewijn Oranje (D66) vindt de aangifte van de VVAB overdreven. „Amstel 46 was een ‘orde 3’-pand, wat inhoudt dat het geen gemeentelijk monument of Rijksmonument is, maar dat we bij een sloop- of bouwaanvraag moeten kijken of het monumentale waarde heeft.” De sloop is inderdaad illegaal gegaan, zegt Oranje. „Maar achteraf hebben we aan de hand van informatie over dit pand geconstateerd dat de kans klein is dat het monumentale delen had.” De gemeente bekijkt nu of het waardevol is de contouren van het oude huisje te reconstrueren in de nieuwbouw. „Het plan daarvoor ligt bij ons ter beoordeling.”

Ook bij het stadsdeel merken ze dat er steeds meer gebouwd wordt. „Door de toegenomen welvaart neemt het aantal verbouwingen flink toe”, zegt Oranje. De kans dat bij zo’n ingreep een monumentale deurpost sneuvelt, is behoorlijk groot – veel groter dan de kans dat ergens zomaar een lijstgevel tegen de grond gaat; daarop is het zicht veel beter. Het stadsdeel heeft het flink druk met al die verbouwingen, vandaar dat ze geen aangifte doen van elk geval van illegale sloop, maar per geval nagaan hoeveel monumentale delen zijn vernietigd. „En in het geval van Amstel 46 was de schade niet groot genoeg voor aangifte.”

De VVAB is verbolgen over deze werkwijze. „Nu wordt illegale sloop beloond”, zegt Schoonenberg. Michiel Kleiss lijkt het ondertussen niet zo te ervaren. „Wij proberen al vier jaar met privé-geld iets moois neer te zetten, en zitten gewoon nog steeds in de vergunningsprocedure.”

    • Doortje Smithuijsen