Leefbaar Rotterdam kan coalitie over rechts proberen in versnipperde raad

Rotterdam

Leefbaar Rotterdam is ondanks zetelverlies de winnaar van de gemeenteraadsverkiezingen geworden, de enige partij ook met een zeteltal in dubbele cijfers: 11

Joost Eerdmans van Leefbaar Rotterdam met een fles champagne. Foto ANP / Robin Utrecht

Met een versnipperde verkiezingsuitslag is Leefbaar Rotterdam de grote winnaar geworden. Ondanks het verlies van 3 zetels ten opzichte van 2014, heeft Leefbaar 11 zetels behouden, volgens de voorlopige uitslagen.

De raad is zo versnipperd dat vrijwel ieder college een regenboogcoalitie van vele partijen zou moeten worden

Het is de enige partij die dubbele cijfers haalde en sterk staat om een coalitie over rechts te vormen. Maar veel opties zijn er niet: de raad is zo versnipperd dat vrijwel ieder college een regenboogcoalitie van vele partijen zou moeten worden.

Leefbaar uitgesloten

Leefbaar zou samen met D66 (5 zetels), VVD (5 zetels) en het CDA (2 zetels) een coalitie met de kleinst mogelijke meerderheid kunnen vormen. Probleem is dat partijleider Alexander Pechtold en de Rotterdamse D66-lijsttrekker Said Kasmi Leefbaar hebben uitgesloten als coalitiepartner. De reden is de alliantie met Forum voor Democratie en „racistische uitspraken” die Thierry Baudet zou hebben gedaan.

Eerdmans zei woensdagavond met Kasmi over dit probleem te hebben gepraat. „Hij moet het weghalen”, zei Eerdmans.

Theoretisch zou ook het voormalige Links Verbond van PvdA, (5 zetels) GroenLinks (5 zetels), SP (2 zetels) en Nida (2 zetels) alsnog een poging kunnen wagen voor een coalitie over links. Samen zijn de linkse partijen groter dan Leefbaar, maar voor de hand ligt het niet.

De enige partijen die per saldo zetels hebben gewonnen zijn VVD (van 3 naar 5 zetels), GroenLinks (van 2 naar 5 zetels) en de nieuwkomers Denk (3 zetels), 50Plus (1 zetel) en de PVV (2 zetels).

‘Waterloo van Wilders’

Toch noemde Leefbaar-leider Joost Eerdmans Rotterdam in een reactie het „Waterloo van Wilders”. De partij van Geert Wilders wilde Rotterdam gaan bestormen. In een peiling van januari leek de PVV nog vijf zetels te gaan winnen.

Rotterdam, een chauvinistische stad, koos liever voor het eigen Leefbaar dan voor de PVV

Eerdmans stelde vast dat de PVV een „rampzalige campagne” had gevoerd. De oorspronkelijke PVV-lijsttrekker Géza Hegedüs moest na één dag al vertrekken wegens extreem-rechtse uitlatingen in het verleden. Zijn opvolger Maurice Meeuwissen bleek geen partij voor Eerdmans – noch voor andere lijsttrekkers. Met ingestudeerde zinnetjes over het ‘islamitische gevaar’ kwam Meeuwissen over als een gedateerde robot.

Rotterdam, een chauvinistische stad, koos liever voor het eigen Leefbaar dan voor de PVV. Al is die partij door de jaren tot de ‘gevestigde orde’ gaan behoren, waartegen het steevast ageert. De kiezer heeft Leefbaar (niet veel) afgestraft voor het besturen van de stad sinds 2014.

Landelijke aandacht

Het was een campagne onder druk met veel aandacht van landelijke media en landelijke politici. Rotterdam was de enige gemeente waar alle partijen uit de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren bij de lokale verkiezingen: Forum voor Democratie indirect via de alliantie met Leefbaar Rotterdam.

Veel aandacht ging tijdens de campagne naar Nourdin el Ouali van de lokale partij Nida. De islamitisch geïnspireerde partij sloot een Links Verbond met GroenLinks, SP en de PvdA, dat binnen een maand klapte om een oude tweet waarin Nida Israël met IS vergeleek. Tegen alle verwachtingen in werd El Ouali deze week níet tot het beste raadslid van Nederland verkozen.

Grootste verrassing

Toch zei El Ouali dat Nida de grote verrassing bij de raadsverkiezingen zou worden.

Maar die grote verrassing is niet Nida, maar de concurrent Denk geworden. De partij van lijsttrekker Stephan van Baarle heeft vanuit het niets 3 zetels behaald.

De winst van Denk zal voor een deel te danken zijn aan de goed georganiseerde Turks-Nederlandse gemeenschap in Rotterdam. Zelf bleef Van Baarle tijdens de campagne wat onzichtbaar, zeker in vergelijking met de zwierige debater El Ouali van Nida. Van Baarle was kordaat, inhoudelijk en hard zonder de jennerige stijl van de partijleiding van Denk te kopiëren.

Van Baarle zei dat „nazi Joseph Goebbels” zijn vingers zou aflikken bij de anti-islamcampagne van de PVV

Al vloog hij één keer flink uit de bocht in debat met PVV’er Meeuwissen. Van Baarle zei dat „nazi Joseph Goebbels” zijn vingers zou aflikken bij de anti-islamcampagne van de PVV. Meeuwissen op zijn beurt zei „uw partij verkracht kinderen”.Beiden zeiden vlak voor de verkiezingen aangifte wegens smaad en laster te gaan doen.

Iedereen tegen iedereen

Het was in Rotterdam de afgelopen maanden een klassieke verkiezingsstrijd tussen links en rechts – en een beetje van iedereen tegen iedereen in dit tijdperk van identiteitspolitiek en zwevende kiezers.

Het debat ging over diverse, wezenlijke dingen: de armoede en werkloosheid, woningen voor minima of de middenklasse, verduurzaming van de economie, de etnische ‘patseraanpak’ van de politie, gemeentelijke wietverstrekking of sluiting van coffeeshops. Maar de discussie werd vooral gedomineerd door de ingesleten thema’s van Rotterdam: de integratie en islam.

„Dat zijn niet de thema’s van de SP”, zei de zwaar teleurgestelde lijsttrekker Leo de Kleijn in het stadhuis. De SP kreeg een onverwachte klap en zakte van 5 naar 2 zetels. „Onverklaarbaar”, zei hij.

Het klappen van het gloednieuwe Links Verbond deze maand zal de SP in ieder geval geen goed gedaan hebben, dacht De Kleijn.

Samen met GroenLinks, de PvdA en Nida probeerde de SP de breuk zo snel mogelijk te spalken. De vier partijen staan nog steeds achter hun manifest voor een „sociaal, duurzaam en inclusief” Rotterdam, zeggen ze. Maar het vertrouwen van GroenLinks in hechte samenwerking met Nida heeft wel een deuk opgelopen.

Het drama toonde aan hoe gevoelig Israëlkritiek ook bij links nog altijd ligt. Ook bleek hoezeer de landelijke politieke leiders, die Nida al kritisch bekeken, zich bemoeiden met hun gemeentelijke fracties.

Nieuwe gezichten

Opvallend waren alle nieuwe gezichten, naast Van Baarle van Denk en Meeuwissen van de PVV. De nieuwe PvdA-lijsttrekker Barbara Kathmann bijvoorbeeld heeft dapper geprobeerd het verlies van de kwijnende partij (van 8 naar 5 zetels) te beperken. Met haar bevlogenheid en een doe-maar-gewoon-houding presenteerde Kathmann zich als vertegenwoordiger van een nieuwe generatie sociaal-democraten.

„Het makkelijke antwoord is dat we nog steeds de grootste linkse partij zijn”

„Het makkelijke antwoord is dat we nog steeds de grootste linkse partij zijn”, zei Kathmann over het zetelsverlies. Maar ze erkende dat dit niet de verkiezingen van links waren in Rotterdam.

Vincent Karremans, een ander nieuw gezicht, won voor de VVD wel 2 zetels. Daarmee is de VVD in Rotterdam even groot als de PvdA, D66 en GroenLinks geworden en zijn er vier partijen met 5 zetels.

Ondernemer Karremans profileerde de VVD als een no nonsense partij voor een schone, veilige stad, waar vooral veel gebouwd moet worden voor het middensegment. Hij trok de aandacht met een filmpje waarin hij liggend op een piano Thierry Baudet parodieert en met blote bast op een paard naar het stadhuis rijdt. Hij gebruikte in debatten ook zijn lengte: als Karremans zijn armen spreidt, heeft hij de spanwijdte van een albatros.

D66 verliest

De nieuwe lijsttrekker voor D66, Said Kasmi, had met zijn genuanceerde, wat aarzelende stijl af en toe moeite om het tempo van de felle debatten bij te benen. Hij vroeg korzelig aan zijn mede-debaters of hij misschien mocht uitspreken.

Kasmi’s partij verloor 1 zetel; hij had moeite bepaalde standpunten goed te verkopen. Zo steunde D66 de afgelopen acht jaar de Rotterdamwet – om mensen met lage inkomens te weren uit vijf ‘arme’ wijken – maar de partij is daar nu tegen.

50Plus naar Rotterdam

Ook 50-Plus heeft zijn weg van de landelijke naar de gemeentelijke politiek gevonden. Lijsttrekker Ellen Verkoelen kwam tijdens debatten energiek over met haar Brabantse tongval. Haar achterban zit in wijken als Prins Alexander, Lage Land en Prinsenland waar veel Rotterdamse ouderen wonen.

De Partij voor de Dieren miste haar karakteristieke lijsttrekker Jeroen van der Lee – welbespraakt in plat Rotterdams – die vorig jaar nog werd uitgeroepen tot beste politicus van de stad. Zijn opvolger Ruud van der Velde kwam droogjes over, maar de partij heeft een trouwe aanhang. De partij behoudt 1 zetel.

Wie de Rotterdamse raad níet heeft gehaald, is de nieuwe partij Stadsinitiatief van de afgesplitste D66’er Jos Verveen. Hij gokte op trouwe Feyenoord-fans die ook tegen de bouw van een nieuw Kuip-stadion zijn en smeedde allianties met allerlei stedelijke netwerken.

De nieuwe inlichtingen- en veiligheidswet tenslotte heeft het in Rotterdam niet gehaald. Ongeveer 60 procent van de inwoners stemde tegen het wetsvoorstel.

Correctie (22 maart 2018): in een eerdere versie van dit artikel was de naam van Said Kasmi een keer gespeld als Saïd Kasmi.