Column

Heb z’n

Het laatste artikel van Stephen Hawking zou hem de Nobelprijs hebben opgeleverd. Dat zei professor Thomas Hertog uit Leuven, die de co-auteur van dat laatste artikel is. Dat klinkt voor een leek een beetje alsof professor Hertog dan ook vindt dat hij zelf de Nobelprijs zou mogen krijgen. Ik weet wel dat het zo niet werkt, want een Nobelprijs gaat om een heel oeuvre, maar toch.

In dezelfde sfeer lag het nieuws, onthuld door Willem van Hanegem, dat de uitspraak ‘Elk nadeel heb z’n voordeel’ eigenlijk van hemzelf afkomstig was, en niet van Cruijff. Hij wist dit lange tijd niet, maar een fan had hem een krant uit 1971 gestuurd en daarin werd Van Hanegem als volgt geciteerd: „Je moet uit een nadeeltje een voordeel weten te halen.”

Ja, hallo, dan hebben we allemaal ‘eigenlijk’ al eens gezegd wat Cruijff ook heeft gezegd.

„Het is heel kinderachtig, maar het is wel zo”, zei Van Hanegem. Het is inderdaad kinderachtig, maar dat maakt het nog niet waar.

Het is heel kinderachtig, maar het is wel zo

Kijk, (altijd goed om een zin te beginnen zoals Cruijff dat zou doen) je kunt geloven in Cruijff-als-orakel, of je kunt dat allemaal een beetje overtrokken onzin vinden. Allebei goed. Maar als je wilt weten waarom de uitspraken van Cruijff zo goed zijn blijven hangen, dan moet je kijken naar de vorm van die uitspraak. De inhoud, daar gaat het nou juist niet om.

„Je moet uit een nadeeltje een voordeel weten te halen” versus „elk nadeel heb z’n voordeel”. De eerste zin heeft geen ritme, de tweede ís ritme. De eerste zin is een soort advies, de tweede zin heeft het over een universele waarheid. De eerste zin is grammaticaal, de tweede zin is beyond grammatica. Het briljante van de zin van Cruijff zit in dat ‘heb z’n’. Om in voetbaltermen te praten: de uitspraak van Van Hanegem is pingelen, de uitspraak van Cruijff pegelt de bal keihard in de linkerbovenhoek.

Als er een Nobelprijs voor taal was geweest, dan had Cruijff die hiermee moeten winnen. En Van Hanegem? Die was misschien meer de co-auteur.

Paulien Cornelisse is cabaretier en schrijver.