Recensie

Hard toeslaan als er om dollars gespeeld wordt

Wie denkt veel van de Amerikaanse literatuur te weten maar nog nooit van Walter Tevis (San Francisco, 1928-1984) heeft gehoord, is hierbij geëxcuseerd. Tot de canon van de literatuurgeschiedenis is hij nooit doorgedrongen en dat maakt het niet vreemd dat De misleider pas zijn eerste Nederlandse vertaling betreft.

Pas als je de oorspronkelijke titels van enkele van zijn romans ziet (The Color of Money, The Man Who Fell to Earth en dus het nu vertaalde The Hustler) gloort er misschien iets van herkenning: alle drie zeer succesvol verfilmd. De constatering dat Tevis misschien wel een erg goede verteller was, is dan niet ver weg. En dat was hij zeker.

De ‘misleider’ heet Eddie Felson – al is het inderdaad af en toe moeilijk hem niet de motoriek en het gezicht van Paul Newman te geven, die de hoofdrol speelde in de film. Hij verdient zijn geld als pool shark – een heus beroep aan de rafelranden van een toch al rafelige samenleving. Hij reist met zijn keu in een koffertje het land door, doet zich voor als een naïeve buitenstaander en slaat dan toe aan de biljarttafel als er om dollars wordt gespeeld. Dat levert hem geld op, van drinkgeld tot groot geld, maar ook wel eens een paar gebroken duimen. Hij heeft mannen om zich heen die het goed met hem voor hebben – al weet hij zelf nog beter dan de lezer waar het ze werkelijk om gaat.

Tevis is vooral erg goed in zijn sfeertekening van de locaties waar zich dit alles afspeelt, biljartzalen waar het licht van buiten door de sigarettenrook dringt en verandert met het uur van de dag en de toeschouwers als een zwijgend cohort wachten tot er een speler groots geofferd wordt – of glorieert. Het is een kille, en als het op geld aankomt keiharde wereld.

Eddie’s belangrijkste concurrent in de pool-wereld, Minnesota Fats, wordt door Tevis in al zijn fysieke onsmakelijkheid grandioos tot leven gebracht. En als contrapunt heeft hij een mooie, bleke romance door de vertelling geweven van Eddie met de niet al te mooie, maar wel toegewijde alcoholiste Sarah.

Hun verhouding verloopt tegen het einde van deze roman al even onbevredigend als Eddie’s schimmige carrière. Dat is een verdienste van de auteur, die voor een ongewone, bijna a-dynamische spanningsopbouw heeft gekozen; en dat binnen een vertelling met een onderwerp dat gemakkelijk tot sensationeler zijpaden zou verleiden. In dat opzicht was Walter Tevis als auteur ook een misleider, maar een met een bijzonder talent.