Lichte schouderklopjes en een grimmige blik in Amsterdam

Gemeenteraadsverkiezingen

Het beloofde in Amsterdam een spannende tweestrijd te worden tussen GroenLinks en D66: wie werd de grootste? Amsterdammers kozen voor groen en progressief. Oud-monopolist PvdA zakte verder weg.

Vuist in de lucht bij GroenLinks nadat duidelijk is geworden dat de partij voor het eerst de grootste van Amsterdam is. Bas Czerwinski/ANP

„Telkens wanneer jij weggaat”, zegt Laurens Ivens tegen Maarten van Poelgeest, „schieten de resultaten ineens omhoog.” Galgenhumor in de Stopera in de nacht van woensdag op donderdag, waar de lijsttrekker van de grote verliezer, SP, de oud-wethouder van GroenLinks feliciteert. Van Poelgeest was in Amsterdam wethouder van 2006 tot 2014.

De foyer van de Nationale Opera bleef die nacht het voorportaal van de uitslagen. De drie verkiezingen die het Centraal Stembureau te verwerken had – gemeenteraad, gebiedscommissies in de stadsdelen en het landelijk referendum – bleken te veel voor een avondje flink doortellen. Bij een opkomst van 50 procent, op zo’n 700.000 kiezers, moesten één miljoen velletjes worden geteld. Het tellen lukte tijdig bij 385 van de 560 stembureaus.

Totdat burgemeester Jozias van Aartsen met grote, langzame passen van een fluwelen rode trap naar het katheder liep. Met één velletje papier in zijn hand. „Ik moet u mededelen dat we stoppen met het doorgeven van de uitslagen”, zei Van Aartsen. „Hier valt voor de Russen niks te halen”, grinnikte Jeroen Slot, hoofd van het gemeentelijk bureau Onderzoek, Informatie en Statistiek (OIS). Vrijdagochtend tien uur zou pas de uitslag volgen.

Zo bleef de sfeer in de eerste uren van de donderdag wonderlijk voorwaardelijk. Bij het horen van de eerste exit-poll werd nauwelijks gejuicht, noch getreurd. Lichte schouderklopjes werden uitgedeeld en een grimmige blik ontsnapte hier en daar. Alleen Rutger Groot Wassink, lijstrekker van GroenLinks, kwam rond middernacht glunderend het operagebouw binnen.

Een uur eerder had hij het podium in club Panama bestegen waar GroenLinks zijn landelijke partijbijeenkomst had georganiseerd. „Ik moet echt afkicken”, zei hij tegen de jubelende zaal. „Ik had best zin gehad in nog één debatje met Reinier van Dantzig.” Het was een plaagstootje met een kern van waarheid. Groot Wassink had al die weken duidelijk zin in de campagne. Hij nam aan zoveel mogelijk debatten deel, en waar zijn tegenstanders in de laatste weken tussen twee antwoorden nog wel eens in de verte begonnen te staren, bleef hij gretig. Nadat hij in Panama iedereen had bedankt, en het publiek al had gegroet met zijn geheven vuist, leek hij zich ineens te herinneren dat er ook niet-Amsterdammers uit zijn partij in de zaal waren. „Waar is Jesse? Jesse? Die verdient óók een compliment.” Partijleider Klaver draafde het podium op vanuit de coulissen en omhelsde Groot Wassink.

Nieuwkomers

De wankele situatie donderdagochtend betekende dat nog niet eens met zekerheid te zeggen viel of er tien of twaalf fracties in de nieuwe raad komen. Sylvana Simons, lijsttrekker van nieuwkomer BIJ1, was vrolijk en zelfverzekerd genoeg na het horen van de exit-poll om haar felicitaties op te halen in de Stopera. „Amsterdam heeft duidelijk voor links gekozen en BIJ1 heeft bewezen bestaansrecht te hebben”, zei ze over haar partij, die na de eerste exit-poll op één zetel stond. Kort nadat ze de pers te woord heeft gestaan, vertrok ze naar het feest van haar eigen partij. Daar zou ze tientallen ongedocumenteerde vluchtelingen van We Are Here ontvangen, met wie ze haar verkiezingsoverwinning wilde vieren.

Voor Don Ceder van de ChristenUnie telde elke stem. Vier jaar geleden kwam de partij 162 stemmen te kort voor een raadszetel. Toch zat de jonge lijsttrekker onbevangen op een barkruk afwisselend naar zijn mobiel en de televisieschermen te staren. „Als we geen zetel halen, gaat de ChristenUnie gewoon door”, zei Ceder gedecideerd. „Maar ik weet niet of dat met mij als lijsttrekker is.”

De twee grootste nieuwkomers, Denk en Forum voor Democratie (FvD) lieten zich niet zien in de Stopera. Op de bijeenkomst die FvD voor de partij organiseerde, overheerste teleurstelling. „We zijn kleiner dan Denk! Dat is echt klote”, zei een student uit Haarlem. In de Stopera liet een zojuist herkozen GroenLinks-raadslid zich ontvallen maar al te opgelucht te zijn dat Forum voor Democratie onder de 4 zetels van de laatste peilingen was gebleven.

Denk is de grote winnaar. De partij slaagde er onder leiding van de energieke lijsttrekker Mourad Taimunti in om eigenhandig de opkomst onder Turkse Amsterdammers liefst met tien procentpunt te doen stijgen. Waren de laatste twee verkiezingen relatief steeds minder kiezers met Turkse achtergrond naar de stembus gegaan (51 procent in 2006, 44 in 2010, 37 in 2014) dit keer kwam 47 procent opdagen, aldus een exitpoll van OIS. Onder Amsterdammers met Marokkaanse of Surinaamse wortels bleef een soortgelijk effect uit. Van die laatste groep was vooraf wel verwacht dat ze zou reageren op de campagne van BIJ1. Maar de opkomst zakte naar een dieptepunt: 25 procent van de stemgerechtigden.

Onderhandelingen

In de loop van de avond werd duidelijk dat oud-wethouder Maarten van Poelgeest als informateur zal gaan optreden. Donderdag heeft hij een eerste gesprek met alle nieuwe fractievoorzitters.

De eerste bondjes van na de verkiezingen werden al gesmeed. De leider van GroenLinks, Rutger Groot Wassink, knuffelde innig met Johnas van Lammeren. De lijsttrekker van de Partij voor de Dieren, deze week uitgeroepen tot Beste raadslid van Nederland, zat de afgelopen vier jaar in zijn eentje in de gemeenteraad. Hij kreeg er volgens de laatste telling van woensdagavond twee raadsgenoten bij. „Amsterdam heeft gekozen voor groen”, verklaarde hij de omhelzing met zijn collega van GroenLinks.

In het nieuwe college, waar GroenLinks een leidende rol zal spelen, krijgt de partij niet alleen bijval van de Partij voor de Dieren, maar ook van BIJ1. Simons: „Wij willen GroenLinks vanuit de oppositie bijstaan”, herhaalde ze verscheidende keren. Ook Laurens Ivens, fractievoorzitter van de SP, zette alvast een handtekening onder de verwachte „groene en sociale koers” van een door GroenLinks gedomineerd college. Of zijn partij daar bij zal zijn? „Ik laat mijn telefoon aanstaan de komende weken.”

Gelatenheid bij de PvdA. „Deze uitslag is niet leuk”, zei lijsttrekker Marjolein Moorman. „Maar het resultaat van de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar was slechter. Met kleine stapjes kenteren we de val.”

Met kleine stapjes kenteren we de val

D66 verbeet zijn teleurstelling in Club Claire aan het Rembrandtplein. De zaal was niet halfvol, maar ook niet halfleeg. Ongeveer vijftig mensen liepen met bier of wijn in de hand door de donkere danszaal, waar op een projectiescherm foto’s van de campagne getoond werden.

Van de gezichtsuitdrukkingen was geen teleurstelling af te lezen, maar glimlachen deed slechts een enkeling. Dehlia Timman, raadslid van de partij, vertelde dat ze eerder op de avond nog gedanst had. De woorden van landelijk partijleider Pechtold werden vaak herhaald: „We hadden goud, we hebben nu in elk geval zilver.” Maar zoals wethouder Udo Kock al zei: „Goud is toch fijner.”

Donderdagochtend om tien uur houdt D66 haar eerste fractievergadering. Met de nieuwe raadsleden, aldus de woordvoerder. Negen mensen nodigen ze uit, terwijl de voorlopige uitslag – na twee derde van de stemmen geteld te hebben – 8 zetels in de raad aangeeft.

Een kilometer verderop was de knallende muziek van het PvdA-verkiezingsfeest in de Akhnaton van buiten te horen. Maar de deuren bleven dicht. Eén voor één verlieten PvdA’ers de club aan de Nieuwezijds Kolk. Een kandidaat-raadslid dat het na deze uitslag niet haalde, maar met het vorige aantal zetels wel, stapte op zijn fiets. Hij sloot zijn gehoor af van de buitenwereld met oortjes en fietste de nacht in.

    • Bas Blokker
    • Mark Middel