Column

GroenLinks logische winnaar, Denk grote verrassing

De Haagse Stemming Verliezen PvdA, SP en D66 relativeren links succes. Schrijf je in om deze politieke nieuwsbrief per mail te ontvangen.

Eenderde van de kiezers stemt lokaal. Ook GroenLinks, VVD en Denk vieren feest. D66, SP, PvdA, PVV en FvD verdoezelen hun teleurstelling.

LOKAAL WINT: Definitief overzicht van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen over 335 gemeenten ontbreekt nog, maar alle landelijke partijen zijn in ieder geval ruimschoots verslagen door een eclectisch gezelschap aan lokale initiatieven. Een derde van de kiezers stemde gisteren niet op een landelijke partij. Opmerkelijke plaatselijke winnaars zijn: Groep de Mos, van PVV-afsplitser Richard de Mos in Den Haag. De partij van de omstreden wethouder Jo Palmen, in Brunssum. En Hans Smolders, de voormalige chauffeur van Pim Fortuyn, is met zijn Lijst Smolders de grootste geworden in Tilburg. Op deze interactieve kaart zijn alle uitslagen per gemeente verzameld.

OPKOMST: In de laatste prognoses lijkt de opkomst (met 55 procent) krap hoger dan vier jaar geleden (54 procent). Net iets minder mensen brachten hun stem uit in het referendum over de inlichtingenwet (51,3 procent). Meer kiezers waren tegen dan voor, maar door blanco of ongeldige stemmen is ook dat percentage laag (48,9 procent). Een duidelijk signaal kwam wel uit de provincie Groningen, waar nauwelijks gemeenteraadsverkiezingen waren.

LANDELIJK BEELD: Hoe hebben de partijen hun eerste test sinds de Tweede Kamerverkiezingen van bijna precies een jaar geleden doorstaan? Opvallend succes was er bij VVD, GroenLinks en Denk. Het verlies van SP en beperkte triomf van PVV en FvD is opmerkelijker dan de voorspelde neergang van PvdA en D66. De rechtspopulistische stem lijkt door lokale partijen zo goed vertegenwoordigd, dat Wilders en Baudet er moeilijker tussenkomen.

VVD:
+
Voor het eerst deze eeuw is de grootste regeringspartij erin geslaagd winst te boeken bij gemeenteraadsverkiezingen. De VVD, vier jaar geleden goed voor bijna 12 procent van de stemmen, haalde er gisteren ruim 13. Zeker aangezien veel lokale partijen een conservatief-rechtse signatuur hebben een “werkelijk schitterende uitslag”, volgens Mark Rutte.
- Het percentage stemmen is veel lager dan de VVD bij de Tweede Kamerverkiezingen haalde (21,3 procent). En het verlies dat de partij leed in 2014 werd niet goedgemaakt. In 2010 was de partij succesvoller (15,68 pocent).

PVV:
+
De PVV haalde in alle dertig gemeenten waar de partij deelnam zetels. Wilders voelt zich dan ook “een tevreden mens” die lokaal “een flinke voet tussen de deur” heeft gekregen, zegt hij.
- Maar zo flink is die voet niet. De PVV deed het beduidend slechter dan de partij had gehoopt op basis van de uitslag van de laatste Kamerverkiezingen. In verschillende gemeenten zelfs ronduit teleurstellend (3,4 procent in Den Bosch, 3,7 procent in Rotterdam). De partij verloor zowel in Almere als in Den Haag, waar ze al jaren in de raad zit. Nergens werd Wilders de grootste.

CDA:
+
Het CDA lijkt de VVD net voor te blijven als grootste landelijke partij, met 13,5 procent van de stemmen. Dat was wat de partij zich tot doel gesteld had. Omdat het CDA in kleinere gemeenten succesvol is, krijgt die partij in ieder geval meer raadsleden dan de VVD. Het CDA deed het beter dan bij de laatste landelijke verkiezingen.
- De partij verloor ten opzichte van 2014.

D66:
-
Het verlies dat je wist dat zou komen. D66 kreeg een forse klap (9 procent), ten opzichte van de laatste Tweede Kamerverkiezingen (12,1 procent), maar vooral ten opzichte van het lokale succes van vier jaar geleden (14,1 procent). De partij is in geen van de vier grote steden de grootste, Amsterdam ging verloren aan GroenLinks.
+ D66’ers hadden afgesproken op hun verkiezingsavond niet te somberen. Alexander Pechtold hield de hele avond stevig vast aan zijn beeldspraak van ‘het podium’. Goud was het niet geworden. “Maar zilver is ook een podiumplek.” De D66-slogan ‘regeren is halveren’ is in ieder geval nog niet bewaarheid.

GroenLinks:
+
Het grootste feest werd gisteren gevierd door GroenLinks, dat onder andere Amsterdam en Arnhem op D66 veroverde, Utrecht behield en verdubbelde in Rotterdam. 8,4 procent van de stemmen haalde de partij, tegenover 5,2 in 2014. De partij zet een stap naar “de brede volkspartij” die Jesse Klaver zegt te willen leiden.
- GroenLinks wilde het resultaat van de Tweede Kamerverkiezingen (9,1 procent evenaren). Dat is niet gelukt, al geldt dat natuurlijk wel wanneer er geen lokale partijen hadden meegedaan. De vraag is waar de grenzen aan de groei zitten voor GroenLinks, aangezien de partij niet in het hele land goed scoort, maar vooral onder jonge, hoogopgeleide, stedelijke kiezers.

SP:
-
De klap is voor de SP misschien wel het hardst. De partij koos landelijk weer voor de oppositie en schoof bewust voor de gemeenteraadsverkiezingen Lilian Marijnissen naar voren, omdat het geloof op succes onder Emile Roemer was uitgedoofd. Maar onder Marijnissen deed de partij het slechter (4,5 procent) dan vier jaar geleden (6,6 procent) en véél slechter dan bij de Tweede Kamerverkiezingen (9,1 procent). “Je hoopt op meer, maar ik wist van te voren dat winst er niet in zat”, zei Marijnissen zelf.
+ Oss werd terugveroverd.

PvdA:
- Het verlies van de PvdA was volledig ingecalculeerd, maar toch komen de cijfers hard binnen. 7,4 procent van de stemmen blijft er over na de ook al catastrofale uitslagen van 2014 (10,2 procent). Vooral in steden is het verlies enorm. De laatste grote stad waar de partij de baas was, Eindhoven, gaat verloren.
+ De PvdA heeft het beduidend beter gedaan dan bij de Tweede Kamerverkiezingen (5,7 procent). En er waren gisteren geen verkiezingen in grote delen van Friesland en Groningen waar de partij het traditioneel goed doet. “Het herstel is begonnen”, stelde Lodewijk Asscher dan ook optimistisch.

ChristenUnie en SGP:
+/-
De kleine christelijke partijen handhaafden zich allebei, met ChristenUnie (3,9 procent) en SGP (2 procent). Opluchting bij de ChristenUnie, die niet lijdt onder regeren, en opmerkelijke winst voor de SGP in Vlissingen, waar een vrouw de club leidt.

Partij voor de Dieren:
+
De partij deed in meer gemeenten mee, maar won vooral in die waar ze zit, zoals Amsterdam en Den Haag. Daar zou de partij zelfs kunnen meebesturen.

50Plus:
+/-
Winst was er sowieso voor 50Plus, want de partij deed voor het eerst echt mee aan de gemeenteraadsverkiezingen. Met deelname in 20 gemeenten werd 0,8 procent van de stemmen gehaald.

Denk:
+ Een verbluffend goed resultaat voor Denk, dat met deelname in maar 14 gemeenten 0,9 procent van de stemmen haalde. In Rotterdam versloeg het concurrent Nida. “Het politieke landschap is aan het veranderen”, concludeerde Tunahan Kuzu.

FvD:
- Forum voor Democratie zou Amsterdam bestormen. Eindelijk zou ook daar de rechtspopulistische kiezer een stem krijgen. De partij komt inderdaad in de gemeenteraad, maar met maar 3 zetels. “Dit valt tegen man”, klonk het op de verkiezingsavond.
+ Op de plek waar FvD meedeed, was het resultaat (5,9 procent) beter dan bij de Tweede Kamerverkiezingen vorig jaar maart (1,8).

QUOTE VAN DE DAG:

“We hoorden op straat dat mensen niet wilden stemmen op een partij die zo zwabbert.”

Marie-Michèle Stokbroeks, D66-lijsttrekker in Weert, geeft het afschaffen van het referendum door haar partij de schuld van plaatselijk verlies.

Update (22 maart 2018): in een eerdere versie van deze nieuwsbief stond dat FvD in Amsterdam 2 zetels zou halen, dat blijken er inmiddels 3 te zijn.