Een PVV-voet tussen de deur, maar meer ook niet

PVV in de gemeenteraad

De PVV koos gemeenten waar succes gegarandeerd leek. De partij komt in veel raden, maar de winst valt erg tegen.

PVV-leider Geert Wilders staat de pers te woord over de voorlopige uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen. Foto ANP / Jerry Lampen

PVV-leider Geert Wilders kon de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen eigenlijk altijd claimen als een overwinning. En dat is precies wat Wilders deed, woensdagavond laat. Al bleef hij ingetogen. Wilders was „een tevreden mens”, zei hij bij een kort persmomentje in de Tweede Kamer. De PVV-leider was „trots” dat het erop lijkt dat zijn partij in dertig gemeenten „een flinke voet tussen de deur” heeft gezet.

De PVV waagde deze verkiezingen de sprong van twee (Den Haag en Almere) naar dertig gemeenten. Verliezen was bijna onmogelijk, gezien de keuze van die gemeenten. De partij deed alleen mee in gemeenten waar de PVV bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen meer dan 15 procent van de stemmen haalde. Succes verzekerd, zou je zeggen.

De lijn is duidelijk: de PVV komt weliswaar waarschijnlijk overal in de gemeenteraad, maar de winst valt tegen

Maar kijk met dat oog naar de PVV-uitslagen, en de rustige reactie van Wilders is begrijpelijk. Na middernacht was in veel PVV-gemeenten de uitslag al binnen. De lijn is duidelijk: de PVV komt weliswaar waarschijnlijk overal in de gemeenteraad, maar de winst valt tegen.

De zevende partij van Enschede met drie zetels. De zesde partij van Zoetermeer met twee zetels. De twaalfde van Den Bosch met één zetel. In Venlo, geboortestad van Wilders, haalde zijn partij vier zetels, maar verloor het van EenLokaal, CDA en de VVD. Nergens werd, volgens de nachtelijke uitslagen, de PVV de grootste.

Pijn in Den Haag

Ronduit pijnlijk voor de PVV waren de uitslagen die zich aftekenden in de grote steden. In Utrecht lijkt de PVV twee zetels te halen, net als in Rotterdam – in beide steden wordt mede-nieuwkomer Denk groter. Leefbaar Rotterdam-lijsttrekker Joost Eerdmans (hij lijkt op 11 zetels uit te komen) was opgelucht dat hij de PVV van het lijf houdt: „Leefbaar Rotterdam – PVV: 3-0”.

In Almere, één van de twee gemeenten waar de PVV al in de raad zat, verliest de partij twee zetels (9 naar 7).

Den Haag, de andere PVV-gemeente, lijkt de partij af te straffen voor het voortdurende geruzie in de fractie en het opstappen van meerdere kandidaten uit de PVV-klas. In die stad lijkt de PVV, na het tellen van 80 procent van de stemmen, van zeven naar twee zetels te gaan. Geen enkele nieuw opgeleide PVV’er komt er in de raad. Extra pijnlijk: de grote winnaar in die stad is oud-PVV’er Richard de Mos.

Lees ook: hoe wantrouwen de Haagse PVV-fractie overnam

Den Haag staat bovendien symbool voor de rommelige campagne die de PVV voerde. In Rotterdam werd lijsttrekker Géza Hegedüs een dag na zijn presentatie van de lijst gegooid nadat op internet racistische uitspraken waren gevonden.

In Utrecht zag de lijsttrekker de plaatselijke moskee graag afbranden (een uitspraak waarvoor hij excuses aanbood). In Zaanstad bleek de PVV-lijsttrekker ontslagen te zijn door de politie vanwege stalking. In Purmerend gaf de lijsttrekker op televisie toe geen enkele dossierkennis te hebben. In Rucphen werd een kandidaat van de lijst gehaald nadat op haar facebook een oud plaatje was gevonden van Mark Rutte die wordt opgeknoopt.

Desondanks komt de PVV, de tweede partij van Nederland, vermoedelijk terecht in dertig gemeenteraden. De partij hoopt dat alle incidenten snel zijn vergeten – belangrijker voor Wilders is dat de PVV een bredere partij wordt.

Oppositie voeren

De PVV heeft voor het eerst de kans te werken aan enige talentontwikkeling. De 20-jarige student Vincent Bosch uit Poortvliet komt, als PVV-leider, in de gemeenteraad van Tholen. Hij wordt binnen de PVV getipt als toekomstig Tweede Kamerlid. Op Urk is de 20-jarige Hendrik Wakker gekozen in de raad (hij was de enige PVV-kandidaat en haalde één zetel).

Wilders zei woensdag graag te willen meebesturen in verschillende gemeenten. Daar biedt de uitslag niet echt aanknopingspunten voor.

In het Brabantse Rucphen lijkt de PVV wel kans te maken. Daar werd de PVV de tweede partij (vier zetels), na de Rucphense Volkspartij (zeven zetels). De partijprogramma’s lijken voldoende op elkaar om een college te vormen – geen enkele politicus in Rucphen vindt dat bij voorbaat onmogelijk.

De Rucphense Volkspartij laat wel zien waarom de PVV zoveel minder stemmen haalt bij de gemeenteraadverkiezingen als bij landelijke verkiezingen. De PVV, zo is in vrijwel alle gemeenten te zien, verliest veel zetels aan lokale partijen.

Maar toch: Wilders en zijn PVV’ers zullen deze week overal roepen dat er flinke winst is geboekt. Precies zoals de Arnhemse lijsttrekker Coen Verheij dat deed, op het stadhuis in zijn stad: „Alles wat we binnenhalen is 100 procent winst. Het is de eerste keer dat we hier meedoen.”