Opinie

    • Kiza Magendane

De morele hipster – lekker vluchtig

Volgens tref je bij maatschappelijke ophef telkens drie typen moralisten aan. Maar één van hen is effectief.
Foto Peter Hilz/Hollandse Hoogte

ING die een salarisverhoging van haar bestuursvoorzitter terugdraait na een storm van maatschappelijke kritiek. Een PVV-verkiezingsspotje dat de islam als synoniem voor het absolute kwaad presenteert en daardoor een terechte lawine aan maatschappelijke verontwaardiging opwekt. Honderden mensen die in Amsterdam tegen ‘racisme in de raad’ demonstreren omdat de partij van Thierry Baudet en Annabel Nanninga in de Amsterdamse raad dreigt te komen.

Deze losstaande gebeurtenissen kunnen allemaal op een deugd-o-meter, een handig meetinstrument voor maatschappelijke ontsteltenis. Want een samenleving zonder verontwaardiging is geen beschaafde samenleving. Maar niet iedere verontwaardiging is beschaafd. Als politici, stukjesschrijvers, twitteraars en andere professionele en amateurschreeuwers weer ontsteld zijn over iets, haal dan je deugd-o-meter naar voren. Als je zorgvuldig meet, tref je meestal deze drie typen verontwaardigingen, bedreven door drie typen moralisten.

Morele hipster

De vluchtige verontwaardiging is een vrijblijvende hype en wordt door morele hipsters bedreven. Een morele hipster is verslaafd aan ontsteltenis. Hij is er altijd als eerste bij om racistische fenomenen of andere maatschappelijke kwalen te signaleren. Het duurt niet lang voordat hij of zij de ander van deze kwalen beticht. Daarnaast is deze morele hipster ervan overtuigd dat hij het licht heeft gezien en zich aan de goede kant van de geschiedenis bevindt.

De morele hipster voelt zich doorgaans verheven boven racisten en andere geestelijke gestoorden. Het vluchtige aan zijn type verontwaardiging is dat het geen verplichtingen met zich meebrengt. Een ontsteltenis zonder concrete voorstellen om bijvoorbeeld het racistische systeem te doorbreken. Het is een verontwaardiging gericht op het identificeren van de daders zonder het systeem aan te pakken dat die daders (racisten, xenofoben of seksisten) mogelijk maakt.

De morele opportunist

Strategische verontwaardiging is een naar fenomeen dat bedreven wordt door morele opportunisten. Terwijl de morele hipster van mening is zich aan de goede kant van de geschiedenis te bevinden, is de morele opportunist vooral bang zich aan de slechte kant ervan te bevinden en kiest daarom op het juiste moment ervoor om zich bij een verontwaardiging aan te sluiten. Hij wil de boot niet missen. Met andere woorden, de morele opportunist observeert eerst of verontwaardiging sexy genoeg is en of het in zijn voordeel werkt om ergens verontwaardigd over te zijn.

Net als de morele hipster verbindt de morele opportunist geen concrete acties aan zijn ontsteltenis. Maar anders dan de morele hipster kiest hij voor verontwaardiging alleen als het loont. Een morele hipster geniet ervan om de vinger te wijzen en het monster te ontmaskeren, terwijl de morele opportunist verontwaardiging gebruikt om te laten zien dat hij ergens bij hoort. Aan de goede kant van de geschiedenis. Als deze verontwaardiging uit de mode is, keert hij weer naar de schaamteloze stilte.

De effectieve moralist

Als je verontwaardigd wil zijn, kies dan voor effectieve verontwaardiging. Anders dan de vluchtige en de strategische verontwaardiging heeft de effectieve verontwaardiging wel concrete plannen om het geobserveerde onrecht te bestrijden. Het is een verontwaardiging die door effectieve klagers wordt bedreven. Anders dan de morele hipster en de morele opportunist kiest de effectieve klager voor actie. Hij of zij organiseert een petitie, schrijft brieven naar bedrijven, spoort anderen aan om in actie te komen en komt met concrete handelingen om het geobserveerde monster in de samenleving te bestrijden.

De effectieve verontwaardiging komt zelden voor omdat het echte inspanning vereist.

Daarom ben ik trots op het feit dat wij een systeem hebben dat deze week duizenden effectieve klagers de gelegenheid heeft gegeven om zich voor de komende vier jaar, in meer dan driehonderd gemeenteraden, dag in dag uit, op een effectieve manier te beklagen in hun lokale gemeenschap. Ze verdienen een mars der dankbaarheid.

    • Kiza Magendane