Schone energie creëert vooral banen voor technici

Voorspelling Netto geeft de transitie naar schone energie in 2030 werk voor ruim 100.000 mensen, becijferde het PBL. Maar dat zijn vooral vacatures voor ingenieurs. Winkels en horeca voelen de pijn, omdat de koopkracht van burgers afneemt.

Van de nieuwe vacatures die er door de energietransitie bij komen, zijn er 70.000 voor machinebouwers, en evenveel voor werknemers van ingenieurs- en architectenbureaus. Omdat vooral in Noord-Brabant veel bedrijven zitten in die branches, is de groei van de arbeidsmarkt daar het grootst. Foto Getty Images

Dat de overgang op schone energie in Nederland tienduizenden vacatures zal opleveren voor bouwvakkers en installateurs, is al een paar keer verteld. Maar door de hoge kosten van de ‘energietransitie’ gaan er ook tienduizenden arbeidsplaatsen verloren, doordat bedrijven en huishoudens minder te besteden hebben. Dat laat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) zien in een rapport dat woensdagmiddag verscheen.

„Bijvoorbeeld in de horeca”, zegt arbeidsmarktonderzoeker Anet Weterings van het PBL. „Als mensen veel betalen voor zonnepanelen of isolatie, blijft er minder over om uit eten te gaan.” Weterings en haar collega’s denken dat de energietransitie in 2030 voor grote verschuivingen op de arbeidsmarkt zorgt.

Het goede nieuws is: netto levert die schone energie werk op – ruim 100.000 vacatures in 2030. Maar onder dat getal gaat schuil dat voor veel mensen geen plaats meer is op de arbeidsmarkt. En in de zee aan nieuwe arbeidsplaatsen die ontstaat, zwemmen vooral veel technici. Weterings: „Het gaat wringen.”

Het team rond Weterings bracht in opdracht van drie ministeries in kaart hoe de vraag naar arbeid toe- of afneemt door de energietransitie. Het kabinet wil dat in 2030 de uitstoot van broeikasgas 49 procent lager is dan in 1990. Dat houdt Nederland nog net op koers om de mondiale temperatuurstijging te beperken tot ruim onder de 2°C, het doel van het klimaatakkoord van Parijs.

Het nieuwe kabinet wil de uitstoot van CO2 in 2030 gehalveerd hebben. Lees: Op naar een schoon 2030, maar hoe?

Die maatschappelijke omwenteling drukt haar stempel op de arbeidsmarkt. De Sociaal Economische Raad brengt in april een advies daarover uit, mede op basis van dit PBL-rapport.

Dat de energietransitie banen moet opleveren, is een belangrijk politiek thema. Begin dit jaar is er voor de maatschappelijke onderhandelingen voor het nieuwe klimaat- en energieakkoord (met beleid tot 2030) een speciale ‘taakgroep’ ingesteld voor arbeidsmarkt en scholing.

De PBL-cijfers laten nog eens zien dat de energietransitie een massieve operatie is. In 2030 moeten het bedrijfsleven, huishoudens en de overheid er 28 miljard euro in investeren, schat het PBL, van warmtepompen tot nieuwe zonneparken. Zonder de halvering van de broeikasuitstoot zouden die kosten slechts 15 miljard zijn.

Om de effecten op de arbeidsmarkt van 2030 in te schatten, ging Weterings ervan uit dat al investeringen ook echt gedaan worden, zodat de klimaatdoelen van het kabinet gehaald worden. „Iedereen gaat ervoor. Dat is dus heel ambitieus.”

Het PBL simuleerde de arbeidsmarkt, verdeeld over 60 sectoren, zoals telecommunicatie en papierindustrie. Het bracht ook regionale verschuivingen in kaart – met verrassend resultaat. De banenmotor van de energietransitie zit niet in de Randstad, maar in Noord-Brabant.

Portemonnee

Alle burgers en bedrijven voelen de miljardeninvesteringen in de portemonnee. Met het huidige subsidie- en belastingstelsel drukken de kosten sterk op huishoudens, en vooral die met een laag inkomen, berekende onderzoeksbureau CE Delft vorig jaar. De armste huishoudens zijn in 2030 meer dan 10 procent van hun besteedbaar inkomen kwijt aan klimaatbeleid. CE Delft noemde die kosten „nauwelijks te dragen”.

Lees ook: ‘Het gezin betaalt energiekosten voor industrie’

Het PBL-rapport voorziet dat de 28 miljard aan noodzakelijke investeringen in de energietransitie leiden tot verlies van bijna 200.000 arbeidsplaatsen – al is dat een grove schatting. Vooral winkels en horeca voelen de pijn, omdat de koopkracht van burgers afneemt. Ook bedrijven kunnen hun geld maar één keer uitgeven. Als de gevel geïsoleerd moet worden, moet het nieuwe computersysteem wachten. Dat leidt tot minder werk in de ICT-sector, voorspelt het PBL.

Al die verliezen worden ruimschoots gecompenseerd door 318.000 nieuwe vacatures door alle investeringen in energie. In alle provincies komen er netto arbeidsplaatsen bij. Dat zijn de bekende verhalen. Adviesbureau McKinsey voorspelde een groei van 2 procent van het bruto binnenlands product door de energietransitie.

Interne scholing

Maar, waarschuwt het PBL: van die vacatures zijn er 70.000 voor machinebouwers, en evenveel voor werknemers van ingenieurs- en architectenbureaus. Het zijn mensen die slimme meters ontwikkelen, of windparken plannen. En omdat vooral in Noord-Brabant veel bedrijven zitten in die branches, is de groei van de arbeidsmarkt daar het grootst.

Alleen: werkloze meubelverkopers kunnen daar niet zomaar terecht. Weterings: „Tot nog toe is misschien onderschat dat mensen die werkloos worden, vaak niet geschikt zijn om werk te vinden in de energietransitie.” Dat wordt nog eens versterkt door de regionale verschuivingen. „We weten uit onderzoek dat Nederlanders niet graag verhuizen voor hun werk.”

Gevraagd naar een advies op basis van haar onderzoek, reageert Weterings terughoudend. „We geven wel een paar opties. Werkgevers en werknemers zouden zich al kunnen voorbereiden zodat ze gemakkelijker kunnen overschakelen op ander werk, bijvoorbeeld met interne scholing.” De cijfers zijn een eerste aanzet, zegt ze. De prognose houdt geen rekening met bevolkingsontwikkeling, technologische vooruitgang of economische groei, „Onze berekeningen geven weer wat de maximale spanning in de arbeidsmarkt kan worden. Of het ook werkelijk zo zal gaan, weten we niet. Maar we moeten er nu al rekening mee houden.”

Klimaatminister Wiebes vreest dat door hoge kosten het draagvlak voor een schoner milieu verdwijnt. Lees verder: Wiebes scherp op prijs energietransitie
    • Hester van Santen