Recensie

In de auto neutrino’s uit deeltjesversneller najagen

Kunst & wetenschap expositie

Kunst op de grens van wetenschap, zoals een kusfoto uit de MRI-scan, toont het vernieuwde Stedelijk Museum Breda, in de veelzijdige expositie ‘True Beauty’.

Spike Walker, Geelgerande Watertor, 2011 Foto Stedelijk Museum Breda

Grote technische installaties vullen de ruimte, gereedschap slingert rond, ongebruikt materiaal staat opgeborgen tegen de muur. Verrassend hoeveel ze op elkaar lijken: het atelier en het laboratorium. Bezoekers van de tentoonstelling True Beauty: op de grens van kunst en wetenschap worden bij binnenkomst direct gewezen op deze parallel. Naast de entree hangen foto’s van werkruimtes van wetenschappers – uit de serie Onderzoek van fotograaf Martin Luijendijk (1958) – met direct daarnaast een foto van het atelier van kunstenaar Hubert Leyendeckers. Het zijn allemaal volgepropte werkplekken. Maar ze hebben nog iets met elkaar gemeen: het zijn broedplaatsen van nieuwe beelden van de werkelijkheid.

Met True Beauty richt het vorig jaar geopende Stedelijk Museum Breda zich op de manier waarop wetenschappelijke en artistieke beelden verweven kunnen raken. In die interesse voor beeldcultuur is het DNA van het Museum of the Image (MOTI) te herkennen, het museum gespecialiseerd in digitale kunst dat vorig jaar samen met het Breda’s Museum verder ging als Stedelijk Museum Breda.

MRI-scan van een moeder die haar zoon kust, gemaakt door neurowetenschapper Rebecca Saxe. Foto Stedelijk Museum Breda

Kus in de MRI-scanner

In de praktijk betekent het dat een MRI-scan van een moeder die haar zoon kust, gemaakt door neurowetenschapper Rebecca Saxe, komt te hangen naast een foto in super close-up van deeltjes moedermelk en sperma, van kunstfotograaf Maija Tammi.

De 83-jarige Bredase kunstenaar Hubert Leyendeckers, die een centrale plek inneemt op de expositie, is een (her)ontdekking, want zijn werk was lange tijd zelden te zien. Geïnspireerd door het heelal werkt Leyendeckers al ruim zestig jaar aan een oeuvre. Zijn kunst bestaat grotendeels uit donkergekleurde houten panelen waarop kleurrijke abstracte beelden zijn geschilderd. Soms is er zand op gelijmd, dat de kunstenaar een felle kleur heeft gegeven, waardoor het aan de Melkweg doet denken. Het is allemaal op de grens van abstract en figuratief. Leyendeckers werk ziet er wetenschappelijk uit, maar omdat een verklaring ontbreekt, spreken ze sterker tot de verbeelding.

Hubert Leyendeckers, zonder titel, 1994-1997.
Foto Emile Waagenaar
Hubert Leyendeckers, zonder titel, 1994-1997.
Foto Emile Waagenaar
Hubert Leyendeckers, zonder titel, 1994-1997.
Foto Emile Waagenaar
Hubert Leyendeckers, zonder titel, 1994-1997.
Foto Emile Waagenaar

Race met neutrino’s

Spannend is de video van Mels van Zutphen (1963). In The Speed of Light reist hij per auto neutrino’s achterna die vanuit onderzoekcentrum CERN in Genève naar een laboratorium in het Italiaanse Gran Sasso werden geschoten. Voor de afstand die de neutrino’s in een fractie van een seconde afleggen in de deeltjesversneller, heeft hij twaalf dagen nodig. Het is aandoenlijk te zien hoe de kunstenaar moet stoppen voor een tolwegkassa, terwijl in het laboratorium de eerste onderzoeksresultaten al worden bekeken.

Een aantal keer interpreteren de tentoonstellingsmakers wetenschappelijke beelden als kunstwerk, en daar gaat het wringen. Over een met microscoop gemaakte foto van een watertor wordt in de begeleidende tekst gezegd dat het „een beetje op een schilderij van Van Gogh lijkt”. Goed, de uitvergrote zuignappen zien er onder deze condities inderdaad uit als borstelige sterren in een blauwe nachthemel, maar dit is geen expressionistisch schilderij. Dat verschil roept interessante vragen op over de andere aard van kunst en wetenschap; het is jammer dat True Beauty daar grotendeels aan voorbijgaat.

    • Thomas van Huut