Opinie

    • Emilie van Outeren

Het kabinet wordt niet afgerekend, landelijke partijen wel

De Haagse Stemming Vandaag zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Schrijf je in om deze politieke nieuwsbrief per mail te ontvangen.

De campagne is voorbij. Succes voor lokale partijen is gegarandeerd. VVD en GroenLinks kijken meer uit naar de uitslag dan D66 en PvdA. En na een lange avond stemmen tellen, volgen ingewikkelde formaties in 335 gemeenten.

IKKE, IKKE, IKKE: Eigen volk eerst, eigen taal eerst, eigen huurders eerst, eigen banen eerst, eigen regio eerst, eigen bedrijven eerst. De door partijleiders zelf gekozen stellingen in het slotdebat hadden een hoog polariserend en weinig lokaal gehalte. Het is zeer de vraag of het Haagse gekissebis iemand geholpen heeft vandaag een keuze te maken voor de gemeenteraadsverkiezingen. Naast dat de kopstukken met onderwerpen strooiden die niets met deze stembusgang te maken hebben (van dividendbelasting tot penthouse) debiteerden ze ook veel onwaarheden. Waar de partijleiders de afgelopen tijd hun feiten in verkiezingsdebatten beter op orde leken te hebben, kregen de meesten een onvoldoende van de factcheckers van NRC.

LOKAAL EERST: Relatief weinig kiezers zijn überhaupt van plan op een afdeling van een landelijke partij te stemmen. Volgens opinieonderzoeken laat nog niet de helft van de kiezers zich leiden door landelijke thema’s. Lokale partijen, nu goed voor bijna 28 procent van de raadszetels, zouden opnieuw groeien. Slechter nieuws: de opkomst, vier jaar geleden al op een dieptepunt van 54 procent, dreigt opnieuw te dalen. Een goed beeld van de uitslag wordt niet voor middernacht verwacht.

LANDELIJK EERST: Ja, het zijn natuurlijk gemeenteraadsverkiezingen waarbij we stemmen op lokale politici om plaatselijke kwesties. Maar dit is een Haagse nieuwsbrief waarbij we inzoomen op het Binnenhof. Daarom een kort overzicht van wat er voor de dertien partijen in de Tweede Kamer op het spel staat. Hoe deden zij het in de campagne? En wat zijn hun kansen en risico’s?

VVD: De grootste regeringspartij voerde een opvallend onopvallende campagne. Niet dominant met witte VVD-jassen op straat, maar langs de deuren, met muts op wildplakkend of bingo spelend met een handjevol bejaarden. En met een zeer aanwezige Mark Rutte, die in tegenstelling tot vier jaar geleden alle debatten zelf deed en fractievoorzitter Klaas Dijkhoff onzichtbaar hield. Een jaar geleden werd volop gespeculeerd over Ruttes houdbaarheid en geloofwaardigheid. Nu kan hij de VVD ook lokaal de grootste (landelijke) partij maken. Het is opmerkelijk hoe goed die het doet in (eveneens landelijke) peilingen, zeker als daarbij de opkomst van Forum voor Democratie in ogenschouw wordt genomen.

PVV: De PVV zal hoe dan ook scoren, want de partij doet in 15 keer zoveel gemeenten mee als in 2014. Alleen maar gemeenten waar landelijk meer dan 20 procent van de stemmen gescoord werd. Het is zeer de vraag of en waar dat nu gaat lukken. Wilders heeft zijn stempel niet op de campagne kunnen drukken en nergens duidelijk kunnen maken wat zijn partij aan gemeentebeleid gaat bijdragen. Er was veel intern gedoe, met als dieptepunt de lijsttrekkersselectie in Rotterdam. En een lage opkomst kan hem parten spelen. Voor de komende jaren is belangrijk om te zien of de nieuwe afdelingen zich ontwikkelen zoals die in Almere of zoals die in Den Haag - een wereld van verschil.

CDA: Het CDA is de grootste landelijke partij en heeft zichzelf tot doel gesteld dat te blijven. Geen enkele partij doet op zoveel plekken mee (332 van de 335 gemeenten waar verkiezingen zijn). Dat Sybrand Buma onzichtbaar was in de campagne hoeft niet veel te zeggen over plaatselijk succes vandaag. Dat hij in het nieuws steeds werd overvleugeld door minister Hugo de Jonge en diens trits aan actieplannentjes kan wel betekenisvol zijn voor de toekomst van de partij.

D66: Wat ging er deze campagne wel goed voor D66? De partij heeft als enige van de vier coalitiepartijen echt last van het kabinetsbeleid, vooral het afschaffen van het referendum en de draai rond de inlichtingenwet. Lokaal besturen was niet overal zo’n succes als vier jaar geleden gehoopt werd. En Pechtold liet zich in het slotdebat gedwee door Wilders in een hoek zetten over het appartement dat hij van een Canadese vriend cadeau kreeg. Het kabinet zit er misschien te kort om bij deze verkiezingen te worden afgerekend, maar Pechtold zit er lang genoeg.

GroenLinks: Het frisse is er een beetje af bij Jesse Klaver. En er zullen kiezers zijn die hem kwalijk nemen dat hij met de veertien zetels die de partij vorig jaar behaalde niet durfde te regeren. Maar de partij zal het beter, misschien wel heel veel beter, doen dan vier jaar geleden, toen het zij maar iets meer dan 5 procent van de stemmen haalde. GroenLinks is pas tevreden als het resultaat van vorig jaar geëvenaard wordt.

SP: Lang leek het alsof de SP Emile Roemer zou slachtofferen na een slechte uitslag bij deze verkiezingen. Maar de partij was daadkrachtiger: Roemer is inmiddels burgemeester en Lilian Marijnissen voerde voor het eerst een campagne aan. Eén die haar partij meer zetels en haar naamsbekendheid moet opleveren. Besturen vindt actiepartij SP niet meer zo belangrijk.

PvdA: Lokaal moet de klap voor de PvdA nog komen. Vorig jaar kreeg de club onder leiding van Lodewijk Asscher landelijk nog maar krap 6 procent van de stemmen. Een heel veel slechter resultaat dan de toch al dramatische 10 procent bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2014. De partij dreigt in de grote steden haar laatste wethouder (in Den Haag) en laatste koppositie (Eindhoven) te verliezen. Ook in landelijke peilingen heeft de partij onder Asscher de weg naar boven nog niet gevonden.

ChristenUnie en SGP: Met een trouwe achterban in specifieke gemeenten hebben de kleine christelijke partijen traditioneel weinig te vrezen bij lokale verkiezingen.

PvdD en 50Plus: Marianne Thieme stemt vandaag lokaal, vertelde ze gisteren bij Pauw. Haar partij doet in 12 gemeenten mee, en daar zit haar woonplaats Maarssen niet bij. Wel won een partijgenoot gisteren de verkiezing tot raadslid van het jaar. Ook 50Plus breidt bescheiden uit: naar 20 gemeenten. Henk Krol liet in het midden of hij in Eindhoven, waar hij lijstduwer is, op zichzelf stemt. De vraag is of de partij daar en elders bestaande ouderenpartijen kan verslaan.

Denk en FvD: De twee partijen die vorig jaar wisten door te breken in de Tweede Kamer willen dat nu ook lokaal. Denk mikt in 12 gemeenten vooral op de allochtonenstem en is daarbij zeer afhankelijk van de opkomst. Forum voor Democratie zorgt hoe dan ook voor de doorbraak van het populisme in Amsterdam. Interessant is hoe de samenwerking met Leefbaar zich houdt als die partij in Rotterdam een college mag formeren.

WVTTK: Om de bonden aan tafel te krijgen voor een pensioenakkoord zoekt het kabinet toch ruimte voor flexibiliteit in de AOW-leeftijd, meldt De Telegraaf. Al is het voornemen nog erg vaag. Er is hoog bezoek op verkiezingsdag, van de Franse president Emmanuel Macron en de Jordaanse koning Abdoellah. En er wordt gestemd in het (voorlopig) laatste raadplegend referendum, over de inlichtingenwet.

QUOTE VAN DE DAG:

“De lokale democratie leeft. Er doen meer partijen mee aan de gemeenteverkiezingen dan ooit en ik denk dan ook dat er meer partijen dan ooit in de gemeenteraden vertegenwoordigd zullen zijn. Toegegeven, die fragmentatie maakt het er niet makkelijker op.”

Kajsa Ollongren (D66), minister van Binnenlandse Zaken in “een wethouderskabinet“, in het FD.

    • Emilie van Outeren