Gekapt voor jouw chocopasta

Palmolie Het verhaal van één Liberiaan toont wat er misgaat in de oprukkende palmolie-industrie. Wie bossen verwoest, verwoest mensenlevens. Dat is te zien in de documentaire Silas tijdens filmfestival Movies that Matter.

Een scène uit de documentaire Silas over de strijd tegen illegale houtkap in Liberia.

Silas is geen bomenknuffelaar, zegt hij. Bomen zijn niet zijn eerste zorg in zijn strijd tegen illegale houtkap in Liberia. Hij denkt aan mensen. En aan levens die verwoest worden als bossen verdwijnen. Silas Siakor is in Amsterdam om over landroof en palmolie te praten.

De Canadese Anjali Nayar maakte over de activist de documentaire Silas die op het filmfestival Movies that Matter in Den Haag te zien is. Vorige week was Silas Siakor te gast in een Amsterdamse bioscoop, op uitnodiging van IDH (The Sustainable Trade Initiative, voorheen Initiatief Duurzame Handel), een non-profit organisatie die in Liberia onder meer aan eerlijke palmolie werkt: palmolie waarvoor geen beschermde bossen worden gekapt of mensenrechten worden geschonden. Palmolie is een wereldwijd probleem: oerbossen verdwijnen, de lokale bevolking blijft landloos achter, het milieu wordt naar de knoppen geholpen in de jacht van multinationals naar palmolie als goedkope grondstof voor chocopasta, veevoer, biobrandstof, tandpasta, schoonmaakmiddelen, et cetera. Maar de film gaat over Silas.

Silas kan niet ontspannen, zegt zijn vrouw in de film. Silas is altijd bezig met zijn werk. En zijn werk is: zorgen dat land dat door de Liberiaanse regering is weggegeven aan houtkapbedrijven en vier grote buitenlandse palmolieproducenten, wordt teruggegeven aan de lokale bevolking. Silas staat er midden in de nacht voor op, bijvoorbeeld om vast te leggen hoe illegaal gekapte bomen vervoerd worden. Hij hangt uit auto’s om daar foto’s van te maken. En hij moedigt anderen aan om ook bewijzen te verzamelen. Hij en zijn strijdmakkers dragen allemaal een wapen: hun smartphone met de app Timby, waarop ze misstanden rapporteren en delen. Maar Silas heeft pas echt munitie in handen als hij van een klokkenluider een overheidsdocument krijgt dat de omvang van het probleem laat zien: een kwart van de bevolking leeft op land dat door de regering in concessie is gegeven aan buitenlandse bedrijven. Meer dan twee miljoen hectare, eenderde van alle bossen in het West-Afrikaanse land, dat zo rijk is aan grondstoffen en toch een straatarme bevolking heeft.

Geloof in duurzame palmolie

De film zit vol schrijnende ironie. Silas Siakor kreeg in 2006 de meest prestigieuze prijs voor een milieu-activist: de US Goldman Environmental Award, omdat hij had onthuld hoe Charles Taylor zijn burgeroorlog betaalde met illegaal gekapte bomen. Maar onder Ellen Johnson Sirleaf, de democratisch gekozen president van Liberia die internationaal en aanvankelijk ook door Silas op handen werd gedragen, was het ‘business as usual’. Terwijl Sirleaf bewierookt werd bij Oprah en Obama ging de landroof gewoon door, met steeds meer familie van de president op cruciale overheidsposten. Silas had in de internationale gemeenschap een onwelkome boodschap, die door zijn vroegere heldin werd afgedaan als ondermijning van het democratische proces en de economische vooruitgang. En toen brak er in 2014 ook nog ebola uit. De dodelijke epidemie legt de zwakte van het systeem bloot. Niets functioneert in Liberia. Silas’ schoonvader overlijdt aan diabetes omdat geen ziekenhuis plek voor hem heeft.

Silas zou een cynische man kunnen zijn. Maar kleine successen geven hem hoop voor de toekomst. De lokale bevolking van Jogbahn, een kleine gemeenschap in Midden-Liberia, krijgt zijn 20.000 hectare bos terug. Sirleaf erkent aan het einde van haar presidentschap dat het haar niet gelukt is corruptie en landroof uit te bannen, ze vraagt hulp aan Silas. En hoewel veel land in handen is van grote buitenlandse bedrijven, zijn de meeste bossen nog intact. De bevolking kent zijn rechten en belangen beter. Silas gelooft dat er nog steeds kansen zijn voor duurzame palmteelt – waarbij de lokale bevolking meeprofiteert en bepaalt of, hoe en hoeveel land er wordt geëxploiteerd.

Een teaser voor de documentaire Silas.

Silas werkt inmiddels voor IDH en heeft politieke ambities – hoewel hij zich bewust is van de valkuilen van het systeem. Aan Nederlanders die vragen of we palmolie niet gewoon helemaal moeten boycotten is zijn verhaal: „geen palmolie meer kopen is de oplossing niet”. Wat je als consument wel kunt doen: producten met duurzame palmolie kiezen. Daar zijn de Liberianen meer mee geholpen dan een ban op alle palmolie.

Lees ook: Dit Indonesische oerwoud is nu een palmolieplantage
De documentaire Silas is te zien tijdens Movies that Matter, het filmfestival met films over mensenrechten van 23/3 tot 31/3 in Den Haag. Silas draait in verschillende bioscopen op 27/3 en 28/3. Zie: moviesthatmatter.nl.
    • Martine Kamsma