VN: Turkije moet noodtoestand opheffen

Volgens de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten vormt de staat van beleg een groot gevaar voor de mensenrechten.

Activisten demonstreren bij de Turkse ambassade in Berlijn voor de vrijlating van Amnesty International-baas Taner Kilic, die in Turkije vastzit. Ze gebruiken een foto van zijn gezicht als masker. Foto Paul Zinken/AFP

De Verenigde Naties (VN) hebben Turkije opgeroepen een einde te maken aan de noodtoestand, die van kracht is sinds de mislukte staatsgreep in 2016. De mensenrechten komen door de noodtoestand steeds verder in het geding, staat in een dinsdag gepubliceerd rapport van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten (OHCHR).

De OHCHR noemt het zorgwekkend dat de autoriteiten feitelijk kunnen doen wat ze willen, zonder daarover verantwoording te hoeven afleggen. Dat heeft onder meer geleid tot het verbieden van allerlei ngo’s en media en het martelen van gevangenen. Ook is er volgens de VN-organisatie spake van “politieke bemoeienis met het gerechtelijk apparaat”.

Daarnaast wijst het rapport op de “veelal totaal ongegronde” massaontslagen van ambtenaren, rechters, aanklagers, advocaten en leraren. De ontslagen onder die laatste groep hebben volgens de OHCHR “het onderwijs ernstig beïnvloed, waardoor dat grondrecht op scholing in het gedrang komt”. Ook de arrestatie van bijna 160.000 mensen, onder wie zo’n driehonderd journalisten, is een kwalijke zaak, aldus het rapport.

Noodtoestand na staatsgreep

President Recep Tayyip Erdogan kondigde de noodtoestand af na de mislukte staatsgreep in juli 2016, waarbij 250 mensen de dood vonden. Erdogan denkt dat de couppoging het werk is van Fethullah Gülen, een geestelijke die in ballingschap in de Verenigde Staten leeft. De noodtoestand maakte het de regering makkelijker om vermeende aanhangers van Gülen uit allerlei plekken in de samenleving te zuiveren. Aanvankelijk zou de staat van beleg drie maanden duren. Erdogan heeft de noodtoestand echter telkens verlengd.

Vorig jaar nam Erdogan het per decreet op voor mensen die misdaden begaan om Turkije te verdedigen. Lees ook: Politiek geweld ter verdediging van de staat mag nu in Turkije

Het rapport gaat ook specifiek in op de situatie in Zuidoost-Turkije, waar de regering verwikkeld is in een burgeroorlog met Koerdische rebellen. De VN constateert dat er in het gebied martelingen en moordpartijen plaatsvinden, evenals vrouwenmishandeling en verwoesting van cultureel erfgoed.

Het gevaar ligt op de loer dat de noodtoestand langdurige gevolgen heeft voor de Turkse samenleving, waarschuwen de VN:

“Het routinematig verlengen van de staat van beleg kan leiden tot een overheid die het land blijvend bestuurt door middel van arbitraire beslissingen, die een groot effect hebben op de levens van veel burgers en families.”

‘Journalisten onmiddellijk vrijlaten’

De VN willen dat de Turkse regering “direct een einde maakt aan de noodtoestand”. De OHCHR roept de Turken ook op de vrijheid van meningsuiting te respecteren. Journalisten, schrijvers, rechters en academici die vastzitten moeten “onmiddellijk worden vrijgelaten”.

De Turkse regering heeft dinsdag hard uitgehaald naar het VN-rapport en naar Zeid Ra’ad al-Hussein, het hoofd van de OHCHR. “Als het om Turkije gaat, heeft de OHCHR zijn onpartijdigheid verloren en vooroordelen jegens ons land ontwikkeld”, aldus het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken. Volgens de Turken staat het rapport vol van “ongefundeerde beschuldigingen, die perfect in het frame passen van terroristische organisaties”.

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft Turkije dinsdag op de vingers getikt vanwege de behandeling van de journalisten Mehmet Altan en Sahin Alpay. Altan kreeg begin dit jaar levenslang, omdat hij volgens de rechter een rol heeft gespeeld in de coup. Alpay zat een jaar vast, maar kwam afgelopen zaterdag vrij. Volgens het Hof was de opsluiting van de twee journalisten niet legaal.

    • Vincent Sondermeijer