Cambridge Analytica vecht voor overleven

Facebook-schandaal

Terwijl topman Nix geschorst werd, kondigen autoriteiten in VK en VS onderzoek aan na misbruik van Facebookprofielen voor politieke campagnes.

Het kantoor van Cambridge Analytica in Londen (boven). Alexander Nix (rechts), afgelopen dinsdag. Henry Nicholls/Reuters

Midden in de schijnwerper staan is funest voor een bedrijf dat achter de schermen verkiezingen wil manipuleren. Cambridge Analytica vecht dus voor zijn overleven, nu uit een serie uitzendingen van de Britse tv-zender Channel 4 blijkt dat het bedrijf niet alleen onder een voorwendsel verkregen profielen van 50 miljoen Amerikaanse Facebookgebruikers inzette. Voor de beïnvloeding van verkiezingen werden ook traditionelere dirty tricks gebruikt.

In de undercover gefilmde documentaire zeggen directeur Alexander Nix en hoofd van de politieke afdeling van Cambridge Analytica Mark Turnbull dat ze voor klanten nepnieuws in de „bloedsomloop” van internet kunnen injecteren. Ze kunnen ook prostituees op de tegenkandidaat afsturen („Oekraïense meisjes zijn mooi, ik merk dat dat heel goed werkt”, aldus Nix) of door een gefilmde omkooppoging diens corruptie onder het oog van de kiezer brengen. De topmannen vertelden aan een acteur die zich voordeed als afgezant van een mogelijke cliënt in Sri Lanka, dat ze door het inhuren van lokale spelers en het manipuleren van plaatselijke ngo’s kunnen werken zonder sporen te trekken. „We komen en gaan als spoken.” Met hun openheid over hun trucs leken ze in een val te trappen zoals ze zelf hadden kunnen uitzetten.

Lees meer over Cambridge Analytica: Wie is wie in het Facebookschandaal met vertakkingen naar het Witte Huis?

In reactie op de documentaire kondigden autoriteiten in het Verenigd Koninkrijk en de VS onderzoek aan. In Londen vroeg toezichthouder ICO (Information Commissioner’s Office) bij een rechter toestemming de computers en de kantoren van Cambridge Analytica te doorzoeken. In Washington kondigde de Federale Handelscommissie een onderzoek naar Facebook aan. Het Britse Lagerhuis én het Amerikaanse Congres hebben Facebook-topman Mark Zuckerberg formeel verzocht te komen getuigen. Hij reageerde zelf niet, wel zegde het bedrijf toe woensdag een toelichting te geven in het Amerikaanse Congres. Ook het Europees Parlement wil onderzoek doen. Aandelen Facebook kelderden afgelopen dagen snel.

Klokkenluider

Facebook wijst in de zaak naar Cambridge Analytica als schuldige. Anders dan beloofd zou dat de profielen niet hebben vernietigd, ‘een ernstige schending van het beleid van Facebook’. Maar in The Guardian beschuldigde een klokkenluider – die in 2011 en 2012 bij Facebook gebruik van data door externe partijen controleerde – het bedrijf er dinsdag van geen enkel toezicht te houden op wat er verder met die data gebeurde.

Ook Cambridge Analytica ontkent dat het iets onoirbaars heeft gedaan. De uitspraken over prostituees en omkoping waren bedoeld om de klant te testen, verweerde directeur Nix zich in een verklaring. „Valstrikken, omkoopsommen en honeytraps” zouden nooit echt gebruikt zijn. Volgens Nix, die dinsdag door de raad van bestuur van het bedrijf op non-actief werd gesteld, wordt Cambridge Analytica aangevallen omdat het „enige medewerking verleende” aan Trumps campagne.

Lees ook: Gegevens miljoenen Facebookgebruikers misbruikt voor campagne Trump

Maar op de website van Cambridge Analytica fungeert het werk voor de Trumpcampagne juist als vlaggenschip; bewijs van de effectiviteit van de kunst van psychographing die het bedrijf beoefent – het met big data en gedragspsychologie zeer verfijnd in kaart brengen en beïnvloeden van kiezerssentiment. Het bedrijf claimt 230 miljoen Amerikanen psychologisch in kaart te hebben gebracht. Cambridge Analytica, zei ex- werknemer Christopher Wylie, die de oogst van Facebook-data aan de pers onthulde, kan de ‘innerlijke demonen’ van kiezers bestoken.

Hulp aan ultraconservatieven

Het bedrijf, de Amerikaanse tak van de Britse SCL-group die claimt verkiezingen in 60 landen beïnvloed te hebben, concentreert zich op het vooruithelpen van ultraconservatieve kandidaten in de VS. Het ontstond in 2013 als geesteskind van de Brit Nix, die bij SCL werkte, en de Amerikaan Robert Mercer, een invloedrijke conservatieve geldschieter. De computerwetenschapper Mercer werd rijk als co-CEO van het hedgefonds Renaissance Technologies. Hij en zijn dochter Rebekah, libertairen die de overheid zien als een gevaar voor het bedrijfsleven, staken sinds 2012 tientallen miljoenen dollars in hard-rechtse politieke actiegroepen en mediabedrijven als Breitbart News. Ze werkten daarbij samen met Steve Bannon, voorzitter van Breitbart, die bestuurslid werd van Cambridge Analytica en het later schopte tot Trumps campagnemanager en strategisch adviseur.

In de VS bouwden de Mercers en Cambridge Analytica aanvankelijk een gedetailleerde microtargeting operatie voor een politiek actiefonds van Ted Cruz. Toen deze uit de presidentsrace stapte, boden ze hun diensten aan aan Trumps campagne. In een video op de website van Cambridge Analytica schept directeur Nix op hoe de campagne op basis van zijn ‘data-oogsten’ zeker wist dat de pijlen gericht moesten worden op boze kiezers in Wisconsin, een staat die als zeker voor de Democraten gold. Trump won er.

In de documentaire claimt Turnbull dat Cambridge Analytica de boodschap 'Defeat Crooked Hillary' bedacht en over sociale media verspreidde via politieke actiefondsen, om Democratische kiezers af te houden van de stembusgang en Republikeinen te motiveren. Afstemming tussen actiefondsen (SuperPAC's) en de campagne van de kandidaat zelf is in de VS verboden.

Cambridge Analytica sprong ook in het oog wegens vermeende betrokkenheid bij die andere plotse electorale uitkomst van 2016: het Brexitreferendum. De twee belangrijkste organisaties die voor de Brexit actievoerden in aanloop naar het referendum, Leave.EU en Vote Leave, maakten voor de schermen veel ruzie. Maar ondertussen werkten hun databedrijven, Cambridge Analytica en het Canadese AggregateIQ, achter de schermen broederlijk samen, bleek vorig jaar uit onderzoek van The Guardian.

In Londen wil oppositiepartij Labour nu uitleg over de rol die Cambridge Analytica heeft gespeeld. Nix ontkent echter betrokkenheid, al staat zijn bedrijf vermeld als strategisch adviseur op documenten die de Leave-campagne bij de Britse Kiescommissie indiende.

Link naar de Russen?

Nu de werkwijze van Cambridge Analytica in het volle licht staat, dringt zich in de VS sterk de vraag op of er verband is met de manier waarop Rusland de Amerikaanse verkiezingen beïnvloedde ten gunste van Trump – onder meer via Facebook, en ook met gerichte negatieve boodschappen over Clinton. Nix ontkende in februari tegenover het Britse Lagerhuis dat Cambridge Analytica ooit voor Rusland werkte. Maar Robert Mueller, de speciaal aanklager die Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen en de rol van Trumps campagneteam hierbij onderzoekt, vroeg Cambridge Analytica in december e-mails en documenten gerelateerd aan de Trump-campagne af te geven.

Met medewerking van Melle Garschagen
Dit artikel is op 21 maart om 11.05 geactualiseerd, onder andere met een nieuwe uitspraak van Mark Turnbull
    • Maartje Somers