Teruglezen: Het NOS-debat en het debat over inlichtingenwet

We sluiten het liveblog!

De debatten zijn afgelopen, de uitspraken zijn gecheckt. We sluiten dit liveblog af. De uitspraken van de partijleiders die we checkten lees je hier terug:

Lees ook: Dit zijn alle factchecks van het NOS-debat

De laatste check, van Rutte

Live check

Mark Rutte (VVD): "Er zijn voorwaarden gesteld aan het delen met het buitenland."

Het Nieuwsuur-debat over de inlichtingenwet ging geruime tijd over het delen van data die Nederlandse diensten onderscheppen met partnerdiensten in het buitenland. VVD-leider Mark Rutte zei "dat er voorwaarden gesteld aan het delen van data van onze diensten met buitenlandse diensten”. We checken deze uitspraak.

De nieuwe wet gaat uitgebreid in op het delen van informatie met andere landen. In tegenstelling tot de oude wet, stelt de nieuwe wet een vijftal voorwaarden aan het delen van data met andere bondgenoten als de VS of Turkije. In het debat tussen de partijleiders ging het om zogeheten ongeëvalueerde metadata, waarbij de inhoud van de berichten nog onbekend is. De diensten kunnen dan alleen zien wanneer het bericht is verstuurd en wat bijvoorbeeld de omvang is. Dit soort data mogen alleen worden gedeeld met landen die onder meer een democratisch rechtsstelsel hebben, adequaat en onafhankelijk toezicht op de diensten bieden en privacybescherming aan de burgers garanderen. We beoordelen deze stelling van Mark Rutte dus als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Kees Versteegh

En nog een, uit het slotdebat

Live check

Jesse Klaver (GroenLinks): "Met 1,4 miljard kun je de wachtlijsten in de jeugdzorg wegwerken, 15.000 banen in de zorg creëren en 32.000 huizen isoleren."

Met het afschaffen van de dividendbelasting is volgens de oppositie niets anders dan een cadeautje van het nieuwe kabinet aan buitenlandse aandeelhouders van 1,4 miljard euro. Met dat geld, beweerde GroenLinks-leider Jesse Klaver in zijn een-op-een-debat met premier Rutte kun je veel andere leuke dingen van doen.
Klaver somde liefst drie in zijn ogen verstandiger investeringen op: de wachtlijsten in de jeugdzorg wegwerken, 15.000 banen in de zorg creëren en 32.000 huizen isoleren.
Dat zou samen niet meer dan 1,4 miljard moeten kosten. De rekensom van Klaver bestaat uit 300 miljoen voor de jeugdzorg, 700 miljoen voor banen in de zorg en 400 miljoen voor woningisolatie.

Een woordvoerder van GroenLinks verwijst voor het eerste bedrag naar een bericht van directeur Jantine Kriens van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Zij waarschuwde in november dat ongeveer honderd gemeenten met gaten in de begroting zitten, vooral veroorzaakt door de toegenomen vraag naar jeugdzorg. Het gezamenlijk tekort van deze gemeenten zou volgens de VNG zo’n 300 miljoen bedragen.
De 700 miljoen voor 15.000 banen in de zorg is gebaseerd op het gemiddelde uurtarief van 15 euro voor medewerker in de gezondheidszorg. Dat maakt dat zij gemiddeld zo’n 46.000 euro verdienen.
Volgens berekeningen van onderzoeksbureau Ecorys zou de gemiddelde kosten voor de isolatie van een woning iets meer dan 12.000 euro bedragen. Dat maal 32.000 euro is iets minder dan 400 miljoen euro.

De rekensom van GroenLinks lijkt te kloppen. We proberen een snelle nacalculatie.

Het benodigde bedrag van 300 miljoen voor het ,,tekort op de jeugdzorg” komt terug in recente Kamervragen van de SP aan minister de Jonge (Volksgezondheid, CDA).
Uit de plannen van het nieuwe kabinet voor investeringen in de verpleeghuiszorg kan worden afgeleid dat een gemiddelde baan in die hoek van de zorg 52.500 euro. Dat is iets hoger dan GroenLinks berekent, maar voor 15.000 banen kom je dan uit op een kleine 790 miljoen.
Op een de informatiesite hoe-koop-ik.nl over het isoleren van woningen wordt voor een tussenwoning 5.500 euro genoemd en voor een vrijstaande woning op ruim 10.000 euro. Dat is in beide gevallen dus minder dan de schattingen van Ecorys.

De bierviltjesberekening van NRC komt uit op: 300 miljoen voor de wachtlijsten in de jeugdzorg, 790 miljoen voor 15.000 nieuwe banen in de zorg en 250 miljoen voor het isoleren van woningen. Totaal: 1,34 miljard. Ook dat is minder dan de 1,4 miljard die de afschaffing van de dividendbelasting kost.

De stelling van Jesse Klaver beoordelen we als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

We hebben nog een stelling uit het NOS-debat gecheckt

Live check

Lilian Marijnissen (SP): “Onder de nieuwe wet slaagt nog maar de helft van het aantal nieuwkomers voor hun inburgeringsexamen."

Dat zei Lilian Marijnissen van de SP. Met die nieuwe wet doelt zij, vermoedelijk, op de nieuwe inburgeringswet uit 2013. Tijdens het inburgeringsexamen worden ook de taalvaardigheden van statushouders getoetst.

Voor de Wet Inburgering 2013 van kracht werd, gold de Wet inburgering 2007. Statushouders die inburgeringsexamen doen moeten nu in drie jaar slagen voor het examen, onder de oude wet was dat nog 3,5 jaar. Ook moeten zij sinds de nieuwe wet zelf hun taalcursussen regelen en betalen. Daar kunnen ze bij de overheid geld voor lenen.

De Algemene Rekenkamer heeft de slagingspercentages onder die twee verschillende wetten vergeleken. Uit die gegevens blijkt dat “van de eerste groep inburgeraars onder de Wi2013 anno 2016 33 procent binnen zijn inburgeringstermijn is geslaagd”.

Volgens de Rekenkamer voldeed op dat moment in 2016 50 procent nog niet aan hun inburgeringsplicht. Onder de vorige wet was het gemiddelde slagingspercentage 78 procent. Aanzienlijk hoger dan onder de huidige wet. Volgens de Rekenkamer komt dat door de doorgevoerde bezuinigen en het grotere beroep op de eigen verantwoordelijkheid van asielmigranten.

Statushouders zijn nu dus “minder in staat om eigen verantwoordelijkheid zonder ondersteuning vorm te geven”, aldus de Rekenkamer. Daarom beoordelen wij de stelling van Lilian Marijnissen als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Victor Pak

Buma gecheckt

Live check

Sybrand Buma (CDA): "Nederland is enige land in Europa waar ongericht tappen niet mag"

Het klopt dat in veel landen om ons heen geheime diensten ook op de kabel verkeer ‘ongericht’ of ‘onderzoeksopdrachtgericht’ mogen onderscheppen, een bevoegdheid die ook wel wordt aangeduid met als 'sleepnet'. Zo kan dat bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Sybrand Buma (CDA) gaat echter een stap verder en zegt dat Nederland het enige land is in Europa dat nog niet zo’n 'sleepnet'-bevoegdheid heeft. Dat is onwaar. In veel Europese landen mogen geheime diensten niet ongericht op de kabel af te tappen.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Liza van Lonkhuyzen

Klopt wat Marijnissen zei?

Live check

Lilian Marijnissen (SP): "Communicatie kan nu al via de kabel worden afgetapt"

SP-leider Lilian Marijnissen zei in het Nieuwsuur-debat zojuist dat het beeld dat de geheime diensten de extra bevoegdheden uit de nieuwe wet niet nodig hebben om terreuraanslagen te voorkomen. Marijnissen stelde dat de diensten nu al voldoende middelen hebben, "omdat er ook nu al via de kabel kan worden afgetapt". We checken of dit laatste klopt.

De huidige bevoegdheden van de diensten zijn geregeld in de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten uit 2002. In die tijd verliep de meeste communicatie nog via de ether door de lucht. Er werd nog minder gecommuniceerd op de kabel, omdat het internetverkeer via bijvoorbeeld mobiele telefoons nog veel beperkter was.

Het is echter niet zo dat in de Wiv uit 2002 niets geregeld was over het het verkeer op de kabel. De diensten mogen volgens de huidige wet al communicatie op de kabel onderscheppen als die is gericht op één bepaalde persoon of organisatie. De nieuwe Wiv regelt dat de diensten op grotere schaal communicatie van de kabel mogen aftappen (de zogeheten 'sleepnetfunctie'). Een voorbeeld hiervan is het aftappen van alle internetcommunicatie tussen de Syrische stad Raqqa en Nederland, als hiermee mogelijk een jihadist kan worden opgespoord. Het 'sleepnet' inzetten mag alleen in het kader van een gericht onderzoek naar een dreiging en er is toestemming van de minister van Binnenlandse Zaken en een nieuwe toetsingscommissie voor nodig.

Kortom: de nieuwe wet regelt dat de diensten op grotere schaal de kabel mogen aftappen, maar het is inderdaad zo dat zij dit nu al heel gericht mogen doen. We beoordelen de uitspraak van Marijnissen als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Pim van den Dool

Maakt wet Nederland veiliger of niet?

Maakt de nieuwe inlichtingenwet Nederland veiliger? Daarover clashten de politici in de eerste ronde van het debat. Premier Mark Rutte hield een "hartstochtelijk pleidooi" voor de wet, die volgens hem inderdaad nodig is om Nederland veiliger te maken. Ook Sybrand Buma bleef benadrukken hoe belangrijk het is dat Nederland de wet krijgt, omdat we anders achterblijven bij het buitenland.

SP-leider Lilian Marijnissen verweet het kabinet campagne te voeren "met leugens". Dat zei ook GroenLinks-leider Jesse Klaver, die het had over "bangmakerij". Volgens hem zijn er ook wetten mogelijk die de privacy van mensen minder aantasten. Dat benadrukte ook Marijnissen, die de wet bij een "nee" graag wil aanpassen. Maar aanpassen van de wet is volgens Buma geen optie. "Dit is een referendum", benadrukte hij. "Dan ben je voor of tegen."

Vier partijleiders nu in debat over Inlichtingenwet

De debatavond gaat nu verder bij Nieuwsuur, waar vier landelijke partijleiders met elkaar in debat gaan over de nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Daar wordt woensdag een raadgevend referendum over gehouden. Twee voor- en tegenstanders van de wet gaan bij Nieuwsuur in debat: VVD-leider Rutte en CDA-leider Buma (zij zijn voor), en GroenLinks-leider Klaver en SP-leider Marijnissen (zij zijn tegen). Ook bij dit debat proberen we beweringen van de partijleiders live te factchecken.

Nog een stelling, van Rutte

Live check

Mark Rutte (VVD): "Er werken in Nederland 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven."

Er werken in Nederland 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven, zei minister-president Mark Rutte in debat met Jesse Klaver over afschaffing van de dividendbelasting. Die laatste verdedigde de stelling dat het afschaffen van die dividendbelasting slecht is voor het vertrouwen van de samenleving in de politiek. We checken de stelling dat er in Nederland 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven werken.

Volgens de meest recente cijfers van het CBS (de Internationaliseringsmonitor, uit december) telt Nederland ongeveer 15.000 buitenlandse bedrijven. Dat zijn bedrijven in Nederland waarover de zeggenschap in het buitenland ligt - vooral de detail- en groothandel en de industrie. Die waren in 2014 goed voor 1,4 miljoen voltijdbanen, bijna 20 procent van alle voltijdbanen in ons land. Daarnaast zorgden deze multinationals voor nog eens 650.000 indirecte banen bij andere bedrijven in Nederland.

Strikt genomen werken er dus geen 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven in Nederland, maar internationale bedrijven zorgen volgens het CBS wel voor (iets meer dan) 2 miljoen banen. We beoordelen de stelling van Rutte als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Jos Verlaan

En nog een Checkt van Wilders

Live check

Geert Wilders (PVV): "Meer dan helft van de mensen in de bijstand zijn niet-Westerse allochtonen. Dat kost 3 miljard euro per jaar."

Twee stellingen ineen over het vermeende grote beroep dat immigranten uit niet-Westerse landen op de Nederlandse sociale voorzieningen doen. Geert Wilders zal zich, in het debat met D66-leider Alexander Pechtold, hebben gebaseerd op de meest recente Bijstandscijfers van het CBS.

Die dateren van eind augustus vorig jaar. Toen constateerde het statistiekbureau dat het totaal aantal bijstandsontvanger tot de zomer van 2017 was gestegen tot 472.000. Het aantal bijstandsgerechtigden met een niet-westerse achtergrond was in de periode juni 2016-juni 2017 gestegen tot ruim 239.000. Dat is inderdaad net iets meer dan de helft van het totaal: 50,6 procent.

Dan over de kosten voor het Rijk. In 2016 bedroegen de totale uitkeringen in het kader van de Wet Werk en Bijstand ruim 6,1 miljard euro – bron eveneens het CBS. Voor dit jaar heeft het Ministerie van Financiën die post begroot op 6,8 miljard.

De twee stellingen van Wilders over niet-westerse allochtonen in de bijstand zijn waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Checkt over Leefbaar-leider Eerdmans

Live check

Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam): "Rotterdam is 60 jaar gedomineerd door de PvdA”

Decennialang was Rotterdam inderdaad een stad waar de PvdA aan macht was. In de jaren zeventig liet PvdA-burgemeester Andre van der Louw op het gemeentehuis de rode vlag hijsen op 1 mei, Dag van de Arbeid. Meerdere keren, zoals in 1962, 1974, 1978 en 1986, behaalde de PvdA zelfs een absolute meerderheid in de gemeenteraad. In alle andere jaren was de PvdA altijd de grootste partij en zat het in coalities met onder meer het CDA.

Dat veranderde in 2002. Toen kwam Leefbaar Rotterdam in één keer met 17 zetels in de raad, de PvdA hield er 11 over.

Maar zestig jaar dominantie? Van 2002 teruggerekend komen we op 1942. Toen was de Duitse bezetter aan de macht en was NSB’er Frederik Ernst Müller burgemeester van de stad. De eerste burgemeester ná de Tweede Wereldoorlog, was VVD’er Pieter Oud. Hij gaf tot 1952 leiding aan het college van burgemeester en wethouders. Daarna had Rotterdam tot 1999 PvdA-burgemeesters. In dat jaar werd VVD’er Ivo Opstelten burgemeester van de stad.

Het klopt dus dat de PvdA jarenlang een belangrijke rol speelde in het bestuur van Rotterdam. Dat veranderde definitief in 2002. Maar de partij was toen níet al 60 jaar dominant in Rotterdam. Want er waren liberale burgemeesters, jaren van Duitse bezetting én coalities met andere partijen.

We beoordelen de uitspraak van Joost Eerdmans dus als grotendeels onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels onwaar
Gecheckt door
Mark Lievisse Adriaanse

Pechtold hekelt 'zwart-witdenken' Wilders over islam

Na het Rotterdamse debat over integratie gaat het landelijke debat over dit onderwerp nu tussen PVV-leider Wilders en Alexander Pechtold (D66). Volgens Wilders worden Nederlanders door politici als Pechtold gediscrimineerd omdat partijen als D66 asielzoekers gratis zorg, huizen en uitkeringen zouden geven.

Pechtold hekelt het "zwart-witdenken" door Wilders en zegt dat de meeste asielzoekers naar Nederland komen omdat zij op de vlucht zijn voor oorlog, geweld en verkrachtingen. Hij verwijt Wilders een "grijze plaat" te zijn geworden met zijn kritiek op de islam.

Wilders ging ook nog redelijk off topic door te beginnen over het appartement dat Pechtold als schenking kreeg van zijn vriend Serge Marcoux, een Canadese oud-ambassadeur. Dit kwam in december vorig jaar in het nieuws. Wilders verweet Pechtold een "graaier" te zijn.

Twitter avatar B_Rijlaarsdam Barbara Rijlaarsdam Na aanval van Wilders op Pechtold (“U bent gewoon een ordinaire graaier”), over omstreden schenking van appartement door Canadese diplomaat, krijgt Pechtold van premier Rutte een aai over zijn rug #NOSdebat #GR18

Checkt over uitspraak Marijnissen

Live check

Lilian Marijnissen (SP): "119 sociale huurwoningen verdwijnen per dag onder dit kabinet."

SP-lijsttrekker Lilian Marijnissen en ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers gingen met elkaar in debat over sociale huurwoningen. Marijnissen trapte af met stevige kritiek op Segers. Onder het huidige kabinet, waar de ChristenUnie deel van uitmaakt, zouden dagelijks 119 sociale huurwoningen verdwijnen, zei Marijnissen.

Segers reageerde gepikeerd. De opmerking van Marijnissen over de 119 sociale huurwoningen klopt helemaal niet, zei hij.

Het cijfer dat Marijnissen noemde komt van de Woonbond, dat dit berekende op basis van het rapport ‘Staat van de Volkshuisvesting’ dat in april 2016 naar de Tweede Kamer werd gestuurd. Er verdwenen 262.400 sociale corporatiewoningen in de periode 2009 tot en met 2015, staat in dat rapport. De woonbond berekende vervolgens: dat zijn 119 sociale huurwoningen die dagelijks verdwijnen.

Daarover maakte de Woonbond zich grote zorgen: voor veel mensen zou een betaalbare huurwoning onbereikbaar worden.

De SP bekritiseert beleid van het huidige kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, maar op grond van een berekening over oud beleid. Het cijfer van 119 verdwenen huurwoningen per dag gaat niet over het nieuwe beleid, maar over het verleden.

De stelling van Lilian Marijnissen beoordelen we daarom als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Rutte tegen Asscher: voorrang geven aan asielzoekers oneerlijk

Een fel debat zojuist tussen VVD-leider Mark Rutte en PvdA-leider Lodewijk Asscher over de stelling van de VVD dat asielzoekers niet langer mogen worden voorgetrokken bij het toewijzen van een huis. In sommige gemeenten geldt nu een voorrangsregeling voor zogenaamde statushouders. Dit is niet eerlijk tegenover Nederlanders die al lang wachten op een woning, stelt Rutte.

Asscher wil liever geen keuze maken tussen Nederlanders en asielzoekers die snel een woning nodig hebben. Hij vindt dat het kabinet vooral moet zorgen voor voldoende betaalbare huurwoningen voor iedereen en daarin schiet de VVD tekort, aldus Asscher.

Ook Wilders onwaar

Live check

Geert Wilders (PVV): "De ChristenUnie verhoogt de btw met de helft"

Met deze aanval op regeringspartij ChristenUnie doelt de PVV-leider vermoedelijk op het besluit van het kabinet Rutte III om het lage btw-tarief te verhogen van 6 procent tot 9 procent. Dat is inderdaad een verhoging van 50 procent.

Maar op het totaal van de btw-inkomsten voor de staat is dit lage tarief relatief klein. Het gros van deze indirecte omzetbelasting, voor dit jaar begroot op 52,8 miljard euro, komt uit hoge btw-tarief van 21 procent. Dat percentage verandert in de fiscale plannen van het nieuwe kabinet niet.

Het lage btw-tarief dat dit jaar nog op 6 procent staat levert 5,2 miljard op, slechts 10 procent van het totaal.

Als het kabinet de btw-inkomsten inderdaad met de helft zou verhogen, zoals Wilders beweert, zou het hoge en/of lage tarief aanzienlijk veel hoger moeten worden. Wilders gebruikte dus een algemene formulering voor slechts een klein deel van de totale btw-inkomsten.

De stelling dat het kabinet ‘de btw’ met de helft verhoogt, is dus onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Tweede checkt over Baudet: onwaar

Livecheck

Thierry Baudet: "65 procent van de statushouders zit na tien jaar nog in de bijstand"

Volgens Thierry Baudet zit 65 procent van de statushouders na tien jaar nog in de bijstand. Een statushouder is een asielzoeker met een vluchtelingenstatus. Volgens de Nederlandse overheid is de asielzoeker daarmee rechtmatig in Nederland en mag hier een opleiding volgen en werken.

Precieze cijfers over statushouders in de bijstand worden niet bijgehouden, meldde de minister van Sociale Zaken, Wouter Koolmees (D66), in december aan de Tweede Kamer. In 2017 meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek dat in 2016 90 procent van de 18 tot en met 64-jarigen die in 2014 een verblijfsvergunning kregen, nog een bijstandsuitkering ontvangt. Maar dat is dus anderhalf jaar na het krijgen van de verblijfsvergunning, en geen tien jaar.

Kijken we nog iets verder. Het CBS houdt ook gegevens bij die uitgesplitst worden per afkomst. Uit die cijfers blijkt dat van de vluchtelingen die negen jaar of langer in Nederland “veel vaker een bijstandsuitkering hebben dan personen met een Nederlandse achtergrond.” Op welke cijfers komt dat neer?

Van die personen met een Nederlandse achtergrond zat in 2016 – het jaar van de meest recente cijfers – 2,2 procent in de bijstand. Van de immigranten uit Afghanistan die hier langer dan 9 jaar zijn zit 23,9 procent in de bijstand, bij de immigranten uit Irak is dit 32,4 procent en onder Somalische immigranten is dat 43,2 procent.

Uit die cijfers blijkt niet dat 65 procent van de statushouders na tien jaar nog in de bijstand zit, en onderzoek naar vergelijkbare groepen wijzen op aanzienlijk lagere percentages. Daarom beschouwen we Baudets stelling als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Victor Pak

Marijnissen: betaalbaar huis wordt moeilijker door kabinet

Na een debat in Utrecht over wonen gaan nu SP-leider Lilian Marijnissen en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) in debat. Marijnissen heeft de stelling meegenomen dat "een betaalbaar huis vinden met dit kabinet nog moeilijker wordt". De wachtlijsten zijn gigantisch en dit kabinet stimuleert het verkopen en afstoten van sociale huurwoningen, zegt Marijnissen. Ze hekelt ook de steun van de ChristenUnie voor de verhuurderheffing van het kabinet-Rutte II, een volgens haar "ordinaire belasting" voor corporaties en andere woningeigenaren die op huurders zou worden doorberekend.

Foto Bart Maat / ANP.

Segers zegt dat woningcorporaties vooral moeten doorgaan met het bouwen van sociale huurwoningen, maar dat ook de middenhuur moet worden gestimuleerd. "U wilt voorschrijven wat wel en niet mag", verwijt hij Marijnissen.

In het volgende debatje debatteren D66-leider Pechtold en Jesse Klaver (GroenLinks) over de middenhuur. Ze zijn het eens dat er meer middenhuurwoningen moeten komen, maar verschillen over de manier waarop dat moet worden bereikt. Pechtold vindt het belangrijk dat gemeenten hier vrijheid houden zelf beleid op te voeren, Klaver wil meer regie door het Rijk.

Asscher en Buma clashen over dividendbelasting

PvdA-leider Lodewijk Asscher is nu met CDA-leider Sybrand Buma in debat over de stelling "Liever 40.000 banen in de buurt dan cadeau naar buitenlandse aandeelhouders". Asscher refereert met deze stelling aan het afschaffen van de dividendbelasting door het kabinet-Rutte III, gesteund door Buma's CDA. Op de vraag wat dit met de gemeenteraadsverkiezingen te maken heeft, antwoordt Asscher dat deze 1,4 miljard ook geïnvesteerd had kunnen worden in banen voor de buurt en speeltuinen.

Buma stelt dat Nederland het geld eerst moet verdienen voordat het weer uitgegeven kan worden. "In het Verenigd Koninkrijk waren ze woedend dat Unilever naar Nederland vertrok en dan zegt u: van mij hoeft het helemaal niet." Asscher zegt dat de komst van Unilever naar Nederland eerder te maken heeft met de betere beschermingsconstructies tegen vijandige overnames in ons land.

De eerste factcheck van het debat

Livecheck

Geert Wilders (PVV): "De afgelopen jaren zijn 148 politiebureau’s gesloten"

Door bezuinigingen op de politie zijn sinds 2014 inderdaad 148 politiebureau’s gesloten. Dat leverde de politie 115 miljoen euro per jaar op, omdat er minder geld naar huisvesting hoefde. Daar kwamen wel 76 kleine politieposten voor terug, bijvoorbeeld in gemeentehuizen.

We beoordelen de uitspraak van Wilders dus als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Mark Lievisse Adriaanse

Segers tegen Wilders: waar zijn uw plannen voor de regio?

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers en PVV-leider Geert Wilders gaan als eerste landelijke kopstukken in debat over de stelling van Segers: "De regio verdient het." Segers zegt dat de landelijke gebieden van Nederland extra steun vanuit Den Haag nodig hebben en dat zijn partij in de regering nu levert doordat kleine scholen openblijven en er meer werkgelegenheid is. "Wat zijn uw plannen?", vraagt hij aan Wilders, die hij verwijt "niets concreets" te bieden als het gaat om de regio. "U komt alleen met een filmpje dat voor verdeeldheid zorgt", zegt Segers, verwijzend naar het anti-islamfilmpje van Wilders.

Wilders zegt dat de regio voor de PVV "ontzettend belangrijk" is en verwijt de ChristenUnie de afgelopen jaren maatregelen te hebben gesteund die slecht zijn voor de regio, zoals de btw-verhoging, de bezuinigingen op de verpleeghuiszorg en het sluiten van politieposten.

De landelijke partijleiders dinsdagavond voorafgaand aan het NOS-slotdebat in Tivoli, Utrecht. Foto Bart Maat / ANP.

Debat begonnen in Enschede

Het slotdebat werkt als volgt: eerst wordt er een lokaal debat op locatie gevoerd, waarna de landelijke kopstukken over hetzelfde thema in discussie gaan in Utrecht. Het eerste debat gaat over het thema Werk en Inkomen, daar zijn vier partijen uit Enschede nu met elkaar over in discussie: Burgerbelangen Enschede, het CDA, GroenLinks en SP. Het gaat onder meer over een tekort aan banen voor hoogopgeleiden en samenwerking met Duitsland. Later vanavond komen er nog debatten vanuit Utrecht en Rotterdam.

Landelijke leiders gaan in debat

Goedenavond! Eigenlijk stemmen we morgen natuurlijk voor de gemeenteraden, maar toch staan vanavond vooral de landelijke politici in de belangstelling. Om 20.30 uur begint op NPO 1 het Slotdebat van de NOS, waar dertien partijleiders met elkaar in debat gaan. Net als vorige keren zullen we bij NRC de beweringen van de politici live factchecken.

Het debat tussen de landelijke politici vindt plaats in Tivoli in Utrecht, maar tussendoor zal af en toe geschakeld worden met debatten tussen lokale politici in Enschede, Utrecht en Arnhem. De indeling van het debat is bepaald door een loting, en de stellingen zijn door de politici zelf ingebracht. Twee stellingen zijn nog niet bekend, maar dit weten we vooralsnog:

- ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers tegen PVV-leider Geert Wilders
Over de ChristenUnie-stelling: "De regio verdient het"

- PvdA-leider Lodewijk Asscher tegen CDA-leider Sybrand Buma
Over de PvdA-stelling: "Liever 40.000 banen in de buurt dan cadeau naar buitenlandse aandeelhouders"

- SP-leider Lilian Marijnissen tegen ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers
Over de SP-stelling: "Een betaalbaar huis vinden wordt met dit kabinet nog moeilijker"

- D66-leider Alexander Pechtold tegen GroenLinks-leider Jesse Klaver
Over de D66-stelling: "Een sociale woningmarkt schreeuwt om meer middenhuur"

- VVD-leider Mark Rutte tegen PvdA-leider Lodewijk Asscher
Over de VVD-stelling: "Asielzoekers die kunnen blijven mogen niet langer worden voorgetrokken bij het toewijzen van een huis"

- PVV-leider Geert Wilders tegen D66-leider Alexander Pechtold
Over de PVV-stelling: "D66 maakt van Nederlanders tweederangsburgers"

- CDA-leider Sybrand Buma tegen SP-leider Lilian Marijnissen
Over de CDA-stelling: "Een succesvolle integratie begint met kiezen voor Nederland"

- GroenLinks-leider Jesse Klaver tegen VVD-leider Mark Rutte
Over de GroenLinks-stelling: "Het afschaffen van de dividendbelasting is slecht voor het vertrouwen van de samenleving in de politiek"