Dit zijn alle factchecks van het NOS-debat

Klopte alles wat de partijleiders tijdens het NOS-debat zeiden wel? NRC checkte live negen van hun uitspraken.

Thierry Baudet (FvD), Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en Lilian Marijnissen (SP) tijdens het televisiedebat aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen. Foto Bart Maat/ANP

Aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen gingen dinsdagavond landelijke politici met elkaar in debat. In Tivoli in Utrecht debatteerden partijleiders van de politieke partijen over door henzelf ingebrachte stellingen. Alle dertien leiders van partijen die in de Tweede Kamer zitten, namen deel: Mark Rutte (VVD), Geert Wilders (PVV), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Jesse Klaver (GroenLinks), Lilian Marijnissen (SP), Kees van der Staaij (SGP), Gert-Jan Segers (CU), Lodewijk Asscher (PvdA), Henk Krol (50Plus), Marianne Thieme (Partij voor de Dieren), Tunahan Kuzu (Denk) en Thierry Baudet (Forum voor Democratie).

Lees terug: het liveblog over het NOS-debat

Bekijk hier de factchecks in het kort:

Tijdens het debat checkten NRC-redacteuren live stellingen die door de politici verkondigd werden. We checkten er negen. Lees alle checks hieronder terug.

Livecheck

Geert Wilders (PVV): “De afgelopen jaren zijn 148 politiebureau’s gesloten”

Door bezuinigingen op de politie zijn sinds 2014 inderdaad 148 politiebureau’s gesloten. Dat leverde de politie 115 miljoen euro per jaar op, omdat er minder geld naar huisvesting hoefde. Daar kwamen wel 76 kleine politieposten voor terug, bijvoorbeeld in gemeentehuizen.

We beoordelen de uitspraak van Wilders dus als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Mark Lievisse Adriaanse

Livecheck

Thierry Baudet: “65 procent van de statushouders zit na tien jaar nog in de bijstand”

Volgens Thierry Baudet zit 65 procent van de statushouders na tien jaar nog in de bijstand. Een statushouder is een asielzoeker met een vluchtelingenstatus. Volgens de Nederlandse overheid is de asielzoeker daarmee rechtmatig in Nederland en mag hier een opleiding volgen en werken.

Precieze cijfers over statushouders in de bijstand worden niet bijgehouden, meldde de minister van Sociale Zaken, Wouter Koolmees (D66), in december aan de Tweede Kamer. In 2017 meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek dat in 2016 90 procent van de 18 tot en met 64-jarigen die in 2014 een verblijfsvergunning kregen, nog een bijstandsuitkering ontvangt. Maar dat is dus anderhalf jaar na het krijgen van de verblijfsvergunning, en geen tien jaar.

Kijken we nog iets verder. Het CBS houdt ook gegevens bij die uitgesplitst worden per afkomst. Uit die cijfers blijkt dat van de vluchtelingen die negen jaar of langer in Nederland “veel vaker een bijstandsuitkering hebben dan personen met een Nederlandse achtergrond.” Op welke cijfers komt dat neer?

Van die personen met een Nederlandse achtergrond zat in 2016 – het jaar van de meest recente cijfers – 2,2 procent in de bijstand. Van de immigranten uit Afghanistan die hier langer dan 9 jaar zijn zit 23,9 procent in de bijstand, bij de immigranten uit Irak is dit 32,4 procent en onder Somalische immigranten is dat 43,2 procent.

Uit die cijfers blijkt niet dat 65 procent van de statushouders na tien jaar nog in de bijstand zit, en onderzoek naar vergelijkbare groepen wijzen op aanzienlijk lagere percentages. Daarom beschouwen we Baudets stelling als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Victor Pak

Live check

Geert Wilders (PVV): “De ChristenUnie verhoogt de btw met de helft”

Met deze aanval op regeringspartij ChristenUnie doelt de PVV-leider vermoedelijk op het besluit van het kabinet Rutte III om het lage btw-tarief te verhogen van 6 procent tot 9 procent. Dat is inderdaad een verhoging van 50 procent.

Maar op het totaal van de btw-inkomsten voor de staat is dit lage tarief relatief klein. Het gros van deze indirecte omzetbelasting, voor dit jaar begroot op 52,8 miljard euro, komt uit hoge btw-tarief van 21 procent. Dat percentage verandert in de fiscale plannen van het nieuwe kabinet niet.

Het lage btw-tarief dat dit jaar nog op 6 procent staat levert 5,2 miljard op, slechts 10 procent van het totaal.

Als het kabinet de btw-inkomsten inderdaad met de helft zou verhogen, zoals Wilders beweert, zou het hoge en/of lage tarief aanzienlijk veel hoger moeten worden. Wilders gebruikte dus een algemene formulering voor slechts een klein deel van de totale btw-inkomsten.

De stelling dat het kabinet ‘de btw’ met de helft verhoogt, is dus onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live check

Lilian Marijnissen (SP): “119 sociale huurwoningen verdwijnen per dag onder dit kabinet.”

SP-lijsttrekker Lilian Marijnissen en ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers gingen met elkaar in debat over sociale huurwoningen. Marijnissen trapte af met stevige kritiek op Segers. Onder het huidige kabinet, waar de ChristenUnie deel van uitmaakt, zouden dagelijks 119 sociale huurwoningen verdwijnen, zei Marijnissen.

Segers reageerde gepikeerd. De opmerking van Marijnissen over de 119 sociale huurwoningen klopt helemaal niet, zei hij.

Het cijfer dat Marijnissen noemde komt van de Woonbond, dat dit berekende op basis van het rapport ‘Staat van de Volkshuisvesting’ dat in april 2016 naar de Tweede Kamer werd gestuurd. Er verdwenen 262.400 sociale corporatiewoningen in de periode 2009 tot en met 2015, staat in dat rapport. De woonbond berekende vervolgens: dat zijn 119 sociale huurwoningen die dagelijks verdwijnen.

Daarover maakte de Woonbond zich grote zorgen: voor veel mensen zou een betaalbare huurwoning onbereikbaar worden.

De SP bekritiseert beleid van het huidige kabinet van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, maar op grond van een berekening over oud beleid. Het cijfer van 119 verdwenen huurwoningen per dag gaat niet over het nieuwe beleid, maar over het verleden.

De stelling van Lilian Marijnissen beoordelen we daarom als onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Onwaar
Gecheckt door
Enzo van Steenbergen

Live check

Joost Eerdmans (Leefbaar Rotterdam): “Rotterdam is 60 jaar gedomineerd door de PvdA”

Decennialang was Rotterdam inderdaad een stad waar de PvdA aan macht was. In de jaren zeventig liet PvdA-burgemeester Andre van der Louw op het gemeentehuis de rode vlag hijsen op 1 mei, Dag van de Arbeid. Meerdere keren, zoals in 1962, 1974, 1978 en 1986, behaalde de PvdA zelfs een absolute meerderheid in de gemeenteraad. In alle andere jaren was de PvdA altijd de grootste partij en zat het in coalities met onder meer het CDA.

Dat veranderde in 2002. Toen kwam Leefbaar Rotterdam in één keer met 17 zetels in de raad, de PvdA hield er 11 over.

Maar zestig jaar dominantie? Van 2002 teruggerekend komen we op 1942. Toen was de Duitse bezetter aan de macht en was NSB’er Frederik Ernst Müller burgemeester van de stad. De eerste burgemeester ná de Tweede Wereldoorlog, was VVD’er Pieter Oud. Hij gaf tot 1952 leiding aan het college van burgemeester en wethouders. Daarna had Rotterdam tot 1999 PvdA-burgemeesters. In dat jaar werd VVD’er Ivo Opstelten burgemeester van de stad.

Het klopt dus dat de PvdA jarenlang een belangrijke rol speelde in het bestuur van Rotterdam. Dat veranderde definitief in 2002. Maar de partij was toen níet al 60 jaar dominant in Rotterdam. Want er waren liberale burgemeesters, jaren van Duitse bezetting én coalities met andere partijen.

We beoordelen de uitspraak van Joost Eerdmans dus als grotendeels onwaar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels onwaar
Gecheckt door
Mark Lievisse Adriaanse

Live check

Geert Wilders (PVV): “Meer dan helft van de mensen in de bijstand zijn niet-Westerse allochtonen. Dat kost 3 miljard euro per jaar.”

Twee stellingen ineen over het vermeende grote beroep dat immigranten uit niet-Westerse landen op de Nederlandse sociale voorzieningen doen. Geert Wilders zal zich, in het debat met D66-leider Alexander Pechtold, hebben gebaseerd op de meest recente Bijstandscijfers van het CBS.

Die dateren van eind augustus vorig jaar. Toen constateerde het statistiekbureau dat het totaal aantal bijstandsontvanger tot de zomer van 2017 was gestegen tot 472.000. Het aantal bijstandsgerechtigden met een niet-westerse achtergrond was in de periode juni 2016-juni 2017 gestegen tot ruim 239.000. Dat is inderdaad net iets meer dan de helft van het totaal: 50,6 procent.

Dan over de kosten voor het Rijk. In 2016 bedroegen de totale uitkeringen in het kader van de Wet Werk en Bijstand ruim 6,1 miljard euro – bron eveneens het CBS. Voor dit jaar heeft het Ministerie van Financiën die post begroot op 6,8 miljard.

De twee stellingen van Wilders over niet-westerse allochtonen in de bijstand zijn waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

Live check

Mark Rutte (VVD): “Er werken in Nederland 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven.”

Er werken in Nederland 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven, zei minister-president Mark Rutte in debat met Jesse Klaver over afschaffing van de dividendbelasting. Die laatste verdedigde de stelling dat het afschaffen van die dividendbelasting slecht is voor het vertrouwen van de samenleving in de politiek. We checken de stelling dat er in Nederland 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven werken.

Volgens de meest recente cijfers van het CBS (de Internationaliseringsmonitor, uit december) telt Nederland ongeveer 15.000 buitenlandse bedrijven. Dat zijn bedrijven in Nederland waarover de zeggenschap in het buitenland ligt - vooral de detail- en groothandel en de industrie. Die waren in 2014 goed voor 1,4 miljoen voltijdbanen, bijna 20 procent van alle voltijdbanen in ons land. Daarnaast zorgden deze multinationals voor nog eens 650.000 indirecte banen bij andere bedrijven in Nederland.

Strikt genomen werken er dus geen 2 miljoen mensen bij internationale bedrijven in Nederland, maar internationale bedrijven zorgen volgens het CBS wel voor (iets meer dan) 2 miljoen banen. We beoordelen de stelling van Rutte als grotendeels waar.

Wij beoordelen deze stelling als Grotendeels waar
Gecheckt door
Jos Verlaan

Live check

Lilian Marijnissen (SP): “Onder de nieuwe wet slaagt nog maar de helft van het aantal nieuwkomers voor hun inburgeringsexamen.”

Dat zei Lilian Marijnissen van de SP. Met die nieuwe wet doelt zij, vermoedelijk, op de nieuwe inburgeringswet uit 2013. Tijdens het inburgeringsexamen worden ook de taalvaardigheden van statushouders getoetst.

Voor de Wet Inburgering 2013 van kracht werd, gold de Wet inburgering 2007. Statushouders die inburgeringsexamen doen moeten nu in drie jaar slagen voor het examen, onder de oude wet was dat nog 3,5 jaar. Ook moeten zij sinds de nieuwe wet zelf hun taalcursussen regelen en betalen. Daar kunnen ze bij de overheid geld voor lenen.

De Algemene Rekenkamer heeft de slagingspercentages onder die twee verschillende wetten vergeleken. Uit die gegevens blijkt dat “van de eerste groep inburgeraars onder de Wi2013 anno 2016 33 procent binnen zijn inburgeringstermijn is geslaagd”.

Volgens de Rekenkamer voldeed op dat moment in 2016 50 procent nog niet aan hun inburgeringsplicht. Onder de vorige wet was het gemiddelde slagingspercentage 78 procent. Aanzienlijk hoger dan onder de huidige wet. Volgens de Rekenkamer komt dat door de doorgevoerde bezuinigen en het grotere beroep op de eigen verantwoordelijkheid van asielmigranten.

Statushouders zijn nu dus “minder in staat om eigen verantwoordelijkheid zonder ondersteuning vorm te geven”, aldus de Rekenkamer. Daarom beoordelen wij de stelling van Lilian Marijnissen als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Victor Pak

Live check

Jesse Klaver (GroenLinks): “Met 1,4 miljard kun je de wachtlijsten in de jeugdzorg wegwerken, 15.000 banen in de zorg creëren en 32.000 huizen isoleren.”

Met het afschaffen van de dividendbelasting is volgens de oppositie niets anders dan een cadeautje van het nieuwe kabinet aan buitenlandse aandeelhouders van 1,4 miljard euro. Met dat geld, beweerde GroenLinks-leider Jesse Klaver in zijn een-op-een-debat met premier Rutte kun je veel andere leuke dingen van doen.
Klaver somde liefst drie in zijn ogen verstandiger investeringen op: de wachtlijsten in de jeugdzorg wegwerken, 15.000 banen in de zorg creëren en 32.000 huizen isoleren.
Dat zou samen niet meer dan 1,4 miljard moeten kosten. De rekensom van Klaver bestaat uit 300 miljoen voor de jeugdzorg, 700 miljoen voor banen in de zorg en 400 miljoen voor woningisolatie.

Een woordvoerder van GroenLinks verwijst voor het eerste bedrag naar een bericht van directeur Jantine Kriens van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Zij waarschuwde in november dat ongeveer honderd gemeenten met gaten in de begroting zitten, vooral veroorzaakt door de toegenomen vraag naar jeugdzorg. Het gezamenlijk tekort van deze gemeenten zou volgens de VNG zo’n 300 miljoen bedragen.
De 700 miljoen voor 15.000 banen in de zorg is gebaseerd op het gemiddelde uurtarief van 15 euro voor medewerker in de gezondheidszorg. Dat maakt dat zij gemiddeld zo’n 46.000 euro verdienen.
Volgens berekeningen van onderzoeksbureau Ecorys zou de gemiddelde kosten voor de isolatie van een woning iets meer dan 12.000 euro bedragen. Dat maal 32.000 euro is iets minder dan 400 miljoen euro.

De rekensom van GroenLinks lijkt te kloppen. We proberen een snelle nacalculatie.

Het benodigde bedrag van 300 miljoen voor het ,,tekort op de jeugdzorg” komt terug in recente Kamervragen van de SP aan minister de Jonge (Volksgezondheid, CDA).
Uit de plannen van het nieuwe kabinet voor investeringen in de verpleeghuiszorg kan worden afgeleid dat een gemiddelde baan in die hoek van de zorg 52.500 euro. Dat is iets hoger dan GroenLinks berekent, maar voor 15.000 banen kom je dan uit op een kleine 790 miljoen.
Op een de informatiesite hoe-koop-ik.nl over het isoleren van woningen wordt voor een tussenwoning 5.500 euro genoemd en voor een vrijstaande woning op ruim 10.000 euro. Dat is in beide gevallen dus minder dan de schattingen van Ecorys.

De bierviltjesberekening van NRC komt uit op: 300 miljoen voor de wachtlijsten in de jeugdzorg, 790 miljoen voor 15.000 nieuwe banen in de zorg en 250 miljoen voor het isoleren van woningen. Totaal: 1,34 miljard. Ook dat is minder dan de 1,4 miljard die de afschaffing van de dividendbelasting kost.

De stelling van Jesse Klaver beoordelen we als waar.

Wij beoordelen deze stelling als Waar
Gecheckt door
Philip de Witt Wijnen

    • onze politieke redactie