Josh O’Connor en Alec Secareanu als Johnny en Gheorghe in ‘God’s Own Country’.

‘Brokeback Mountain’ met happy end? Nee, Brexit

Francis Lee en Alec Secareanu Over homofobie ging Francis Lees prachtige debuut ‘God’s Own Country’ eigenlijk al nooit. Achteraf gaat de liefde tussen een boerenzoon en een Roemeense seizoenarbeider eerder over Brexit.

De mist en de modder. De mistroostigheid. Hij kent ze als geen ander. Filmmaker Francis Lee groeide op als boerenzoon in de Yorkshire Pennines. Als twintigjarige vluchtte hij naar Londen om acteur te worden. En nu hij met God’s Own Country zijn eerste film als regisseur heeft afgeleverd is hij er terug.

Niet alleen om zijn film op te nemen, een aardse en geaarde liefdesgeschiedenis over een boerenzoon en een Roemeense seizoensarbeider. Lee woont weer in het landschap van zijn film, op een paar kilometer van de boerderij waar hij opgroeide. „Vroeger ervoer ik het als een claustrofobische plek. Verstikkend. Net als Johnny. Nu vind ik het bevrijdend.”

Met die achtergrondinformatie in gedachten kun je je afvragen hoe autobiografisch de film is. „Helemaal niet”, vertelt hij aan de telefoon vanuit Londen – thuis heeft hij geen bereik. „De film is wel heel persoonlijk. Maar dit is niet mijn leven. Ik ben niet Johnny. Mijn familie is niet Johnny’s familie. Ik heb wel dezelfde landelijke working class-achtergrond. Mijn vader is nog steeds schapenboer. Ik heb een emotionele en fysieke band met dat landschap die ik via film wilde onderzoeken. Ik ben naarmate ik ouder word ook meer geïnteresseerd geraakt in de band tussen mens en natuur. In een verstedelijkte omgeving dreigen we te snel te vergeten dat wij ook natuur zijn. We kunnen ons er niet buiten plaatsen.”

Emotioneel en fysiek is er ook het andere landschap dat de film onderzoekt: dat van het mannenlichaam. Tussen Johnny en de nieuwe Roemeense boerenknecht Gheorghe ontspint zich een eerst wrede, dan tedere liefdesrelatie. Lee en acteur Alec Secareanu, die Gheorghe speelt, noemen de film daarom geen coming-of-age- of coming-out-verhaal, maar een „coming-of-emotion”. Lee: „De manier waarop ik het landschap en het lichaam film, zijn een stand-in voor de dialoog. Ik heb een hekel aan films waarin mensen heel eloquent hun gevoelens verwoorden. Ik ken die mensen niet.”

Voor Secareanu, afgelopen week te gast op de Roze Filmdagen in Amsterdam, bracht dat een aantal interessante uitdagingen met zich mee: „Zonder taal ga je op een andere manier spelen. Maar Francis had elke handeling, elke beweging in het scenario geschreven, als een dans.” Vervolgens werkten Josh O’Connor, die Johnny speelt, en Secareanu een paar weken op een boerderij, om zich het boerenwerk eigen te maken.

God’s Own Country doet misschien denken aan het door Nanouk Leopold verfilmde Boven is het stil. Maar noem het liever niet de Britse Brokeback Mountain, de Oscarwinnende film over de liefde tussen twee cowboys. Of erger nog: Brokeback Mountain met een happy end.

Regisseur Lee begrijpt ze wel, die vergelijkingen. „Maar dat was helemaal niet de film die ik wilde maken, De meeste queer-films gaan over mensen die met hun seksuele identiteit worstelen. Ik wilde een film zien – en daarom heb ik hem gemaakt – over mensen die een ander obstakel te overwinnen hebben. Dit gaat niet over de politiek van seksuele identiteit of over homofobie. Johnny is er voor zichzelf echt wel over uit wie hij is. Er is een diepgeworteld idee dat mensen op het platteland meer problemen hebben met homoseksualiteit. Dat is niet mijn ervaring.”

Lees hier de recensie van ‘God’s Own Country’

Het gaat Lee om verliefdheid. „Hoe ga je om met die gevoelens van (eerste) liefde? Dat is voor iedereen anders, en toch steeds weer hetzelfde in z’n opwinding en onzekerheid.” Volgens acteur Secareanu waren de seksscènes uitermate belangrijk. „Johnny is iemand die aanvankelijk alleen maar neemt. Hij is in sync met zijn lichaam en zijn lust, maar volkomen op zichzelf gericht. Gheorghe leert hem dat het in een seksuele relatie ook gaat om wederkerigheid, om geven. Dat maakt dat Johnny uiteindelijk ook de zorg en de verantwoordelijkheid voor zijn verlamde vader en de boerderij kan overnemen.”

Maar om terug te komen op dat happy end, zegt regisseur Francis Lee. „Gezien het huidige politieke klimaat in het Verenigd Koninkrijk weet ik bepaald niet of iemand als Gheorghe nog de kans krijgt om te blijven.” Die verbinding met Brexit is een post-mortemanalyse, geeft hij direct toe: „Dat positieve einde had ik er hoe dan ook in gestopt, want ik ben een grote fan van hoop. Maar ik had niet kunnen voorzien dat de gebeurtenissen de film zo’n andere betekenis zouden meegeven. Dat mijn persoonlijke verhalen door de Brexit opeens een enorme maatschappelijke weerklank bleken te hebben.”

Al had de keus voor de rol van Gheorghe wel te maken met diezelfde tijdgeest, denkt hij nu: „Toen Roemenië tot de Europese Unie toetrad, leefde de Britse tabloidpers zich uit in doemscenario’s waarin het Verenigd Koninkrijk overspoeld zou worden door miljoenen Roemenen die onze banen komen afpakken. In die tijd leerde ik in Londen een Roemeense migrant kennen wiens ervaringen met extreme vormen van vreemdelingenhaat, niet alleen van mensen op straat maar ook op institutioneel niveau, ik in de film wilde verwerken.”

Maar de echte politieke kwesties die hij wilde aansnijden in God’s Own Country sluimeren ónder het oppervlak, vindt Lee. Als boerenzoon ergert hij zich aan de rooskleurige, nostalgische blik die veel van zijn landgenoten op het landleven hebben. „Alsof het platteland alleen uit aardbeien, gouden hooibalen en schilderachtige zonsondergangen bestaat.” De realiteit van de landbouw is een toenemende mechanisering en industrialisering. „Dat heeft niet alleen heel veel mensen van hun land en uit hun beroep verdreven, maar dat maakt ook onze leefomgeving ziek en kapot.”

    • Dana Linssen