Wie is wie in het Facebookschandaal met vertakkingen naar het Witte Huis?

Misbruik Facebookdata Steeds luider klinkt de roep dat de hoofdrolspelers in het schandaal rondom Cambridge Analytica – misbruik van data van miljoenen Facebookgebruikers in politieke campagnes – zich moeten verantwoorden.

Foto Benoit Tessier

„Dit is geen spionnenfilm,” twitterde Cambridge Analytica afgelopen weekend verbeten. „We zijn een data-analysebedrijf dat onderzoek doet naar datasets voor klanten.” Nadat het bedrijf ervan beschuldigd werd dat het Facebook-data van 50 miljoen Amerikanen heeft misbruikt voor het op maat maken van politieke campagnes, ligt Cambridge Analytica zwaar onder vuur.

Een klokkenluider vertelde aan The Guardian en The New York Times hoe de persoonlijke gegevens van miljoenen mensen werden bemachtigd en gebruikt door het bedrijf. Cambridge Analytica is nauw betrokken bij allerlei politieke campagnes, van onder meer Donald Trump.

Een woordvoerder van Theresa May zei maandag dat de Britse premier wil dat er een uitgebreid onderzoek komt naar de zaak. Ook de voorzitter van het Europese Parlement Antonio Tajani riep maandag op tot een onderzoek.

Geen spionnenfilm volgens Cambridge Analytica dus - maar wel een zaak met vertakkingen tot in het Witte Huis aan toe, en betrokkenheid van één van de grootste techbedrijven van de wereld: Facebook. Wie zijn de hoofdpersonen?

Christopher Wylie

Foto The Guardian

Christopher Wylie (28) is de klokkenluider door wie dit hele verhaal aan het licht is gekomen. Al eerder was duidelijk dat Cambridge Analytica data gebruikte voor politieke campagnes, maar de schaal en de manier waarop werd pas duidelijk doordat Wylie zich liet interviewen door The Guardian en The New York Times.

Hij omschrijft zichzelf als „de homoseksuele Canadese veganist die op de één of andere manier een mindfuck-apparaat bouwde voor Steve Bannons psychologische oorlog”. Hij geeft duidelijk aan dat hij een sterke politieke afkeer heeft van de politieke campagnes die volgens hem zijn gesteund met de data die hij hielp verzamelen.

Datawetenschapper Wylie werkte voor Cambridge Analytica en werkte in die functie samen met Aleksandr Kogan, een Moldavische psycholoog van Cambridge University. De twee werkten aan een onderzoeksproject waarmee ze gegevens van Facebookgebruikers verzamelden. Ze verzamelden de Facebookdata onder het mom van wetenschappelijk onderzoek en onder de strikte voorwaarde dat de verkregen gegevens na het onderzoek gewist zouden worden. Maar in plaats daarvan werden de data doorverkocht aan Cambridge Analytica.

Volgens Wylie werden die data dus onder valse voorwendselen verzameld en gekopieerd, en vervolgens misbruikt voor politieke campagnes door middel van micro-targeting: het heel gericht benaderen van individuen met politieke advertenties. Dat soort advertenties werd veel gebruikt in campagnes rondom de Amerikaanse presidentsverkiezingen en het Brexit-referendum.

Alexander Nix

Foto EPA

Alexander Nix (42) is de directeur en oprichter van Cambridge Analytica. Amerikaanse Congresleden van de Democratische Partij willen dat Nix onder ede komt getuigen naar aanleiding van het data-schandaal. „Desnoods onder gerechtelijke dwang.”

De Britse Nix, die ontkent dat zijn bedrijf iets illegaals heeft gedaan, groeide op in Londen en ging naar het elitaire Eton College. Na omzwervingen bij een beleggingsbank in Mexico en een Brits belastingadviesbedrijf richtte hij diverse bedrijven op die zich bezighielden met internationale politieke campagnes. In 2013 richtte hij Cambridge Analytica op. Hij is zeer op zijn privacy gesteld en geeft zelden interviews. Zijn bedrijf is betrokken geweest bij de verkiezingscampagne van Donald Trump.

Nix zocht tijdens de Trump-campagne onder meer contact met oprichter Julian Assange van WikiLeaks. Nix wilde met Assange samenwerken rondom het publiceren van gehackte e-mails van de Democratische partij. WikiLeaks wees die samenwerking af maar Nix bleef op andere manieren wel actief voor de Trump-campagne.

Tijdens een hoorzitting van het Britse parlement afgelopen jaar ontkende Nix dat hij meewerkte aan de Brexit-campagne. Al bleek nog tijdens die getuigenis dat in documenten van de onofficiële campagne-organisatie Leave.EU wel degelijk melding wordt gemaakt van Cambridge Analytica als ‘strategische partner’.

Zijn bedrijf verstuurde de afgelopen dagen meerdere defensieve tweets: „Advertenties dwingen mensen tot niets, mensen zijn slimmer dan dat.” „Cambridge Analytica
heeft geen Facebookdata gebruikt voor de Trump-campagne in 2016.” „We hebben robuust privacybeleid dat past binnen internationale regelgeving.” Of die verklaringen kloppen is nu onderwerp van justitiële onderzoeken in zowel de VS als Groot-Brittannië. Robert Mueller, de speciaal aanklager in de zaak rondom Russische inmenging in de Amerikaanse presidentverkiezingen, heeft Alexander Nix eerder al gevraagd om e-mailverkeer met het campagneteam van Trump te overhandigen.

Steve Bannon

Foto EPA

Steve Bannon (64), tot voor kort de hoofdstrateeg van Donald Trump, heeft in het bestuur gezeten van Cambridge Analytica, als vicepresident. Hij was destijds ook de hoofdredacteur van de alt-right opiniewebsite Breitbart, die zich tijdens de verkiezingen van 2016 profileerde als uitgesproken pro-Trump.

Steve Bannon had bovendien nauwe banden met Robert Mercer. Deze Amerikaanse miljardair was een belangrijke financier van Trumps campagne en is ook investeerder in Cambridge Analytica.

Steve Bannons advocaat ontkent dat zijn cliënt iets afwist van de methodes waarmee Cambridge Analytica aan data over stemmers kwam.

Mark Zuckerberg

Foto Reuters

Enkele Britse parlementsleden willen dat Mark Zuckerberg (33) komt getuigen voor een parlementscommissie. Wat de persoonlijke rol van de Facebook-oprichter is geweest in dit schandaal is onduidelijk. Maar zijn bedrijf reageerde zeer vreemd op de onthulling van The Guardian en The New York Times. Facebook heeft tot vlak voor publicatie de journalisten gedreigd met een rechtszaak als ze het interview met de klokkenluider openbaar zouden maken. Pas enkele uren voor publicatie erkende Facebook dat Cambridge Analytica data heeft misbruikt, en werd het Cambridge Analytica geschorst van Facebook.

De timing van het blokkeren van Cambridge Analytica is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk: Facebook moet volgens het onderzoek van The New York Times en The Guardian al zeker twee jaar afweten van de zaak en het grootschalige misbruik van gebruikersdata.

Saillant detail is dat een voormalige naaste medewerker van Aleksandr Kogan, de Cambridge-academicus die de Facebookdata zou hebben doorverkocht aan Cambridge Analytica, inmiddels bij Facebook werkt.

Zuckerberg heeft een „diepgaand onderzoek” aangekondigd naar de zaak. Maar een intern onderzoek is voor veel critici niet genoeg. Damian Collins, Brits parlementslid voor de Conservatieven en voorzitter van de media-commissie van het Lagerhuis, haalde maandag scherp uit naar Zuckerberg. „Iemand moet zich hiervoor komen verantwoorden. Mark Zuckerberg moet ophouden met zich te verstoppen achter zijn Facebook-pagina.” Ook Amerikaanse parlementsleden hebben tekst en uitleg geëist van de Facebook-oprichter. Zuckerberg is in elk geval al iets armer geworden door het schandaal. Aandelen Facebook gingen maandag zo’n 5 procent onderuit.