Videoman ‘die dans geheugen gaf’ stopt ermee

Afscheid Henk van Dijk

Hij legde 42 jaar lang balletdansers vast op video, voor Het Nationale Ballet, Scapino en Introdans. Vrijdag nam videomaster Henk van Dijk tijdens Cinedans in Amsterdam afscheid.

Repetitiefoto van videoballet ‘Live’ met Henk van Dijk achter de camera Foto Altin Kaftira/ Het Nationale Ballet

„Neem een ballet op zodat je het later terug kunt zien.” Zo luidde, aldus Henk van Dijk, in 1975 de simpele boodschap die de basis legde voor de loopbaan van ‘de man die de dans een geheugen gaf.’

Ruim 42 jaar heeft Van Dijk dansers van Het Nationale Ballet, Scapino Ballet Rotterdam en Introdans gevolgd door de zoeker van zijn camera, elke pas registrerend, elke beweging, opkomst en nieuwe formatie. Inzoomend als het kan, uitzoomend als het moet.

„Ik werd er nu meer ingezogen dan bij een live voorstelling”, was de enigszins verblufte reactie van een toeschouwer – uit het dansvak – die vrijdag de avond bijwoonde die festival Cinedans en filmmuseum Eye wijdde aan het werk van videomaster Van Dijk. Een sober afscheid was het, geheel in de stijl van Van Dijk, die zich doorgaans liever op de achtergrond houdt.

Videoballet ‘Live’ van Van Manen

Toch kent een groot deel van het Nederlandse publiek hem. Hij is de cameraman die in Live (1979), het befaamde videoballet van Hans van Manen (Van Dijks echtgenoot), op het toneel de dansers volgt en de beelden live en uitvergroot doorgeeft aan een groot videoscherm. „Live is de perfecte synthese van dans en beeld”, vindt hij, “en nog nooit overtroffen.”

Van Dijk was drie decennia ‘eerste cast’ van dit baanbrekende werk, wat bij opeenvolgende dansersbezettingen en de ouder wordende cameraman een interessante, emotionele gelaagdheid veroorzaakte. Ook vrijdag riepen de beelden die Van Dijk opnam van de piepjonge Coleen Davis de nodige melancholie op.

Muzikale beeldcollages

Een andere specialiteit vormen de muzikale beeldcollages die hij veelvuldig creëerde voor bijzondere voorstellingen en jubilea. Voor online uitingen creëerde hij clips – een activiteit die hij gaat voortzetten: Van Dijk gaat clipjes maken van het gehele repertoire van Het Nationale Ballet.

Van onschatbare waarde zijn de uitmuntende registraties die Van Dijk maakte van ontelbare balletten. Was de overdracht daarvan vroeger een zaak van individuele herinneringen, tegenwoordig vormen zij het geheugen van de dans.

‘Wandelend archief’

‘Beeldpartituur’ is de term die Van Dijk er jaren geleden voor bedacht, en zo worden ze ook gebruikt bij het instuderen van bestaande balletten.

Als videomaster kent hij de balletten van voor naar achter en omgekeerd, waardoor hij ook een soort wandelend archief is, aldus Ted Brandsen, artistiek directeur van Het Nationale Ballet: „Hèèènk, weet jij nog wie er toen in dat en dat ballet…?” Van Dijk reageerde tijdens zijn afscheid relativerend op die lof : „Maar ik ben vergankelijk, video is dat minder.”

    • Francine van der Wiel