Regionale pers moet nu wel even samenwerken

Regionale media

Regionale en lokale nieuwsmedia hebben het zwaar. Meer samenwerken lijkt een oplossing, maar dat ligt gevoelig. De gemeenteraadsverkiezingen brengen concurrenten bijeen.

De gemeenteraadsverkiezingen zijn 'the finest hour' voor de regionale en lokale pers. Met de klok mee, vanaf linksboven: twee keer Fryslân kiest, IkTekenVoor80 (Enschede), Wat Beweegt Limburg? Beeld Leeuwarder Courant, De Limburger, 1Twente Enschede

Moet de gemeente Tietjerksteradeel weer snelle motorboten toelaten op het Bergumermeer? Krijgt Drachten een koopzondag? En wat doet Harlingen tegen de dalende werkgelegenheid?

Het zijn de „hete hangijzers” in drie van de veertien Friese gemeenten waar woensdag verkiezingen plaatsvinden. Verslaggevers van de Leeuwarder Courant maakten de afgelopen weken vlogs over die thema’s op de site van de krant. De LC is niet de enige. In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen haalden veel regionale media alles uit de kast. Op papier, in de ether, op de kabel, online.

Ze moeten ook wel. Meer dan vier jaar geleden grijpen ze de verkiezingen aan voor de broodnodige veranderingen. De regionale en lokale pers moeten meer de straat op, meer samenwerken en sneller digitaliseren. Dat is van levensbelang, blijkt uit cijfers van de Nederlandse Vereniging van Journalisten over bijvoorbeeld het dalende aantal regiojournalisten, en uit onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek.

Drie jaar geleden concludeerde het Fonds al dat bijna 8 miljoen Nederlanders nauwelijks of geen relevant nieuws meer krijgen over hun woonplaats. Dat trof vooral gemeenten met minder dan 50.000 inwoners. „Zo langzamerhand dringt door tot kranten en omroepen dat zij nu vooral een ouder publiek trekken”, zegt onderzoeker Quint Kik van het Stimuleringsfonds. „Ze beseffen dat ze het over een andere boeg moeten gooien om jongeren te trekken. Ze moeten beter aansluiten bij het mediagebruik van 2018.”

Kik, die in april nieuw onderzoek presenteert naar de regiopers in Nederland, noemt een paar voorbeelden van bijzondere verkiezingsproducties.

GLD Stemt

Reportagebus van GLD Stemt, een initiatief van Omroep Gelderland en de lokale omroep in de provincie Gelderland. Foto Omroep GLD

Omroep Gelderland stuurde een reportagebus langs alle gemeenten in de provincie. De publieke zender trok op met de lokale omroepen in haar verspreidingsgebied. „Samenwerking met lokale omroepen is van levensbelang voor regionale zenders”, zegt Sandrina Hadderingh van Omroep Gelderland. Zij bracht haar regio-omroep samen met 33 lokale zenders in het project GLD Stemt.

Met behulp van de lokale omroepen – en op termijn streekomroepen die meerdere gemeenten bedienen – moet de regio-omroep meer nieuws uit de haarvaten van de samenleving brengen. In verkiezingstijd en graag ook daarna, aldus Hadderingh. „Wij hebben zes regioverslaggevers”, zegt ze. „Dat betekent: 2,5 fte voor meer dan dertig plaatsen op de Veluwe. Dat is voor de regionale omroep alleen niet te doen.” Maar zegt ze ook, de samenwerking tussen de professionals van de regionale omroep en de vrijwilligers van de lokale omroepen is „soms best ingewikkeld”.

Wat beweegt Limburg?

Voorpagina van het ‘virtuele verslag’ over het vertrouwen van Limburgers in de politiek. Beeld De Limburger

Dagblad De Limburger (Mediahuis) zoekt hulp van zijn lezers bij onderzoek naar de actuele thema’s kinderarmoede, politiek, eenzaamheid en allochtonen in Limburg. Het verkiezingsproject heet Wat beweegt Limburg?.

Onderzoeksjournalist Hans Goossen experimenteerde in februari met nieuwe vormen van participatie van lezers. Hij ging veel meer dan voorheen de straat op, maakte filmpjes, infographics en andere digitale producties over het vertrouwen in de politiek.

Goossen, bekend van zijn artikelen over de controversiële Roermondse politicus Jos van Rey, twijfelt of dit nu de beste manier is voor onderzoeksjournalistiek pur sang, maar ziet wel dat een project als Wat beweegt Limburg? bijdraagt aan het contact met lezers.

Lees ook: deze NRC checkt: ‘Budget van zo’n 17 miljoen euro voor regiojournalistiek is er, maar wordt al jaren niet gebruikt’

„Je krijgt een beeld van wat leeft op straat”, zegt hij. „Soms schrik je. Het is confronterend om te merken dat veel mensen die ik sprak de verkiezingen geen ene moer kan schelen. En dan vraag je je af: past alle aandacht die we in de krant besteden aan de verkiezingen wel bij de belevingswereld van de man en vrouw op straat? Vroeger merkte je wel wantrouwen ten opzichte van de politiek. Nu is het meer desinteresse.”

Iktekenvoor80.nl

Uitzendingen van het project IkTekenVoor80.nl. Beeld TC/Tubantia, 1Twente Enschede

Dagblad TC/Tubantia (Persgroep) en lokale omroep 1Twente Enschede proberen iets te doen aan de desinteresse in lokale politiek. Ze willen het opkomstpercentage van 40 procent (in 2014) naar 80 procent krijgen, via de website iktekenvoor80.nl. Het is een project van hun gezamenlijke publiek-private mediacentrum Newsroom Enschede.

Is dit nou een taak van de journalistiek? „We zijn niet activistisch”, zegt Flip van Willigen van 1Twente Enschede (12 betaalde krachten, 180 vrijwilligers, 40 stagiairs per jaar). „En het is ook geen vorm van constructieve journalistiek. Het is ‘gewoon journalistiek’. Het gaat ons niet per se om het verhogen van de opkomst. We gaan niet met een megafoon op de auto door de straten rijden. We vinden dat de informatievoorziening over het lokaal bestuur hier veel transparanter moet zijn. Dat is onze waakhondfunctie.”

Newsroom Enschede is een samenwerking tussen een commerciële krant en een lokale, publiek gefinancierde omroep. Dat knelt soms, want de omroep mag niet dienstbaar zijn aan het maken van winst door derden (lees: de krant). Maar, zegt Van Willigen, samenwerking is noodzakelijk. „De journalistieke infrastructuur staat overal onder druk. We moeten proberen gezamenlijk onze kracht te ontwikkelen.” Newsroom Enschede, dat nu twee jaar bestaat, maakte onder meer een uitgebreide digitale productie (longread) over de wateroverlast in de stad (‘Enschede loopt onder’) en de lokale journalisten gingen samen op zoek naar een nieuwe burgemeester via de website 053Zoekt.nl.

Almere Deze Week

Huis-aan-huisblad Almere Deze Week (4 redacteuren) is het enige nieuwsmedium in de achtste stad van Nederland. Website Almere Deze Week

Huis-aan-huisblad Almere Deze Week (Rodi Media), het enige lokale nieuwsmedium in de stad, organiseerde zaterdag een groot verkiezingsdebat; ook live te volgen op Twitter, hashtag #debat036.

„Met drie parttimers en één fulltimer is het buffelen in de achtste stad van Nederland”, zegt Robert Mienstra van de lokale krant. Mienstra en collega Marcel Beijer leidden in totaal drie debatten. „Dat is ook de taak van een lokale krant. Niet alleen stukkies tikken, maar ook de discussie in de stad op gang brengen.”

De voorbeelden spreken tot de verbeelding, maar ze vertellen niet het hele verhaal van de regionale en lokale pers en de aandacht die zij kunnen besteden aan de gemeentepolitiek.

Lees ook: Zo werkt het ‘lokale sufferdje’ van Almere - Redacteur Robert Mienstra vertelt hoe hij onder meer een volledig herschreven interview met een wethouder terugkreeg van de voorlichter.

Harde cijfers

Tegenover het enthousiasme van de betrokken journalisten, staan de harde cijfers. Van het Stimuleringsfonds, van de NVJ over de werkgelegenheid in de nieuwssector en over de dalende mediabudgetten in de provincies en de gemeenten.

Om met dat laatste te beginnen: de dertien regionale omroepen krijgen sinds 1 januari 2017 in totaal 17 miljoen euro minder. Samen kregen ze 143,5 miljoen euro. De reorganisaties die volgden op de bezuiniging van toenmalig staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD) kostten naar schatting 150 tot 180 van de 1.300 banen.

Ook veel lokale omroepen hebben het financieel moeilijk. Minister Arie Slob (CU, Media) staat positief tegenover het plan om streekomroepen te vormen, maar hij trekt geen 30 miljoen euro extra uit voor de lokale omroepen, zoals brancheorganisatie Nederlandse Lokale Publieke Omroep (NLPO) graag wilde. Twee jaar geleden meldde het Commissariaat voor de Media al dat bijna een derde lokale omroepen kampt met geldzorgen.

De financiële situatie van de regionale dagbladen is evenmin rooskleurig. De inkomsten uit abonnementen en losse verkoop waren in 2016 stabiel, blijkt uit het meest recente jaarverslag van brancheorganisatie NDP Nieuwsmedia. Maar de advertentie-inkomsten bleven dalen. De (kleinere) regionale kranten verdienen nog weinig met digitale abonnementen en reclame. Onder meer Telegraaf Media Groep (TMG) overweegt opnieuw edities van zijn regionale kranten in Noord- en Zuid-Holland te schrappen.

„En zo komen nieuwsconsumenten in een kleine of middelgrote gemeente er vaak bekaaid vanaf”, zegt Kik van het Stimuleringsfonds. „Kleine plaatsen – neem Wormerland en Heumen, die in 2014 deel uitmaakten van ons onderzoek naar nieuwsvoorziening in de regio – krijgen maar zeer beperkt aandacht in de pers.”

In gemeenten met minder dan 25.000 inwoners is het volgens Kik „echt wel bar en boos”. „Er is vaak maar één nieuwsmedium: als het meezit een dagblad, als het tegenzit een lokale omroep of een huis-aan-huisblad.”

Gehalveerd

De belangrijkste controleurs in de regio zijn van oudsher de regionale kranten en in de Bible Belt ook wel de betaalde nieuwsbladen, mailt Thomas Bruning van de Nederlandse Vereniging van Journalisten. Vrijwel overal in de regio moeten media hun werk doen met minder mensen.

Volgens de NVJ is het aantal journalisten op regionale dagbladredacties in twintig jaar gehalveerd. Rond 1998 werkten er rond 2.400 journalisten bij de regionale titels, in 2011 waren het er 1.500, nu zijn het er 1.062 als je puur naar regionale kranten kijkt en 1.225 als je de centrale redactie van het AD meetelt. Die verzorgt (bovenregionaal) binnenlands nieuws en buitenlands nieuws voor veel regionale dagbladen.

Bij lokale omroepen werken op enkele uitzonderingen na – Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Eindhoven, Venlo en Twente – vooral amateurs en regionale omroepen moeten heel grote gebieden verslaan. Bruning: „De regionale zenders volgen derhalve alleen het grote nieuws in hun regio, dus ze volgen zeker geen dorpen of kleinere steden”.

De huis-aan-huisbladen (gratis, betaald via advertenties) hebben bijna alle journalisten ontslagen en werken alleen nog met „zeer slecht betaalde” freelancers en één coördinator per groep bladen. Er zijn volgens Bruning meer freelance journalisten bijgekomen in de regio, maar de freelance-budgetten zijn nauwelijks verhoogd, „met als gevolg dat freelancers veelal slecht betaald worden”.

Samenwerken

De cijfers van de NVJ en de onderzoeken van het Stimuleringsfonds tonen nogmaals aan hoe noodzakelijk de samenwerking in de regionale en lokale pers is. Samenwerking tussen concurrenten vooral, die vroeger nooit wilden samenwerken. Tussen regionale omroepen in de nieuwe koepelorganisatie Regionale Publieke Omroep (RPO), lokale omroepen in streekomroepen, tussen regiokrant en omroep (privaat met publiek) en tussen professionals en vrijwilligers.

Maar verandert er niets, dan mocht de kiezer in een dorp in Friesland of een plaats op de Veluwe zich even verheugen in de belangstelling van de media, maar is het de vraag of de vlogger van de Leeuwarder Courant of de bus van Omroep Gelderland snel weer zullen langskomen.

    • Jan Benjamin